| YouTube Channel

कुक्कुट (kukkuTa)

 
शब्दसागरः
English
कुक्कुट
m.
(-टः)
1. A cock.
2. A wild cock.
3. The offspring of a Sudra
or man of the fourth caste, by a Chandala woman.
4. A whisp of
of lighted straw, a firebrand.
5. A spark of fire.
f.
(-टिः or टी)
Hypocrisy, interested observance of religious duties.
f.
(-टी)
1. A
hen.
2. A small house lizard.
3. The silk cotton tree, (Bombax
heptaphyllum. )
E.
कुक् taking, from कुक with क्विप् affix, and कुट् to
cut or scratch, with affix
scratching up the earth, &c. or कु
bad, कुट् to cut, &c. and inserted.
Capeller Eng
English
कुक्कुट॑
m.
cock
f.
कुक्कुटी hen.
Yates
English
कुक्कुट (टः) 1.
m.
A cock
a
Sūdra
a firebrand
a spark (टिः-टी).
f.
Hypocrisy
(टी) a hen
house-
lizard
silk-cotton-tree.
Spoken Sanskrit
English
कुक्कुट - kukkuTa -
m.
- fowl
व्याध - vyAdha -
m.
- fowler
शाकुनिक - zAkunika -
m.
- fowler
उत्कल - utkala -
m.
- fowler
खट्टिक - khaTTika -
m.
- fowler
जीवान्तक - jIvAntaka -
m.
- fowler
पाक्षिक - pAkSika -
m.
- fowler
वायोविद्यिक - vAyovidyika -
m.
- fowler
शाकुन्तिक - zAkuntika -
m.
- fowler
घाति - ghAti -
f.
- fowling
कुम्भकार - kumbhakAra -
m.
- wild fowl
कुम्भकारककुक्कुट - kumbhakArakakukkuTa -
m.
- wild fowl
वनकुक्कुट - vanakukkuTa -
m.
- wild fowl
वृक्षकुक्कुट - vRkSakukkuTa -
m.
- tree-fowl
अम्बुकुक्कुट - ambukukkuTa -
m.
- water-fowl
जलकुक्कुट - jalakukkuTa -
m.
- water-fowl
जलरङ्क - jalaraGka -
m.
- water-fowl
जलरङ्कु - jalaraGku -
m.
- water-fowl
जलविहङ्गम - jalavihaGgama -
m.
- water-fowl
कुक्कुटाण्ड - kukkuTANDa -
n.
- fowl's egg
वनकुक्कुट - vanakukkuTa -
m.
- jungle fowl
कठाहक - kaThAhaka -
m.
- kind of fowl
इन्द्राभ - indrAbha -
m.
- species of fowl
उत्पादशयान - utpAdazayAna -
m.
- species of fowl
कावृक - kAvRka -
m.
- gallinaceous fowl
कुक्कुटभ - kukkuTabha -
m.
- resembling a fowl
रज्जुदालक - rajjudAlaka -
m.
- kind of wild-fowl
कुक्कुटध्वनि - kukkuTadhvani -
m.
- cackling of fowls
काकतुण्डक - kAkatuNDaka -
m.
- kind of water-fowl
कौक्कुटिक - kaukkuTika -
m.
- one who sells fowls
राजभट्टिका - rAjabhaTTikA -
f.
- species of water-fowl
यष्टिक - yaSTika -
m.
- species of water-fowl
जलेचर - jalecara -
m.
- any kind of water-fowl
कौक्कुट - kaukkuTa -
adj.
- relating to a cock or domestic fowl
कु्कुट - kukkuTa -
m.
- rooster
कुक्कुट - kukkuTa -
m.
- fowl
कुक्कुट - kukkuTa -
m.
- velvet bean plant [ Mucuna pruriens - Bot. ]
कुक्कुट - kukkuTa -
m.
- firebrand
कुक्कुट - kukkuTa -
m.
- spark of fire
कुक्कुट - kukkuTa -
m.
- four-leaf clover [ Marsilea Quadrifolia - Bot ]
कुक्कुट - kukkuTa -
m.
- hen
कुक्कुट - kukkuTa -
m.
- whisp of lighted straw or grass
कुक्कुट - kukkuTa -
m.
- cotton tree [ Salmalia malabarica - Bot. ]
कुक्कुट - kukkuTa -
m.
- hypocrisy
कुक्कुट - kukkuTa -
m.
- wild cock
कुक्कुट - kukkuTa -
m.
- cock
कुक्कुट - kukkuTa -
m.
- offspring of a niSAda by a zUdra woman
कुक्कुट - kukkuTa -
m.
- small house-lizard
कुक्कुट - kukkuTa -
m.
- rooster
कृकवाकु - kRkavAku -
m.
- rooster
Wilson
English
कुक्कुट
m.
(-टः)
1 A cock.
2 A wild cock.
3 The offspring of a Śūdra or man of the fourth caste, by a
Caṇḍāla woman.
4 A whisp of lighted straw, a firebrand.
5 A spark of fire.
f.
(-टिः or -टी) Hypocrisy, interested observance
of religious duties.
f.
(-टी)
1 A hen.
2 A small house lizard.
3 The silk cotton tree, (Bombax heptaphyllum. )
E.
कुक् taking, from कुक with क्विप् affix, and कुट to cut or
scratch, with affix
scratching up the earth, &c. or कु bad, कुट
to cut, &c. and inserted.
Apte
English
कुक्कुटः [kukkuṭḥ], 1 A cock, wild cock.
A wisp of lighted straw, a firebrand.
A spark of fire.
टी A hen.
A small house-lizard.
The silk-cotton tree.Comp. -अण्डम्
a.
fowl's egg
कुक्कुट्या अण्ड कुक्कुटाण्डम् Mbh. on
P.
VI.3.42, Vart.2. -आभः, -अहिः a kind of snake. -आसनम्
a.
particular posture of an ascetic in religious meditation.
मण्डपः a place where one gets liberation (Jaina).
N.
of a sanctuary in Benares
cf.
मुक्तिमण्डप Skand
P.
-मस्तकः
N.
of a kind of herb (मिरीभेद). -व्रतम्
a.
vow observed on the seventh day of the bright half of भाद्रपद in honour of Śiva, by ladies for progeny. -शिखः
N.
of a plant (Mar. कर्डई).
Apte 1890
English
कुक्कुटः 1 A cock, wild cock.
2 A whisp of lighted straw, a firebrand.
3 A spark of fire.
टी 1 A hen.
2 A small house-lizard.
3 The silk-cotton tree.
Monier Williams Cologne
English
कुक्कुट॑ अस्,
m.
(ifc. f(आ). ,
Pāṇ.
iv, 1, 14,
Kāś.
) a cock,
VS.
i, 16
Mn.
MBh.
&c.
a wild cock (Phasianus gallus)
(= कुकुट) the plant Marsilea quadrifolia,
L.
a whisp of lighted straw or grass,
L.
a firebrand, spark of fire,
L.
the offspring of a Niṣāda by a Śūdra woman (cf. कुक्कुर),
L.
कुक्कुट॑ (अम्),
n.
=
कुक्कुटासन,
Tantras.
Monier Williams 1872
English
कुक्कुट कुक्कुट, अस्, m. a cock, a wild cock
a whisp of lighted straw or grass, a firebrand, a spark
of fire
the offspring of a Niṣāda by a Śūdra woman
or woman of the fourth caste
(इस् or ई), f. hypocrisy,
interested observance of religious duties
(ई), f. a
hen
a small house-lizard
the silk-cotton tree,
Bombax Heptaphyllum, or the red cotton tree, Sal-
malia Malabarica.
—कुक्कुट-कन्थ, अम्, n., N. of
a town.
—कुक्कुट-ध्वनि, इस्, m. the crowing of
a cock, the cackling of fowls.
—कुक्कुट-पक्षक,
अस् or अम् (?), m. or n. (?), a knife shaped like the
wing of a cock.
—कुक्कुट-पाद, अस्, m., N. of a
mountain (cock-foot).
—कुक्कुट-मण्डप, अस्,
m., N. of a sanctuary in Benares standing on the
right side of a statue of Śiva, a place where final
emancipation may be attained
[cf. मुक्ति-मण्ड-
प।]
—कुक्कुट-मस्तक, अस्, m. a sort of pepper,
Piper Chaba.
—कुक्कुट-व्रत, अम्, n. a religious
observance (worship of Śiva) on the seventh of the
light fortnight of the month Bhādra, by women,
especially for the sake of obtaining offspring.
—कुक्-
कुट-शिख, अस्, m. safflower, Carthamus Tinctorius
(cockscomb).
—कुक्कुटा-गिरि, इस्, m., N. of a moun-
tain.
—कुक्कुटाण्ड (°ट-अण्°), अम्, n. a fowl's egg.
—कुक्कुटाण्डक, अस् or अम् (?), m. or n. (?), a
species of rice.
—कुक्कुटाभ (°ट-आभा), अस्, m. a
kind of snake compared to a fowl (perhaps from
having a crest or comb).
—कुक्कुटाराम (°ट-आर्°),
अस्, m., N. of a grove
N. of a celebrated hermitage
near Gayā.
—कुक्कुटार्म (°ट-अर्°), अम्, n., N.
of a place.
—कुक्कुटासन (°ट-आस्°), अम्, n. a
particular posture of an ascetic in religious medita-
tion.
—कुक्कुटाहि (°ट-अहि), इस्, m. = कुक्कुटाभ
above.
—कुक्कुटी-व्रत, अम्, n. a ceremony in
honour of Śiva and Durgā
see कुक्कुट-व्रत।
Macdonell
English
कुक्कुट kukkuṭá,
m.
cock: ī,
f.
hen
-ka,
m.
🞄son of a Niṣāda and a Sūdrā,
Benfey
English
कुक्कुट कुक्कुट, onomatop. (cf. Lat.
cucurire),
I.
m.
A cock, Man. 3, 239
(a dog, Cāṇ. 98, in Monatsber. der
Berliner Ak. Hist. Phil. 1864, p. 413,
read कुक्कुर).
II.
f.
टी, The silk cotton
tree, Bombax heptaphyllon, Suśr. 2,
387, 1.
--
Comp.
ग्राम-,
m.
a town-cock,
Man. 5, 12.
जल-,
m.
a kind of water-
bird, Rām. 4, 13, 8.
वन-,
m.
wild fowl.
Hindi
Hindi
मुर्गा
Apte Hindi
Hindi
कुक्कुटः
पुं*
- "कुक् - क्विप्, तेन् कुटति, कुक् - कुट् - क"
"मुर्गा, जंगली मुर्गा"
कुक्कुटः
पुं*
- "कुक् - क्विप्, तेन् कुटति, कुक् - कुट् - क"
"जले हुए भुस का फिसफिसाना, जलती हुई लकड़ी"
कुक्कुटः
पुं*
- "कुक् - क्विप्, तेन् कुटति, कुक् - कुट् - क"
आग की चिंगारी
कुक्कुटः
पुं*
- "कुक्+क्विप्, केन कुटति+ कुट्+क"
"मुर्गा, आग की चिंगारी"
Shabdartha Kaustubha
Kannada
कुक्कुट
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಹುಂಜ /ಗಂಡುಕೋಳಿ
निष्पत्तिः - > कुट (कौटिल्ये) - "कः" (३-१-१३५)
व्युत्पत्तिः - > कुका आदानेन कुटति
कुक्कुट
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕಾಡುಕೋಳಿ
कुक्कुट
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಡಂಭಾಚಾರ /ಕಪಟ /ಮೋಸ
निष्पत्तिः - > कुक्कुट - आचारार्थे "क्विप्" (वा० ३-१-११) "इन्" (उ० ४-११७)
व्युत्पत्तिः - > कुक्कुट इवाचरति
विस्तारः - > "अथ कुक्कुटिः कुहना दम्भचर्या च" - अभि० चि०
L R Vaidya
English
kukkuwa {% m. %} 1. A cock, a wild cock
2. a whisp of lighted straw, a firebrand
3. a spark of fire.
Bopp
Latin
कुक्कुट m. gallus. HIT. 106. 17.
Anekartha-Dvani-Manjari
Sanskrit
सारङ्ग
पु
सारङ्ग, धनुर्विशेष, वायु, जाति, नामघातकिन्, कुक्कुट, भ्रमर, खड्गभेद, कमल, कुञ्जर, चातक, पर्वत, हरिण
सारङ्गो धनुषो नाम सारङ्गो वायुरित्यपि
सारङ्गो नाम जातिश्च सारङ्गो नामघातकी ९२
सारङ्गः कुक्कुटो ज्ञेयः सारङ्गो भ्रमरो मतः
सारङ्गः खड्गभेदः स्यात् सारङ्गः कमलाह्वयः ९३
सारङ्गः कुञ्जरः ख्यातः सारङ्गश्चातको मतः
सारङ्गः पर्वतो ज्ञेयः सारङ्गो हरिणो मतः ९४
verse 1.1.1.92
page 0007
Sanskrit Tibetan
Tibetan
khyim bya
१) कुक्कुट २) कुक्कुभ ३) कृकवाकु ४) ताम्रचूड
rgyal po mtshon byed
कुक्कुट
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
घूके निशाटः काकारिः कौशिकोलूकपेचकाः
दिवान्धोऽथ निशावेदी कुक्कुटश्चरणायुधः १३२४
कृकवाकुस्ताम्रचूडो विवृताक्षः शिखण्डिकः
-wordlist-
घूक (पुं), निशाट (पुं), काकारि (पुं), कौशिक (पुं), उलूक (पुं), पेचक (पुं), दिवान्ध (पुं), निशावेदिन् (पुं), कुक्कुट (पुं), चरणायुध (पुं), कृकवाकु (पुं), ताम्रचूड (पुं), विवृताक्ष (पुं), शिखण्डिक (पुं)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
कृकवाकु
कृकवाकु, ताम्रचूड, कुक्कुट, चरणायुध
कृकवाकुस्ताम्रचूडः कुक्कुटश्चरणायुधः
verse 2.1.1.247
page 0030
दक्ष
दक्ष, मुनि, कुक्कुट
मुनिकुक्कुटयोर्दक्षः सन्धिः संश्लेषरन्ध्रयोः ८३५
verse 5.1.1.835
page 0096
वैजयन्तीकोषः
Sanskrit
Word: कुक्कुटः
Root: कुक्कुट
Gender: पुं
Number: all
अर्थः वर्तककुक्कुटः इति पक्षिजातिविशेषः
Meaning(s):
Kind of quail
Shloka(s):
2|3|40|2 लावकुक्कुटहारीतजीवञ्जीवादयोऽपि च॥ (अन्तरिक्षकाण्डः/खगाध्यायः)
Synonym(s):
2|3|40|2 कुक्कुटः (कुक्कुट) (पुं) Kind of quail वर्तककुक्कुटः इति पक्षिजातिविशेषः
Related word(s):
परा_अपरासंबन्धः पक्षी
जातिः पक्षी
Vedic Reference
English
Kukkuṭa, ‘cock, occurs in the Yajurveda^1 only.^2
1) Vājasaneyi Saṃhitā, i. 16. Cf.
Zimmer, Altindisches Leben, 91.
2) It is common in the later
language.
अमरकोशः
Sanskrit
Word: कुक्कुटः
Root: कुक्कुट
Gender: पुं
Number: all
Meaning(s):
hen
fowl
cock
rooster
firebrand
hypocrisy
wild cock
spark of fire
small house-lizard
whisp of lighted straw or grass
offspring of a niSAda by a zUdra woman
cotton tree [Salmalia malabarica - Bot.]
velvet bean plant [Mucuna pruriens - Bot.]
four-leaf clover [Marsilea Quadrifolia - Bot]
Shloka(s):
2|5|17|2 कृकवाकुस्ताम्रचूडः कुक्कुटश्चरणायुधः॥ (सिंहादिवर्गः)
3|3|226|5 दोषो वातादिके दोषा रात्रौ दक्षोऽपि कुक्कुटे। (नानार्थवर्गः)
Synonym(s):
2|5|17|2 कृकवाकुः (कृकवाकु) (पुं)
2|5|17|2 ताम्रचूडः (ताम्रचूड) (पुं) cock, red-crested, Blumea plant [Blumea lacera - Bot.]
2|5|17|2 कुक्कुटः (कुक्कुट) (पुं) hen, fowl, cock, rooster, firebrand, hypocrisy, wild cock, spark of fire, small house-lizard, whisp of lighted straw or grass, offspring of a niSAda by a zUdra woman, cotton tree [Salmalia malabarica - Bot.], velvet bean plant [Mucuna pruriens - Bot.], four-leaf clover [Marsilea Quadrifolia - Bot]
2|5|17|2 चारणायुधः (चारणायुध) (पुं)
3|3|226|5 दक्षः (दक्ष) (पुं)
3|3|226|5 (दक्ष) (स्त्री)
3|3|226|5 दक्षम् (दक्ष) (नपुं)
Related word(s):
परा_अपरासंबन्धः पक्षी
जातिः पक्षी
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
कुक्कुटः, पुं
स्त्री,
(कुक् + सम्पदादित्वात् क्विप् ।कुका आदानेन कुटतीति कुट + कः ।) पक्षि-विशेषः कुकुडा इति भाषा तत्पर्य्यायः ।कृकवाकुः ताम्रचूडः चरणायुधः इत्य-मरः १७
कालज्ञः नियोद्धा ६विष्किरः नखरायुधः ताम्रशिखी इतिजटाधरः
रात्रिवेदः १० उषाकरः ११ वृताक्षः१२ काहलः १३ इति शब्दरत्नावली
दक्षः१४ यामनादी १५ शिखण्डिकः १६ तन्मांस-गुणाः (यथा, भावप्रकाशे ।“कुक्कुटो वृंहणः स्निग्धो वीर्य्योष्णोऽनिलकृद्गुरुः ।चक्षुष्यः शुक्रकफकृद्बल्यो रूक्षः कषायकः
आरण्यकुक्कुटः स्निग्धो वृंहणः श्लेष्मलो गुरुः ।वातपित्तक्षयवमिविषमज्वरनाशनः”
अरण्यकुक्कुटमांसगुणाः हृद्यत्वम् श्लेष्म-हरत्वम् लघुत्वञ्च इति राजनिर्घण्टः
रूक्ष-त्वम् कषायत्वम् स्वादुत्वम् शीतलत्वञ्च ।इति राजवल्लभः
ग्राम्यकुक्कुटमांसगुणाः स्नि-ग्धत्वम् वातहरत्वम् दीपनत्वम्
गुरुत्वञ्च ।इति राजनिर्घण्टः
बलकारित्वम् उष्णत्वम् ।मधुरत्वञ्च इति राजवल्लवः
*
निषादपुत्त्रः ।शूद्रपुत्त्रः तृणोल्का कुक्कुभपक्षी इति मे-दिनी
वह्निकणः इति हेमचन्द्रः
(आसन-विशेषः यथा हठयोगदीपिकायाम् २३ ।“पद्मासनन्तु संस्थाप्य जानूर्वोरन्तरे करौ ।निवेश्य भूमौ संस्थाप्य व्योमस्थं कुक्कटासनम्”
)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
कुक्कुट पुंस्त्री० कुक--सम्प० क्विप् कुका आदानेन कुटति कुट-क पक्षिभेदे चरणायुधे ताम्रचूडे स्त्रियां जातित्वात्ङीष् तस्य शुभाशुभलक्षणमुक्तम् वृह० सं० यथा-“कुछुटस्त्वृजुतनूरुहाङ्गुलिस्ताम्रवक्त्रनखचूलिकः सितः ।रौति सुखरमुषात्यये यो वृद्धिदः नृपराष्ट्रवाजि-नाम् यवग्रीवो यो वा वदरसदृशो वापि विहगो वृह-न्मूर्धा वर्णैर्भवति बहुभिर्यश्च रुचिरः शस्तः सङ्ग्रामेमधुमधुपवर्णश्च जयकृन्न शस्तो योऽतोऽन्यः कृशतनुरवःखञ्जचरणः कुक्कुटी मृदुचारुभाषिणी स्निग्धमूर्तिरु-चिराननेक्षणा सा ददाति सुचिरं महीक्षितांश्रीयशोविजयवीर्यसम्पदः” ।तन्मांसगुणा भावप्र० उक्ता यथा “कुक्कुटो वृंहणः स्निग्धोवीर्य्योष्णोऽनिलहृद्गुरुः चक्षुष्यः शुक्रकफकृत् वल्योवृष्यः कषायकः वातपित्तक्षयवमिविषमज्वरनाशनः” ।अभक्ष्यप्रकरणेग्राम्यकुक्कुटस्याभक्ष्यत्वमाह मनुः “छ त्राकंविड्वराहं लसुनं ग्राम्यकक्कुटम्” तृणोल्कायां(उको) कुक्कुभखगे वह्निकणे स्कुलिङ्गे हेम० ।स्वार्थे तत्रार्थेषु मेदि० “शूद्रजातोनिषाद्यां तु सवै कक्कुटकः स्मृतः” मनूक्ते निषादीजाते शूद्रपुत्रे
Capeller
German
कुक्कुट॑
m.
Hahn
f.
कुक्कुटी Henne.
Burnouf
French
कुक्कुट कुक्कुट
m.
coq
faisan.
Homme d'un चूद्र
et d'une चन्दाला।
Brandon, torche
étineclle, flammecche.
Hypocrisie.
Angl. cock
fr. coq
etc.
कुक्कुट आराम
m.
Bd. l'ermitage du coq, célèbre ormitage
buddhique du mont कुक्कुटपाद, non loin de Gayâ.
कुक्कुटक
m.
coq
faisan.
Homme d'un चूद्र et d'une
चन्दाला।
कुक्कुटव्रत
n.
l'offrande-du-coq, faite par une femme en vue
d'obtenir un enfant.
कुक्कुटचिख
m.
crête de coq, non vulgaire du carthamus
tinctorius.
कुक्कुटाभ
m.
(आ
भा) esp. de serpent ou de lèzard.
कुक्कुटाहि
m.
(अहि) mms.
Stchoupak
French
कुक्कुट-
m.
coq
-क- fils d'un Niṣāda et d'une Śūdrī.