| YouTube Channel

कुचितुम् (kucitum)

 
Kridanta Forms
Sanskrit
कुच् (कु꣡चँ꣡ सङ्कोचने - तुदादिः - सेट्)
ल्युट् = कुचनम्
अनीयर् = कुचनीयः - कुचनीया
ण्वुल् = कोचकः - कोचिका
तुमुँन् = कुचितुम्
तव्य = कुचितव्यः - कुचितव्या
तृच् = कुचिता - कुचित्री
क्त्वा = कुचित्वा
ल्यप् = प्रकुच्य
क्तवतुँ = कुचितवान् - कुचितवती
क्त = कुचितः - कुचिता
शतृँ = कुचन् - कुचन्ती / कुचती
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“कुच सङ्कोचने”@} 2 ‘सङ्कोचे कुचतीति स्यात्, कोचेत् सम्पर्चनादिषु।’ 3 इति देवः।
कोचकः-चिका, 4 कुचिता-त्री, 5 कुचन् 6 -न्ती-ती, कुचिष्यन्-न्ती-ती, कुक्-कुचौ-कुचः, कुचितम्-तः-तवान्, कुचितव्यम्, कुचनीयम्, कुच्यम्, 7 ईषत्कुचः-दुष्कुचः-सुकुचः, कुच्यमानः, 8 सङ्कोचः, कुचितुम्, 9 निकुचितिः, 10 कोचनम्-सङ्कोचनम्-कुचनम्, 11 कुचित्वा, सङ्कुच्य, कोचम् २, कुचित्वा
इति शुद्धाद्धातो रूपाणि।
ण्यन्तात्-सन्नन्तात्-यङन्ताच्च पूर्वोक्त 12 कुचधातुवद्रूपाणि ज्ञेयानि।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
(२०२)
02
=>
(६-तुदादिः-१३६८-अक। सेट्। पर। कुटादिः।)
03
=>
(श्लो-५४)
04
=>
[[२। ‘गाङ्कुटादिभ्योऽञ्णिन्ङित्’ (१-२-१) इति ङिद्वद्भावान्न गुणः। एवं तव्यदादि- ष्वपि ज्ञेयम्।]]
05
=>
[[३। ‘तुदादिभ्यः--’ (३-१-७७) इति शः विकरणप्रत्ययः। तस्य ‘सार्वधातुकमपित्’ (१-२-४) इति ङिद्वद्भावान्न गुणः।]]
06
=>
[[B। ‘ततोऽतिकुटिलाशयैः प्रपुटितैः कुचज्जीवितैः गुजद्भिरपि सैनिकैः सुगुडितां डिप- द्भिर्जनान्। सुधाच्छुरितविस्फुटस्मितरुचैव धैर्यं मुटन् धनुस्त्रुटनतो मनाक् प्रतुट- नाय शालामगात्।।’ धा। का। २-८०।]]
07
=>
[पृष्ठम्०१९७+ २५]
08
=>
[[१। ‘निष्ठामामनिट इति वक्तव्यम्’ (वा। ७-३-५२) इति वचनात्, अस्य निष्ठायां सेट्त्वात् ‘चजोः--’ (७-३-५२) इति कुत्वं भवति।]]
09
=>
[[२। ‘तितुत्रेष्वग्रहादीनामिति वक्तव्यम्’ (वा। ७-२-९) इति वचनात्, अस्य ग्रहादित्वात् इड् भवति--इति प्रक्रियासर्वस्वे।]]
10
=>
[[३। ‘कुच सङ्कोचने’ इति निर्देशबलात् कुटादित्वेऽपि ल्युटि परं गुणो भवत्येव इति काश्यपः। ‘सम्’ इत्युपसर्गपूर्वकात् कुचधातोरेव कुटादित्वेऽपि गुणः, अन्यत्र न--इति केचित्। तेषां मते ‘कुचनम्’ इत्येव। निरुपसृष्टादपि गुण एव इत्यन्ये। तन्मते ‘कोचनम्’ इति भवति।]]
11
=>
[[४। ‘रलो व्युपधात् हलादेः संश्च’ (१-२-२६) इति वैकल्पिककित्त्वं बाधित्वा, पूर्व- विप्रतिषेधेन ‘गाङ्कुटादिभ्यः--’ (१-२-१) इति विहितं नित्यङित्त्वमेव भवति। अत एव, ‘अनुदात्तङित आत्मनेपदम्’ (१-३-१२) इत्यत्र ‘उपदेशे’ इत्यस्य ङिदंशेऽन्वयस्य सार्थक्यं भवति।]]
12
=>
[२००]