| YouTube Channel

कुटज (kuTaja)

 
शब्दसागरः
English
कुटज
m.
 (-जः) A medicinal plant, commonly Coraya, (Echites antidy-
senterica, Rox.) the seeds are used as a vermifuge: see इन्द्रयव.
2.
A name of the saint AGASTYA.
3. Also of DRONA a sage and
warrior: see द्रोण
E.
 कूट a mountain peak, and ज what is produced
the vowel of कूट being made short.
Capeller Eng
English
कुटज
m.
N.
 of a tree.
Yates
English
कुट-ज (जः) 1.
m.
 Idem
the sage
Agastya, also
Drona.
Spoken Sanskrit
English
कुटज - kuTaja -
m.
 - name of droNa
कुटज - kuTaja -
m.
 - coral swirl [ Wrightia antidysenterica - Bot. ]
कुटज - kuTaja -
m.
 - born in a pitcher
Wilson
English
कुटज
m.
 (-जः) A medicinal plant, commonly Coraya, (Echites antidysenterica, Rox.)
the seeds are used as a vermifuge: see इन्द्रयव.
2 A name of the saint AGASTYA,
5 Also of DROṆA a sage and warrior: see द्रोण.
E.
 कूट a mountain peak, and ज what is produced
the vowel of कूट
being made short.
Monier Williams Cologne
English
कुट—ज a
m.
 Wrightia antidysenterica (having seeds used as a vermifuge
cf.
 इन्द्र-यव),
MBh.
R.
&c.
‘born in a pitcher’,
N.
 of the sage Agastya (cf.
Nir.
 v, 13 and 14),
L.
of Droṇa,
L.
कुट-ज b
m.
 See
s.v.
 कु॑ट.
Monier Williams 1872
English
कुटज कुट-ज। See under कुट above.
Macdonell
English
कुटज kuṭa-ja,
m.
 a tree (Wrightia antidysenterica).
Benfey
English
कुटज कुट-ज (vb. जन्),
m.
 A
medicinal plant, Wrightia antidys-
enterica, Megh. 4.
Apte Hindi
Hindi
कुटजः
पुं*
 कुट-जः -
एक वृक्ष का नाम
कुटजः
पुं*
 कुट-जः -
अगस्त्य
कुटजः
पुं*
 कुट-जः -
द्रोण
Shabdartha Kaustubha
Kannada
कुटज
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಬೆಟ್ಟಮಲ್ಲಿಗೆ ಗಿಡ
निष्पत्तिः - > जनी (प्रादुर्भावे) - "डः" (३-२-९७)
व्युत्पत्तिः - > कुटे पर्वते जायते
कुटज
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕುಂಭದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ೧)ದ್ರೋಣಾಚಾರ್ಯರು ೨)ಅಗಸ್ತ್ಯ ಮಹರ್ಷಿ
निष्पत्तिः - > जनी (प्रादुर्भावे) - "डः" (३-२-९७)
व्युत्पत्तिः - > कुटे घटे जायते
कुटज
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಬೆಟ್ಟಮಲ್ಲಿಗೆ ಹೂವು
प्रयोगाः - > "कुटजानि वीक्ष्य शिखिभिः शिखरीन्द्रं समयावनौ घनमदभ्रमराणि"
उल्लेखाः - > माघ० ६-७३
L R Vaidya
English
kuwa-ja {% m. %} 1. name of a tree, Megh.i.4, R.xix.37, Ghat.13
2. a name of Agastya
3. of Droṇa.
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
करवीरो हयमारः कुटजो गिरिमल्लिका ।
-wordlist-
करवीर (पुं), हयमार (पुं), कुटज (पुं), गिरिमल्लिका (स्त्री)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
कुटज
कुटज, गिरिमल्लिका
प्रियङ्गुः फलिनी श्यामा कुटजो गिरिमल्लिका ॥ १९३ ॥
verse 2.1.1.193
page 0024
वैजयन्तीकोषः
Sanskrit
Word: कुटजः
Root: कुटज
Gender: पुं
Number: all
अर्थः ⇒
Meaning(s):
⇒ Koraiya
Echites antidysenterica or Nerium antidysentericum
Tamil Vel̤pālai
Shloka(s):
3|3|73|1 ► कुटजे कुटचो वत्सः शक्राख्यो गिरिमल्लिका। (भूमिकाण्डः/वनाध्यायः)
Synonym(s):
➠ 3|3|73|1 ⇢ कुटजः (कुटज) (पुं) ⇒ Koraiya
Echites antidysenterica or Nerium antidysentericum
Tamil Vel̤pālai ⇒
➠ 3|3|73|1 ⇢ कुटचः (कुटच) (पुं) ⇒ Koraiya
Echites antidysenterica or Nerium antidysentericum
Tamil Vel̤pālai ⇒
➠ 3|3|73|1 ⇢ वत्सः (वत्स) (पुं) ⇒ Koraiya
Echites antidysenterica or Nerium antidysentericum
Tamil Vel̤pālai ⇒
➠ 3|3|73|1 ⇢ शक्राख्यः (शक्राख्य) (पुं) ⇒ Koraiya
Echites antidysenterica or Nerium antidysentericum
Tamil Vel̤pālai ⇒
➠ 3|3|73|1 ⇢ गिरिमल्लिका (गिरिमल्लिका) (स्त्री) ⇒ Koraiya
Echites antidysenterica or Nerium antidysentericum
Tamil Vel̤pālai ⇒
Related word(s):
अवयव_अवयवीसंबन्धः ➡ इन्द्रयवः
अमरकोशः
Sanskrit
Word: कुटजः
Root: कुटज
Gender: पुं
Number: all
Meaning(s):
⇒ name of droNa
⇒ born in a pitcher
⇒ coral swirl [ Wrightia antidysenterica - Bot.]
Shloka(s):
2|4|66|2 ► जयोऽथ कुटजः शक्रो वत्सको गिरिमल्लिका॥ (वनौषधिवर्गः)
Synonym(s):
➠ 2|4|66|2 ⇢ कुटजः (कुटज) (पुं) ⇒ name of droNa, born in a pitcher, coral swirl [ Wrightia antidysenterica - Bot.]
➠ 2|4|66|2 ⇢ शक्रः (शक्र) (पुं) ⇒ mighty, strong, powerful, Arjuna tree [Terminalia Arjuna - Bot. ], coral swirl [ Wrightia antidysenterica - Bot.]
➠ 2|4|66|2 ⇢ वत्सकः (वत्सक) (पुं) ⇒ young animal, coral swirl [ Wrightia antidysenterica - Bot.]
➠ 2|4|66|2 ⇢ गिरिमल्लिका (गिरिमल्लिका) (स्त्री) ⇒ coral swirl [ Wrightia antidysenterica - Bot.]
Related word(s):
परा_अपरासंबन्धः ➡ वृक्षः
जातिः ➡ वृक्षः
अवयव_अवयवीसंबन्धः ➡ कुटजबीजम्
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
कुटजः,
पुं,
 (कुटे पर्व्वते जायते । जन् + डः ।) पुष्प-वृक्षविशेषः । यस्य फलं इन्द्रयवः । कुडची इतिभाषा ॥
(यथा, माघे ६ । ३५ ।“कुटजपुष्पपरागकणाः स्फुटंविदधिरे दधिरेणुविडम्बनाम्” ॥
)तत्पर्य्यायः । शक्रः २ वत्सकः ३ गिरिमल्लिका ४ ।इत्यमरः । २ । ४ । ६६ ॥
कौटजः ५ । इति तट्टीका ॥
वृक्षकः ६ शक्रपर्य्यायः ७ । इति रत्नमाला ॥
कुटजः ८ काही ९ कालिङ्गः १० मल्लिकापुष्पः११ प्राष्टष्यः १२ शत्रुपादपः १३ वरतिक्तः १४यवफलः १५ संग्राही १६ पाण्डुरद्रुमः १७ प्रावृ-षेण्यः १८ महागन्धः १९ पाण्डरः २० । इतिशब्दरत्नावली ॥
अपि च ।“कुटजः कूटजः कौटो वत्सको गिरिमल्लिका ।कालिङ्गः शत्रुशाखी च मल्लिकापुष्प इत्यपि ॥
इन्द्रो यवफलः प्रोक्तो वृक्षकः पाण्डुरद्रुमः ।कुटजः कटुको रूक्षो दीपनस्तुवरो हिमः” ॥
इति भावप्रकाशः ॥
अस्य गुणाः । कटुत्वम् ।तिक्तत्वम् । उष्णत्वम् । कषायत्वम् । अतिसारना-शित्वञ्च । असितस्य तस्य गुणः । रक्तपित्तत्वग्दोषा-र्शोनाशित्वम् । इति राजनिर्घण्टः ॥
कफनाश-कत्वम् । इति राजवल्लभः ॥
(“कुटजत्वक्कृतः क्वाथो घनीभूतः सुशीतलः ।लेहितोऽतिविषायुक्तः सर्व्वातीसारनुद्भवेत्” ॥
“कुटजस्य पलं ग्राह्यमष्टभागजले शृतम् ।तथैव विपचेद्भूयो दाडिमोदकसंयुतम् ॥
यावच्चैवलसीकाभं शृतं तमुपकल्पयेत् ।तस्यार्द्धकर्षतक्रेण पिबेद्रक्तातिसारवान् ॥
अवश्यमरणीयोऽपि मृत्योर्याति न गोचरम्” ।इति वैद्यकचक्रपाणिसंग्रहेऽतिसाराधिकारे ॥
)अगस्त्यमुनिः । द्रोणाचार्य्यः । इति मेदिनी ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
कुटज
पु०
 कुटे पर्व्वते जायते जन--ड । (कुरची) १ वृक्षभेदेअमरः । “कुटजः कटुको रूक्षो दीपनस्तुवरोहिमः । अर्शो-ऽतीसारपित्तास्रकफतृष्णामकुष्ठनुत्” भावप्र० तत्गुणा-द्युक्तम् । “कुटजः कूटजः कौटो वत्सकोगिरिमल्लिका ।कालिङ्गः शक्रशाखा च मल्लिकापुष्प इत्यपि । इन्द्रयवफलःप्रोक्तो वृक्षकः पाण्डुरद्रुमः” इति भावप्र० तद्पर्य्यायेइन्द्रयवफलत्वोक्तेः तत्फलस्य इन्द्रयवनामता “कुटजपुष्प-परागकणाः स्फुटम्” माधः “अलिरसौ नलिनोवनवा-ल्लभः कुमुदिनीकुलकेलिकलालसः । विधिवशेन विदेश-मुपागतः कुटजपुष्परसं बहु मन्यते” कुटे घटे जायते ।२ अगस्त्यमुनौ ३ द्रोणाचार्य्येच मेदि० तयोस्तदुत्पत्तिकथाकुम्भजशब्दे वक्ष्यते ।
Capeller
German
कुटज
m.
 N. eines Baumes.