| YouTube Channel

कुक्कुटः (kukkuTaH)

 
Apte
English
कुक्कुटः [kukkuṭḥ], 1 A cock, wild cock.
A wisp of lighted straw, a firebrand.
A spark of fire.
टी A hen.
A small house-lizard.
The silk-cotton tree.Comp. -अण्डम्
a.
 fowl's egg
कुक्कुट्या अण्ड कुक्कुटाण्डम् Mbh. on
P.
 VI.3.42, Vart.2. -आभः, -अहिः a kind of snake. -आसनम्
a.
 particular posture of an ascetic in religious meditation.
मण्डपः a place where one gets liberation (Jaina).
N.
 of a sanctuary in Benares
cf.
 मुक्तिमण्डप Skand
P.
 -मस्तकः
N.
 of a kind of herb (मिरीभेद). -व्रतम्
a.
 vow observed on the seventh day of the bright half of भाद्रपद in honour of Śiva, by ladies for progeny. -शिखः
N.
 of a plant (Mar. कर्डई).
Apte 1890
English
कुक्कुटः 1 A cock, wild cock.
2 A whisp of lighted straw, a firebrand.
3 A spark of fire.
टी 1 A hen.
2 A small house-lizard.
3 The silk-cotton tree.
Hindi
Hindi
मुर्गा (पु)
Apte Hindi
Hindi
कुक्कुटः
पुं*
 - "कुक् - क्विप्, तेन् कुटति, कुक् - कुट् - क"
"मुर्गा, जंगली मुर्गा"
कुक्कुटः
पुं*
 - "कुक् - क्विप्, तेन् कुटति, कुक् - कुट् - क"
"जले हुए भुस का फिसफिसाना, जलती हुई लकड़ी"
कुक्कुटः
पुं*
 - "कुक् - क्विप्, तेन् कुटति, कुक् - कुट् - क"
आग की चिंगारी
कुक्कुटः
पुं*
 - "कुक्+क्विप्, केन कुटति+ कुट्+क"
"मुर्गा, आग की चिंगारी"
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 कुक्कुटः, चरणायुधः, नखायुधः, स्वर्णचूडः, ताम्रचूडः, ताम्रशिखी, शिखी, शिखण्डी, शिखण्डिकः, कृकवाकुः, कलविकः, कालज्ञः, उषाकरः, निशावेदी, रात्रिवेदी, यामघोषः, रसास्वनः, सुपर्णः, पूर्णकः, नियोद्धा, विष्किरः, नखरायुधः, वृताक्षः, काहलः, दक्षः, यामनादी, काहलः
noun
नरकुक्कुटी।
"प्रातः कुक्कुटस्य ध्वनिं श्रुत्वा अहं जागृतः।"
वैजयन्तीकोषः
Sanskrit
Word: कुक्कुटः
Root: कुक्कुट
Gender: पुं
Number: all
अर्थः ⇒ वर्तककुक्कुटः इति पक्षिजातिविशेषः
Meaning(s):
⇒ Kind of quail
Shloka(s):
2|3|40|2 ► लावकुक्कुटहारीतजीवञ्जीवादयोऽपि च॥ (अन्तरिक्षकाण्डः/खगाध्यायः)
Synonym(s):
➠ 2|3|40|2 ⇢ कुक्कुटः (कुक्कुट) (पुं) ⇒ Kind of quail ⇒ वर्तककुक्कुटः इति पक्षिजातिविशेषः
Related word(s):
परा_अपरासंबन्धः ➡ पक्षी
जातिः ➡ पक्षी
अमरकोशः
Sanskrit
Word: कुक्कुटः
Root: कुक्कुट
Gender: पुं
Number: all
Meaning(s):
⇒ hen
⇒ fowl
⇒ cock
⇒ rooster
⇒ firebrand
⇒ hypocrisy
⇒ wild cock
⇒ spark of fire
⇒ small house-lizard
⇒ whisp of lighted straw or grass
⇒ offspring of a niSAda by a zUdra woman
⇒ cotton tree [Salmalia malabarica - Bot.]
⇒ velvet bean plant [Mucuna pruriens - Bot.]
⇒ four-leaf clover [Marsilea Quadrifolia - Bot]
Shloka(s):
2|5|17|2 ► कृकवाकुस्ताम्रचूडः कुक्कुटश्चरणायुधः॥ (सिंहादिवर्गः)
3|3|226|5 ► दोषो वातादिके दोषा रात्रौ दक्षोऽपि कुक्कुटे। (नानार्थवर्गः)
Synonym(s):
➠ 2|5|17|2 ⇢ कृकवाकुः (कृकवाकु) (पुं)
➠ 2|5|17|2 ⇢ ताम्रचूडः (ताम्रचूड) (पुं) ⇒ cock, red-crested, Blumea plant [Blumea lacera - Bot.]
➠ 2|5|17|2 ⇢ कुक्कुटः (कुक्कुट) (पुं) ⇒ hen, fowl, cock, rooster, firebrand, hypocrisy, wild cock, spark of fire, small house-lizard, whisp of lighted straw or grass, offspring of a niSAda by a zUdra woman, cotton tree [Salmalia malabarica - Bot.], velvet bean plant [Mucuna pruriens - Bot.], four-leaf clover [Marsilea Quadrifolia - Bot]
➠ 2|5|17|2 ⇢ चारणायुधः (चारणायुध) (पुं)
➠ 3|3|226|5 ⇢ दक्षः (दक्ष) (पुं)
➠ 3|3|226|5 ⇢ (दक्ष) (स्त्री)
➠ 3|3|226|5 ⇢ दक्षम् (दक्ष) (नपुं)
Related word(s):
परा_अपरासंबन्धः ➡ पक्षी
जातिः ➡ पक्षी
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
कुक्कुटः, पुं
स्त्री,
 (कुक् + सम्पदादित्वात् क्विप् ।कुका आदानेन कुटतीति । कुट + कः ।) पक्षि-विशेषः । कुकुडा इति भाषा । तत्पर्य्यायः ।कृकवाकुः २ ताम्रचूडः ३ चरणायुधः ४ । इत्य-मरः । २ । ५ । १७ ॥
कालज्ञः ५ नियोद्धा ६विष्किरः ७ नखरायुधः ८ ताम्रशिखी ९ । इतिजटाधरः ॥
रात्रिवेदः १० उषाकरः ११ वृताक्षः१२ काहलः १३ । इति शब्दरत्नावली ॥
दक्षः१४ यामनादी १५ शिखण्डिकः १६ । तन्मांस-गुणाः । (यथा, भावप्रकाशे ।“कुक्कुटो वृंहणः स्निग्धो वीर्य्योष्णोऽनिलकृद्गुरुः ।चक्षुष्यः शुक्रकफकृद्बल्यो रूक्षः कषायकः ॥
आरण्यकुक्कुटः स्निग्धो वृंहणः श्लेष्मलो गुरुः ।वातपित्तक्षयवमिविषमज्वरनाशनः” ॥
अरण्यकुक्कुटमांसगुणाः । हृद्यत्वम् । श्लेष्म-हरत्वम् । लघुत्वञ्च । इति राजनिर्घण्टः ॥
रूक्ष-त्वम् । कषायत्वम् । स्वादुत्वम् । शीतलत्वञ्च ।इति राजवल्लभः ॥
ग्राम्यकुक्कुटमांसगुणाः । स्नि-ग्धत्वम् । वातहरत्वम् । दीपनत्वम् ॥
गुरुत्वञ्च ।इति राजनिर्घण्टः ॥
बलकारित्वम् । उष्णत्वम् ।मधुरत्वञ्च । इति राजवल्लवः ॥
* ॥
निषादपुत्त्रः ।शूद्रपुत्त्रः । तृणोल्का । कुक्कुभपक्षी । इति मे-दिनी ॥
वह्निकणः । इति हेमचन्द्रः ॥
(आसन-विशेषः । यथा हठयोगदीपिकायाम् । १ । २३ ।“पद्मासनन्तु संस्थाप्य जानूर्वोरन्तरे करौ ।निवेश्य भूमौ संस्थाप्य व्योमस्थं कुक्कटासनम्” ॥
)