| YouTube Channel

कुटः (kuTaH)

 
Apte
English
कुटः [kuṭḥ] टम् [ṭam], टम् [कुट्-कम्] A water pot, a jar, pitcher.
टः A fort, strong-hold.
A hammer.
A tree.
A house.
A mountain.
Comp.
 -आमोदः a civet.
जः
N.
 of a tree
Māl.
 9.15
Me.*
 4
R.*
 19.37
Ṛs.*
 3.13
Bh.*
 1.35.
N.
 of Agastya.
N.
 of Droṇa. -हारिका, -कारिका a female servant, Hch.
Apte 1890
English
कुटः,
टं [कुट्-कं] A waterpot, a jar, pitcher.
टः 1 A fort, strong-hold.
2 A hammer.
3 A tree.
4 A house.
5 A mountain.
Comp.
जः {1} N. of a tree
Māl. 9. 15
Me. 4
R. 19. 37
Rs. 3. 13
Bh. 1. 35. {2} N. of Agastya. {3} N. of Droṇa.
हारिका a female servant.
Apte Hindi
Hindi
कुटः
पुं*
 - कुट् - कम्
"जलपात्र, करवा, कलश"
कुटः
पुं*
 - कुट् - कम्
"किला, दुर्ग"
कुटः
पुं*
 - कुट् - कम्
हथौड़ा
कुटः
पुं*
 - कुट् - कम्
वृक्ष
कुटः
पुं*
 - कुट् - कम्
घर
कुटः
पुं*
 - कुट् - कम्
पहाड़
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 कुटः
noun
कुट्टनस्य उपकरणम्।
"शीला कुटेन पिण्याकस्य कुट्टनं करोति।"
Synonyms:
 वृक्षः, तरुः, द्रुमः, पादपः, द्रुः, महीरुहः, शाखी, विटपी, अमोकहः, कुटः, सालः, पलाशी, आगमः, अगच्छः, विष्टरः, महीरुट्, कुचिः, स्थिरः, कारस्करः, नगः, अगः, कुटारः, विटपः, कुजः, अद्रिः, शिखरी, कुठः, कुञ्जः, क्षितिरुहः, अङ्गघ्रिपः, भूरुहः, भूजः, महीजः, धरणीरुहः, क्षितिजः, शालः
noun
शाखा-पर्ण-स्कन्ध-मूलादि-युक्ता दीर्घजीवीनी वनस्पतिः।
"वृक्षाणां रक्षणं कर्तव्यम्।"
Synonyms:
 गृहम्, गेहम्, उद्वसितम्, वेश्म, सद्म, निकेतनम्, निशान्तम्, नत्स्यम्, सदनम्, भवनम्, अगारम्, सन्दिरम्, गृहः, निकायः, निलयः, आलयः, वासः, कुटः, शाला, सभा, पस्त्यम्, सादनम्, आगारम्, कुटिः, कुटी, गेबः, निकेतः, साला, मन्दिरा, ओकः, निवासः, संवासः, आवासः, अधिवासः, निवसति, वसति, केतनम्, गयः, कृदरः, गर्तः, हर्म्यम्, अस्तम्, दुरोणे, नीलम्, दुर्याः, स्वसराणि, अमा, दमे, कृत्तिः, योनिः, शरणम्, वरूथम्, छर्दिछदि, छाया, शर्म, अजम्
noun
मनुष्यैः इष्टिकादिभिः विनिर्मितं वासस्थानम्।
"गृहिण्या एव गृहं शोभते।"
Synonyms:
 कुटः
noun
एकः दीर्घः क्षुपः ।
"कुटस्य मुलानि भेषज्यरूपेण उपयुज्यन्ते"
Synonyms:
 कुटः
noun
एकः पर्वतः ।
"कुटस्य वर्णनं कोशे वर्तते"
वैजयन्तीकोषः
Sanskrit
Word: कुटः
Root: कुट
Gender: पुं
Number: all
अर्थः ⇒
Meaning(s):
⇒ Son of a Kṣatriya and a Kukkuṭi
Shloka(s):
3|5|13|1 ► उग्रमूढा निषादी तु वेणुकं कुक्कुटी कुटम्। (भूमिकाण्डः/मनुष्याध्यायः)
Synonym(s):
➠ 3|5|13|1 ⇢ कुटः (कुट) (पुं) ⇒ Son of a Kṣatriya and a Kukkuṭi ⇒
Related word(s):
isa_k ➡ क्षत्रियपुत्राः स्युः नानायोषित्समुद्भवाः
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
कुटः, पुं
क्ली,
 (कुट + कः ।) कलशः । इत्यमरः ।२ । ९ । ३२ ॥
कुटः,
पुं,
 (कुट् + कः ।) कोटः । इति मेदिनी । गडइत्यादि भाषा ॥
शिलाकुट्टम् । पातरभाङ्गा हातुडीइति भाषा । वृक्षः । इति हेमचन्द्रः ॥
पर्व्वतः ।इति हारावली ॥
(कुटिले त्रि, यथा, ऋगवेदे१ । ४६ । ४ । “हविषाजारो अपां पिपर्त्तिपपुरिर्नरा । पिता कुटस्य चर्षणिः” ॥
)
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“कुट कौटिल्ये”@} 2 कोटकः-टिका, कोटकः-टिका, 3 चुकुटिषकः-षिका, चोकुटकः-टिका
4 5 कुटिता-त्री, कोटयिता-त्री, चुकुटिषिता-त्री, चोकुटिता-त्री
6 कुटन्-न्ती-ती, कोटयन्-न्ती, चुकुटिषन्-न्ती
-- कुटिष्यन्-न्ती-ती, कोटयिष्यन्-न्ती-ती, चुकुटिषिष्यन्-न्ती-ती
-- -- कोटयमानः, कोटयिष्यमाणः, चोकुट्यमानः, चोकुटिष्यमाणः
कुट्-कुटौ-कुटः
-- -- -- कुटितम्-तः, कोटितः-तम्, चुकुटिषितः, चोकुटितः-तवान्
कुटः, कोटः, चुकुटिषुः, चुकोटयिषुः, चोकुटः
कुटितव्यम्, कोटयितव्यम्, चुकुटिषितव्यम्, चोकुटितव्यम्
7 प्रनिकुटनीयम्, कोटनीयम्, चुकुटिषणीयम्, चोकुटनीयम्
कोट्यम्, कोट्यम्, चुकुटिष्यम्, चोकुट्यम्
ईषत्कुटः-दुष्कुटः-सुकुटः
-- -- कुट्यमानः, कोट्यमानः, चुकुटिष्यमाणः, चोकुट्यमानः
कोटः, कोटः, चुकुटिषः, चोकुटः
8 कुटितुम्, कोटयितुम्, चुकुटिषितुम्, चोकुटितुम्
कुट्टिः, कुटिः, 9 कोटना, चुकुटिषा, चुकोटयिषा, चोकुटा
कुटनम्, कोटनम्, चुकुटिषणम्, चोकुटनम्
कुटित्वा, कोटयित्वा, चुकुटिषित्वा, चोकुटित्वा
प्रकुट्य, प्रकोट्य, प्रचुकुटिष्य, प्रचोकुट्य
कोटम् २, कुटित्वा २, कोटम् २, कोटयित्वा २, चुकुटिषम् २, चुकुटिषित्वा २, चोकुटम् २
चोकुटित्वा २
10 कुटिलः।
11 12
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (२०४)
02
=>
 (६-तुदादिः-१३६६। अक। सेट्। पर। कुटादिः।)
03
=>
 [[४। ‘रलो व्युपधात्--’ (१-२-२६) इति विहितं वैकल्पिकं कित्त्वं त्वस्य न भवति। ‘गाङ्कुटादिभ्यः--’ (१-२-१) इति विहितेन ङिद्वद्भावेन पूर्वविप्रतिषेधेन बाधात्। पूर्वविप्रतिषेधाश्रयणे प्रमाणं तु-- ‘अनुदात्तङित--’ (१-३-१२) इत्यत्र ङिदंशे उपदेशपदसम्बन्ध एव। एवं कुटादिषु सर्वेष्वपि इदुदुपधेषु ङ्गित्त्वमेवेति बोध्यम्।]]
04
=>
 [पृष्ठम्०१९९+ २४]
05
=>
 [[१। ‘गाङ्कुटादिभ्यः--’ (१-२-१) इति ङित्त्वम्। तेन गुणो न।]]
06
=>
 [[२। ‘तुदादिभ्यः शः’ (३-१-७७) इति शः। ‘आच्छीनद्योर्नुम्’ (७-१-८०) इति नुम् वा।]]
07
=>
 [[३। ‘शेषे विभाषाऽकखादावषान्त उपदेशे’ (८-४-१८) इति सूत्रे ‘अकखादौ’ इति पर्युदासात् णत्वे न।]]
08
=>
 [[आ। ‘यूयं संकुटितुं यस्मात् कालेऽस्मिन् अध्यवस्यथ।।’ भ। का। ७-९१।]]
09
=>
 [[४। ‘इक् कृष्यादिभ्यः’ (वा। ३-३-१०८) इति भावेऽकर्तरि च कारके इक्। कौटिल्यमर्थः।]]
10
=>
 [[५। बाहुलकादिलच् प्रत्ययः।]]
11
=>
 [[B। ‘ततोऽतिकुटिलाशयैः प्रपुटितैः कुचज्जीवितैः गुजद्भिरपि सैनिकैः सुगुडितां डिपद्भिर्जनान्।’ धा। का। २। ८०।]]
12
=>
 [पृष्ठम्०२००+ २३]