कुङ्कुम (kuGkuma)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Spoken Sanskrit
English कुङ्कुम kuGkuma crocus
कुङ्कुम kuGkuma saffron
विजात-कुङ्कुम vijAta-kuGkuma bastard saffron
कुङ्कुम kuGkuma crocus
तृणकुङ्कुम tRNakuGkuma Kashmir crocus
अञ्जन कुङ्कुम aJjana kuGkuma crocus antimonii
अञ्जन कुङ्कुम aJjana kuGkuma crocus metallorum [ impure oxysulphide of antimony obtained by calcination ]
अञ्जन कुङ्कुम aJjana kuGkuma crocus of antimony
कुङ्कुम kuGkuma crocus
तृणकुङ्कुम tRNakuGkuma Kashmir crocus
अञ्जन कुङ्कुम aJjana kuGkuma crocus antimonii
अञ्जन कुङ्कुम aJjana kuGkuma crocus metallorum [ impure oxysulphide of antimony obtained by calcination ]
अञ्जन कुङ्कुम aJjana kuGkuma crocus of antimony
Apte
Englishकुङ्कुमम् [kuṅkumam], 1 Saffron
लग्नकुङ्कुमकेसरान् (स्कन्धान्)
4.67
4.2
5.9
1.1, 25.
Saffron paint
˚पत्ररेखावैदग्ध्यं जहति कपोलकुङ्कुमानि 1.37.Comp. -अद्रिः of a mountain.
Apte 1890
EnglishMonier Williams Cologne
EnglishMonier Williams 1872
Englishकुङ्कुम कुङ्कुम, अम्, n. saffron, Crocus
Sativus, the plant and the pollen of the flowers
[cf.
Gr. κρόκος
Lat. crocus?].
—कुङ्कुम-ताम्र,
अस्, आ, अम्, red, coppery red.
—कुङ्कुम-रेणु, उस्,
f. the dust or pollen of saffron.
—कुङ्कुमाक्त
(°म-अक्°), अस्, आ, अम्, dyed or stained with saffron,
orange, yellow.
—कुङ्कुमाङ्क (°म-अङ्°), अस्, आ,
अम्, marked with saffron, dyed or stained of an
orange colour.
—कुङ्कुमारुण (°म-अर्°), अस्, आ,
अम्, red, ruddy.
Apte Hindi
Hindiकुङ्कुमम्
- "कुक् - उमक्, नि* मुम्"
"केसर, जाफ़रान"
Shabdartha Kaustubha
Kannadaकुङ्कुम
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕಾಶ್ಮೀರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಕುಂಕುಮಕೇಸರಿ
निष्पत्तिः - > कुक (आदाने)- "उमच्" बाहु० ।
व्युत्पत्तिः - > कुक्यते
प्रयोगाः - > "कुङ्कुमपङ्ककलङ्कितदेहा गौरपयोधरकम्पितहारा । नूपुरहंसरणत्पदपद्मा कं न वशीकुरुते भुवि रामा ॥"
उल्लेखाः - > भर्तृ० २-९
कुङ्कुम
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕುಂಕುಮ /ಹೆಂಗಸರು ಹಣೆಗೆ ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವ ಒಂದು ಮಂಗಳ ವಸ್ತು
Bopp
LatinAnekartha-Dvani-Manjari
Sanskritबाह्लीक
क्ली
बाह्लीक, हिङ्गु, कुङ्कुम
बाह्लीकं हिङ्गुराख्यातं बाह्लीकं कुङ्कुमं मतम् ।
बाह्लीकः स्याज्जनपदो बाह्लीकाश्चाश्वजातयः ॥ १०६ ॥
verse 2.1.1.106
page 0008
कुङ्कुम
क्ली
कुङ्कुम, रुधिर, क्षतज
कुङ्कुमं रुधिरं ज्ञेयं कुङ्कुमं क्षतजं स्मृतम् ।
verse 2.1.1.60
page 0011
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskritकश्मीरजन्म घुसृणं वर्णं लोहितचन्दनम् ॥ ६४४ ॥
वाह्लीकं कुङ्कुमं वह्निशिखं कालेयजागुडे ।
संकोचपिशुनं रक्तं धीरं पीतनदीपने ॥ ६४५ ॥
कश्मीरजन्मन् (क्ली), घुसृण (क्ली), वर्ण (क्ली), लोहितचन्दन (क्ली), वाह्लीक (क्ली), कुङ्कुम (क्ली), वह्निशिख (क्ली), कालेय (क्ली), जागुड (क्ली), सङ्कोचपिशुन (क्ली), रक्त (क्ली), धीर (क्ली), पीतन (क्ली), दीपन (क्ली)
अभिधानरत्नमाला
Sanskritकुङ्कुम
कुङ्कुम, घुसृण, वर्ण, लोहितचन्दन, काश्मीरज, कालेय, जागुड
कुङ्कुमं घुसृणं वर्णं प्रोक्तं लोहितचन्दनम् ।
काश्मीरजं च विद्वद्भिः कालेयं जागुडं स्मृतम् ॥ ५४३ ॥
verse 2.1.1.543
page 0062
नाममाला
Sanskritकुङ्कुम, रुधिर, रक्त
कुङ्कुमं रुधिरं रक्तं कस्तूरी मृगनाभिजम् ॥ ११७ ॥
verse 0.1.1.117
page 0059
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritकुङ्कुमं, (कुम्कुम् इति शब्दोऽस्ति वाचकत्वेनास्यअर्श आद्यच् । यद्वा कुक्यते आदीयतेऽसौ । कुक्आदाने उमक् निपतनात् मुम् ।) स्वनामख्यात-गन्धद्रव्यम् । कुम्कुम् इति केशर इति भाषा ।(यथा माघे ११ । १४ ।“कृतधवलिमभेदैः कुङ्कुमेनेव किञ्चित् ।मलयरुहरजोभिर्भूषयन् पश्चिमाशाम्” ॥
)तत्पर्य्यायः । काश्मीरजन्म २ अग्निशिखम् ३वरम् ४ वाह्लीकम् ५ पीतनम् ६ रक्त्वम् ७सङ्कोचम् ८ पिशुनम् ९ धीरम् १० लोहित-चन्दनम् ११ । इत्यमरः । २ । ६ । १२४ । चारु१२ वाह्लिकम् १३ वरवाह्लीकम् १४ रक्तचन्दनम्१५ । इति तट्टीका ॥
अग्निशेखरम् १६ असृक्१७ काश्मीरजम् १८ पीतकम् १९ काश्मीरम्२० रुचिरम् २१ शठम् २२ शोणितम् २३घुसृणम् २४ वरेण्यम् २५ अरुणम् २६ कालेयकम्२७ जागुडम् २८ कान्तम् २९ वह्निशिखम् ३०केशरवरम् ३१ गौरम् ३२ केसरम् ३३ हरि-चन्दनम् ३४ खलम् ३५ रजम् ३६ दीपकम् ३७लोहितम् ३८ सौरभम् ३९ चन्दनम् ४० इतिशब्दरत्नावली ॥
अस्य गुणाः । सुरभित्वम् ।तिक्तत्वम् । कटुत्वम् उष्णत्वम् । कासवातकफ-कण्ठरोगमूर्द्धशूलविषदोषनाशित्वम् । रोच-नत्वम् । तनुकान्तिकरत्वञ्च । इति राजनिर्घण्टः ॥
रेचकत्वम् विवर्णताकण्डूनाशित्वञ्च । इति राज-वल्लभः ॥
स्निग्धत्वम् । शिरोरुग्व्रणजन्तुवमिव्यङ्ग-दोषत्रयापहत्वम् । बल्यत्वञ्च । इति भावप्रकाशः ॥
त्वग्दोषनाशित्वम् । इति रत्नावली तत्त्वचन्द्रिकाच ॥
देशभेदे तत् त्रिविधम् । यथा, --“काश्मीरदेशजे क्षेत्रे कुङ्कुमम् यद्भवेद्धि तत् ।सूक्ष्मकेशरमारक्तं पद्मगन्धि तदुत्तमम् ॥
१ ॥
वाह्लीकदेशसंजातं कुङ्कुमं पाण्डुरं भवेत् ।केतकीगन्धयुक्तं तन्मध्यमं सूक्ष्मकेशरम् ॥
२ ॥
कुङ्कुमं पारसीकेयं मधुगन्धि तदीरितम् ।ईषत्पाण्डुरवर्णं तदधमं स्थूलकेशरम्” ॥
३ ॥
इति भावप्रकाशः ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskritकुङ्कुम कुक्यते आदीयते कुक--आदाने--उमक् नि० मुम् ।काश्मीरादिदेशजे स्वनामख्याते १ गन्धद्रव्यभेदे । देशभेद-विशेषजातस्य तस्य लक्षणादि भावप्रकाशे दर्शितं यथा-“काश्मीरदेशजे क्षेत्रे कुङ्कमं यद्भवेद्धि तत् ।सूक्ष्मकेशरमारक्तं पद्मगन्धि तदुत्तमम् । वाह्लीकदे-शसंजातं कुङ्कुमं पाण्डुरम्मतम् । केतकीगन्धयुक्त-न्तन्मध्यमं सूक्ष्मकेशरम् । कुङ्कुमं पारसीके यन्मधुगन्धितदीरितम् । ईषत्पाण्डुरवर्णं यदधमं स्थूलकेशरम् ।कुङ्कमं कटुकं स्निग्धं शिरोरुग्व्रणजन्तुजित् । तिक्तंवमिहरं वर्ण्यं व्यङ्गदोषश्रमापहम्”
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.