| YouTube Channel

कुञ्चना (kuJcanA)

 
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“कुन्च कौटिल्याल्पीभावयोः”@} 2 ‘गतेः कौटिल्ये, द्रव्यस्याल्पत्वे च--’ इति क्षीरस्वामी।
नोपधोऽयं धातुः।
कुञ्चकः-ञ्चिका, कुञ्चकः-ञ्चिका, चुकुञ्चिषकः-षिका, चोकुञ्चकः-ञ्चिका
कुञ्चिता-त्री, कुञ्चयिता-त्री, चुकुञ्चिषिता-त्री, चोकुञ्चिता-त्री
कुञ्चन्-न्ती, कुञ्चयन्-न्ती, चुकुञ्चिषन्-न्ती
-- कुञ्चिष्यन्-न्ती-ती, कुञ्चयिष्यन्-न्ती-ती, चुकुञ्चिषिष्यन्-न्ती-ती
-- -- कुञ्चयमानः, कुञ्चयिष्यमाणः, चोकुच्यमानः, चोकुञ्चिष्यमाणः
कुक्-कुञ्चौ-कुञ्चः
-- -- -- 3 4 निकुचितम्-तः, 5 कुञ्चितः, चुकुञ्चिषितः, चोकुञ्चितः-तवान्
कुञ्चः, कुञ्चः, चुकुञ्चिषुः, चोकुञ्चः
कुञ्चितव्यम्, कुञ्चयितव्यम्, चुकुञ्चिषितव्यम्, चोकुञ्चितव्यम्
कुञ्चनीयम्, कुञ्चनीयम्, चुकुञ्चिषणीयम्, चोकुञ्चनीयम्
6 कुञ्च्यम्, कुञ्च्यम्, चुकुञ्चिष्यम्, चोकुञ्च्यम्
ईषत्कुञ्चः-दुष्कुञ्चः-सुकुञ्चः
-- -- 7 कुच्यमानः, कुञ्च्यमानः, चुकुञ्चिष्यमाणः, चोकुञ्च्यमानः
कुञ्चः, कुञ्चः, चुकुञ्चिषः, चोकुञ्चः
कुञ्चितुम्, कुञ्चयितुम्, चुकुञ्चिषितुम्, चोकुञ्चितुम्
कुञ्चा, 8 निकुचितिः, कुञ्चना, चुकुञ्चिषा, चोकुञ्चा
कुञ्चनम्, कुञ्चनम्, चुकुञ्चिषणम्, चोकुञ्चनम्
9 कुञ्चित्वा, कुञ्चयित्वा, चुकुञ्चिषित्वा, चोकुञ्चित्वा
सङ्कुच्य, सङ्कुञ्च्य, सञ्चुकुञ्चिष्य, सञ्चोकुञ्च्य
कुञ्चम् २, कुञ्चित्वा २, कुञ्चम् २, कुञ्चयित्वा २, चुकुञ्चिषम् २, चुकुञ्चिषित्वा २, चोकुञ्चम्
चोकुञ्चित्वा २।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
(२२२)
02
=>
(१-भ्वादिः-१८५। सक। सेट्। पर।)
03
=>
[पृष्ठम्०२११+ २६]
04
=>
[[१। ‘अनिदितां हल--’ (६-४-२४) इति नलोपः। ‘नकारजावनुस्वारपञ्चमौ झलि धातुषु। सकारजश्शकारश्चेर्षाट्टवर्गस्तवर्गजः।।’ इति भाष्योक्त्या अत्र ञकारः नकारस्थानिकः। तेन नलोपः। सन्निपातपरि- भाषविरोधात् गुणो न, उदुपधत्वसम्पादनद्वारा कित्त्वमुपजीव्य प्रवृत्तो नलोपः अकित्त्वस्य प्रयोजको भवति।]]
05
=>
[[आ। ‘चुकोच यत्रोत्कुचिताङ्गमुन्मुदः क्रौञ्चोऽपि लुञ्चन् हृदि सम्यगार्तताम्।।’ धा। का। १-२५।]]
06
=>
[[२। ‘न क्वादेः’ (७-३-५९) इति, ‘निष्ठायामनिट-’ (वा-७-३-५२) इति वा कुत्वं न।]]
07
=>
[[३। ‘अनिदितां--’ (६-४-२४) इति नलोपः।]]
08
=>
[[४। बाहुलकात् ‘क्तिन् आबादिभ्यः’ (वा। ३-३-९४) इति क्तिन्नपि। यद्वा क्तिच्। ‘तितुत्रेष्वग्रहादीनामिति वक्तव्यम्’ (वा। ७-२-९) इति इण्णिषेधपर्युदासात् इट् भवति। नलोपः।]]
09
=>
[[५। ‘न क्त्वा सेट्’ (१-२-१८) इति कित्त्वनिषेधात् नलोपो न।]]
1 {@“क्रुन्च कौटिल्याल्पीभावयोः”@} 2 अयं नोपधः।
3 ‘गतिकौठिल्याल्पीभावयो’ रिति पाठान्तरम्।
गतेः कौटिल्ये, द्रव्यस्याल्पीभावे च, इत्यर्थः।
‘गतिकौटिल्ययोः’ इति कविकल्पद्रुमे-इति धातुकाव्यव्या- ख्यायाम्।]] क्रुञ्चकः-ञ्चिका, क्रुञ्चकः-ञ्चिका, चुक्रुञ्चिषकः-षिका, 4 चोक्रुचकः-चिका
क्रुञ्चिता-त्री, क्रुञ्चयिता-त्री, चुक्रुञ्चिषिता-त्री, चोक्रुचिता-त्री
क्रुञ्चन्-न्ती, क्रुञ्चयन्-न्ती, चुक्रुञ्चिषन्-न्ती
-- क्रुञ्चिष्यन्-न्ती-ती, क्रुञ्चयिष्यन्-न्ती-ती, चुक्रुञ्चिषिष्यन्-न्ती-ती
-- व्यतिक्रुञ्चमानः, क्रुञ्चयमानः, -- चोक्रुच्यमानः
व्यतिक्रुञ्चिष्यमाणः, क्रुञ्चयिष्यमाणः, -- चोक्रुचिष्यमाणः
5 6 क्रुङ्-क्रुञ्चौ-क्रुञ्चः, 7 क्रुञ्चा
-- -- 8 क्रुचितम्-तः-तवान्, क्रुञ्चितः, चुक्रुञ्चिषितः, चोक्रुचितः-तवान्
क्रुञ्चः, क्रुञ्चः, चुक्रुञ्चिषुः, चोक्रुञ्चः
क्रुञ्चितव्यम्, क्रुञ्चयितव्यम्, चुक्रुञ्चिषितव्यम्, चोक्रुचितव्यम्
क्रुञ्चनीयम्, क्रुञ्चनीयम्, चुक्रुञ्चिषणीयम्, चोक्रुचनीयम्
क्रुञ्च्यम्, क्रुञ्च्यम्, चुक्रुञ्चिष्यम्, चोक्रुच्यम्
ईषत्क्रुञ्चः-दुष्क्रुञ्चः-सुक्रुञ्चः
-- -- -- क्रुच्यमानः, क्रुञ्च्यमानः, चुक्रुञ्चिष्यमाणः, चोक्रुच्यमानः
क्रुञ्चः, क्रुञ्चः, चुक्रुञ्चिषः, चोक्रुचः
क्रुञ्चितुम्, क्रुञ्चयितुम्, चुक्रुञ्चिषितुम्, चोक्रुचितुम्
9 क्रुञ्चा, कुञ्चना, चुक्रुञ्चिषा, चोक्रुचा
क्रुञ्चनम्, क्रुञ्चनम्, चुक्रुञ्चिषणम्, चोक्रुचनम्
10 क्रुञ्चित्वा, क्रुञ्चयित्वा, चुक्रुञ्चिषित्वा, चोक्रुचित्वा
सङ्क्रुच्य, सङ्क्रुञ्च्य, प्रचुक्रुञ्चिष्य, सञ्चोक्रुच्य
क्रुञ्चम् २, क्रुञ्चित्वा २, क्रुञ्चम् २, क्रुञ्चयित्वा २, चुक्रुञ्चिषम् २, चुक्रुञ्चिषित्वा २, चोक्रुचम्
चोक्रुचित्वा २।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
(२७८)
02
=>
(१-भ्वादिः-१८६। सक। सेट्। पर।)
03
=>
[[[अ]
04
=>
[[२। ‘अनिदितां हल उपधायाः क्ङिति’ (६-४-२४) इति नलोपः। यङोऽल्लोपस्य स्थानिवद्भावात् लघूपधगुणो न।]]
05
=>
[पृष्ठम्०२८९+ २४]
06
=>
[[१। ‘ऋत्विग्दधृक्--’ (३-२-५९) इत्यादिना क्विन्। नलोपाभावो निपातनात्, चकारस्य संयोगान्तलोपः। ‘क्विन्प्रत्ययस्य कुः’ (८-२-६२) इति नकारस्य कुत्वेन ङकारः। ‘भाष्यरीत्या तु ञोपधत्वमस्य धातोस्सम्मतम्। ‘परेश्च घाङ्कयोः’ (८-२-२२) इत्यत्र भाष्ये स्पष्टमेतत्’। इति प्र। सर्वस्वे।]]
07
=>
[[२। ‘आपं चैव हलन्तानां--’ इति टाप्।]]
08
=>
[[३। ‘अनिदितां हलः--’ (६-४-२४) इति नलोपः।]]
09
=>
[[४। ‘गुरोश्च हलः’ (३-३-१०३) इति अप्रत्ययः।]]
10
=>
[[५। ‘न क्त्वा सेट्’ (१-२-१८) इति कित्त्वनिषेधात् नलोपो न।]]