| YouTube Channel

कुक (kuka)

 
शब्दसागरः
English
कुक r. 1st cl. (कोकते) To take, to accept.
कुक
mfn.
(-कः-का-कं) Taking, accepting.
E.
कुक and
aff.
Yates
English
कुक (कः-का-कं)
a. Taking.
Spoken Sanskrit
English
कुक - kuka -
adj.
- accepting
प्रतिग्रहण - pratigrahaNa -
adj.
- accepting
प्रतीवी - pratIvI -
adj.
- accepting
उपसङ्गृह्य - upasaGgRhya -
ind.
- accepting
उपासाद्य - upAsAdya -
ind.
- accepting
प्रतिग्रह - pratigraha -
m.
- accepting
परिग्रह - parigraha -
m.
- accepting
आदान - AdAna -
n.
- accepting
आश्रयण - AzrayaNa -
n.
- accepting
उपादान - upAdAna -
n.
- accepting
स्वीकरण - svIkaraNa -
n.
- accepting
अनाददान - anAdadAna -
adj.
- not accepting
अप्रतिग्राहक - apratigrAhaka -
adj.
- not accepting
अप्रतिग्रहण - apratigrahaNa -
n.
- not accepting
प्रतिग्राह - pratigrAha -
m.
- accepting gifts
स्वीकारि-गृह - svIkAri-gRha -
n.
- accepting house [ Com. ]
अविष्ठ - aviSTha -
adj.
- gladly accepting
विपत्र - स्वीकरण - vipatra - svIkaraNa -
n.
- accepting a bill [ Com. ]
स्त्रीग्राहिन् - strIgrAhin -
adj.
- accepting a women
निष्प्रतिग्रह - niSpratigraha -
adj.
- not accepting gifts
स्वीकारि-संस्था - svIkAri-saMsthA -
f.
- accepting institution
आशीर्ग्रहण - AzIrgrahaNa -
n.
- accepting a benediction
वचनग्राहिन् - vacanagrAhin -
adj.
- accepting or obeying orders
ऋतावन् - RtAvan -
adj.
- performing or accepting sacred works or piety
ऋतसप् - Rtasap -
adj.
- connected with or accepting worship or religious acts
कुक - kuka -
adj.
- taking
कुक - kuka -
adj.
- accepting
Wilson
English
कुक r. 1st cl. (कोकते) To take, to accept.
कुक
mfn.
(-कः-का-कं) Taking, accepting.
E.
कुक and
aff.
Monier Williams Cologne
English
कुक
mfn.
taking, accepting,
W.
Monier Williams 1872
English
कुक, अस्, आ, अम्, taking, accepting.
Shabdartha Kaustubha
Kannada
कुक - आदाने (भ्वा० आत्म० सक० से०) कोकते
पदविभागः - > धातुः
कन्नडार्थः - > ತೆಗೆದುಕೋ /ಸ್ವೀಕರಿಸು
कुक
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವವನು /ಸ್ವೀಕರಿಸುವವನು
निष्पत्तिः - > कुक (आदाने) - "कः" (३-१-१३५)
कुक
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಸಮರ್ಥ
धातुपाठः (Krishnacharya)
Sanskrit
धातुः:
कुक्
मूलधातुः:
कुक
धात्वर्थः:
आदाने
गणः:
भ्वादिः
कर्मकत्वं:
सकर्मकः
इट्त्वं:
सेट्
उपग्रहः:
आत्मनेपदी
रूपम्:
कोकते
धातुप्रदीपः
Sanskrit
कुकँ कुक
मानकरूपान्तरम् - वृकँ
वृक आदाने
- कोकते चुकुके कोकः वर्कते वर्कः वरीवृक्यते इगुपधज्ञाप्रीकिरः कः (3/1/135) वृकः स्वार्थे वृकाट्टेण्यण् (5/3/115) वार्केण्यः वर्करो मेषशावकः ।। 90, 91 ।।
Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
German
°कुक m. H 43, 288 = *कोकते मांसाद्य् अशितुं आदत्ते शिवावायसादिः
349 [= मांसादनपर].
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
कुक आदाने
भ्वा०
आत्म०
सक०
सेट् कोकते अकोकिष्ट ।चुकुके कोकः’ प्रनिकोकते
कुक
त्रि०
कुक--क समर्थे आदायिनि
क्षीरतरङ्गिणी
Sanskrit
कुकँ कुक
मानकरूपान्तरम् - वृकँ
वृक आदाने
कोकते के (द्र031135) कुकः केकरः संज्ञायां कोकश्चक्रवाकः उणादौ (द्र0154) कोकिलः वर्कते वृकः णौ चङ्युपधाया ह्रस्वः (741) उऋर्त् (747) वा अवीवृकत्, अववर्कत् उणादौ वर्करः 89-90
धातुवृत्तिः
Sanskrit
कुकँ कुक
मानकरूपान्तरम् - वृकँ
वृक (अर्थः) आदाने
( कोकते चुकुके कोकितेत्यादि चुकुकिषते चुकोकिषते कुकित्वा कोकित्वा ) "रलो व्युपाधात्'' इतिकित्त्वविकल्पः ( कुकितमनेन, कोकितमनेन प्रकुकितः प्रकोकितः प्रकुकितवान् प्रकोकितवान् ) "उदुपधात्'' इति कित्त्वविकल्पः ( प्रकोकनम् प्रकोकणम् ) ( सूत्रम्) हलश्चेजुपधात् (इति सूत्रम्) हलादेरिजुपधात्परो यः कृत् ततस्थस्य नकारस्य उपसर्गस्थान्निमित्तात्परस्य वा इति णत्वविकल्पः "कृत्यचः'' इत्यस्यापवादः ( कोकः ) देवसेवमेषादयः पचादिषु द्रष्टव्या इत्यादिशब्दस्य प्रकारार्थत्वादिदुपधात्कं बाधित्वा ऽच् प्रत्ययः "सलिकल्यनिमहिब( 1 ) ( 1 ) वडीतिः पञ्चपादीवृत्तौ नास्ति डिभडिभण्डिशण्डिपिण्डितुण्डिकुकिभूभ्य इलच्'' इति इलच् (कोकिला) जातिलक्षणङीषं बाधित्वाऽजादित्वात् टाप् वृकः( वर्कते ववृके वर्कितेत्यादि विवर्किषते वरीवृक्यते ) ( सूत्रम्) रीगृदुपधस्य (इति सूत्रम्) ॠत्वतोभ्यासस्य रीगिति रीगागमः, ( वरीवृकांचक्रे ) इत्यदावल्लोपस्य स्थानिवत्त्वात् "न धातुलोपः'' इति वा रुगभावः ( वर्वक्ति वरिवार्क्ति वरीवर्क्ति वर्वृकीति वरिवृकीति वरीवृकीति ) ( सूत्रम्) रुग्रिकौ लुकि (इति सूत्रम्) इति ऋत्वतोभ्यासस्य रुग्रिकौ चकारद्रीक् ईटि "नाभ्यस्तस्याचि पिति'' इत्यगुणत्वम् एवं वर्वृक्त इत्यादि वर्वकां चकारेत्यादौ यङ्लुकोऽनैमित्तकत्वात् "न धातुलोपः'' इति गुणनिषेधाभावः ( अवर्वृ कीत् अवर्वर्क् स्थातेत्यत्र ) "स्कोः'' इति कलोपो भिन्न्पदत्वान्नेति सीकतावुक्तम् लुङि सार्वधातुकाश्रये गुणे "नाभ्यस्तस्य'' इति निषिद्धेपि सिजाश्रयो भवत्येव प्रत्यलक्षणेन, ( अवर्वर्कीत् अवर्वर्किष्टामित्यादि ) हलन्तलक्षणा वृद्धिः "नेटि'' इति निषिध्यते ( वर्कयति अववर्कत् अवीकृकत् ) ( सूत्रम्) उरृत् (इति सूत्रम्) चङ्परे णावुपधाया ॠकारस्य वा ऋकार इत्यृकारः इररा रामपवादः वृकः इगुपधलक्षणः कः मृगविशेष आयुधजीविसंघविशेषश्च तत्र द्वितीयार्थाभिधायिनो "वृकाट्टेण्यण्'' इति स्वार्थे टेण्यणि वर्किण्यः ( सूत्रम्) ञ्यादयस्तद्राजाः (इति सूत्रम्) "पूगाञ्ञ्योग्रामणीपूर्वात्'' इत्यारभ्यापादपरिसमाप्तेर्वक्ष्यामाणाः प्रत्ययास्तद्राजसंज्ञा इति टेण्यस्य तद्राजत्वे "तद्राजस्य बहुषु तेनैवास्त्रियाम्'' इति लुकि बहुषु वृकाः तेनैवेति वचनाद्यदि बहुत्वं तद्राजकृतमेवेत्यवगतेर्वार्केण्यमतिक्रान्ता अतिवार्केण्या इत्यादावर्थान्तरकृते बहुत्वे लुग् भवति तथा अस्त्रियामितिवचनात् स्त्रियां टित्त्वात् ङीवि हलस्तद्धितस्य हल उत्तरस्य तद्धितयकारस्य लोपो भवतीति परत इति "आदेः परस्य'' इति यकारलोपे इत्यकारलोपे ( वार्केणीवार्केण्यौ वार्केण्य ) इति भवति वर्करस्तरुणः पशुः बाहुलकादरच् 92
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“कुक आदाने”@} 2 कोककः-किका, कोककः-किका, 3 चुकुकिषकः-चुकोकिषकः-षिका, चोकुककः-किका
कोकिता-त्री, कोकयिता-त्री, चुकुकिषिता-चुकोकिषिता-त्री, चोकुकिता-त्री
-- कोकयन्-न्ती, कोकयिष्यन्-न्ती-ती
-- कोकमानः, कोकयमानः, चुकुकिषमाणः-चुकोकिषमाणः, चोकुक्यमानः
कोकिष्यमाणः, कोकयिष्यमाणः, चुकुकिषिष्यमाणः-चुकोकिषिष्यमाणः, चोकुकिष्यमाणः
कुक्-कुकौ-कुकः
-- -- 4 कुकितम् तः, कोकितम् तः, कोकितः-तम्, चुकुकिषितः-चुकोकिषितः, चोकुकितः-तवान्
5 कोकः, कोकः, 6 कोकनः, चुकुकिषुः-चुकोकिषुः, चोकुकः
कोकितव्यम्, कोकयितव्यम्, चुकुकिषितव्यम्-चुकोकिषितव्यम्, चोकुकितव्यम्
कोकनीयम्, कोकनीयम्, चुकुकिषणीयम्-चुकोकिषणीयम्-चोकुकनीयम्
कोक्यम्, कोक्यम्, चुकुकिष्यम्-चुकोकिष्यम्, चोकुक्यम्
ईषत्कोकः-दुष्कोकः-सुकोकः
-- -- 7 कुक्यमानः, कोक्यमानः, चुकुकिष्यमाणः-चुकोकिष्यमाणः, चोकुक्यमानः
कोकः, कोकः, चुकुकिषः-चुकोकिषः, चोकुकः
कोकितुम्, कोकयितुम्, चुकुकिषितुम्-चुकोकिषितुम्, चोकुकितुम्
कुक्तिः, कोकना, चुकुकिषा-चुकोकिषा, चुकोकयिषा, चोकुका
8 प्रकोकनम्-प्रकोकणम्, कोकनम्, चुकुकिषणम्-चुकोकिषणम्, चोकुकनम्
9 कुकित्वा-कोकित्वा, कोकयित्वा, चुकुकिषित्वा-चुकोकिषित्वा, चोकुकित्वा
प्रकुक्य, प्रकोक्य, प्रचुकुकिष्य-प्रचुकोकिष्य, प्रचोकुक्य
कोकम् २, कुकित्वा २, कोकित्वा २, कोकम् २, कोकयित्वा २, चुकुकिषम् २, चुकुकिषित्वा २, चुकोकिषम् २, चुकोकिषित्वा २, चोकुकम्
चोकुकित्वा
10 कुक्कुरः।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
(१९७)
02
=>
(१-भ्वादिः-९१। सक। सेट्। आत्म।)
03
=>
[[२। ‘रलो व्युपधात्--’ (१-२-२६) इति सनः कित्त्वविकल्पः। तेन द्वे रूपे।]]
04
=>
[[३। ‘उदुपधात् भावादिकर्मणोरन्यतरस्याम्’ (१-२-२१) इति निष्ठायाः कित्त्वं वा।]]
05
=>
[[४। ‘देवमेषसेवादयः पचादिषु द्रष्टव्याः’ (भाष्यम्। ३-१-१३५) इत्यत्र आदिपदेन अस्य ग्रहणम्। तेन इगुपधलक्षणं कं बाधित्वा कर्तरि पचाद्यच्। कोकः-चक्रवाकः।]]
06
=>
[[५। ‘अनुदात्तेतश्च हलादेः’ (३-२-१४९) इति युच् ताच्छीलिकः।]]
07
=>
[पृष्ठम्०१९३+ २३]
08
=>
[[१। ‘हलश्चेजुपधात्’ (८-४-३१) इति णत्वं वा भवति।]]
09
=>
[[२। ‘रलो व्युपधात्--’ (१-२-२६) इति क्त्वाप्रत्ययस्य कित्त्वं वा भवति।]]
10
=>
[[३। औणादिके उरच् प्रत्यये (द। उ। ८-२३) कुगागमो निपात्यते। अतिशयेन शब्दं करोतीति = कुक्कुरः = श्वा।]]