कु (ku)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
शब्दसागरः
EnglishYates
EnglishHelp us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Spoken Sanskrit
Englishकु - ku - contempt
कुत्सा - kutsA - - contempt
अपहेला - apahelA - - contempt
अवमति - avamati - - contempt
ऋतीया - RtIyA - - contempt
कदर्थीकृति - kadarthIkRti - - contempt
घृणा - ghRNA - - contempt
निदा - nidA - - contempt
परिभूति - paribhUti - - contempt
रीधा - rIdhA - - contempt
रीज्या - rIjyA - - contempt
हेला - helA - - contempt
अवज्ञा - avajJA - - contempt
निद् - nid - - contempt
पांसन - pAMsana - - contempt
अनादर - anAdara - - contempt
तिरस्कार - tiraskAra - - contempt
अवमान - avamAna - - contempt
अधिक्षेप - adhikSepa - - contempt
अत्याकर - atyAkara - - contempt
कु - ku - hindrance
कु - ku - depreciation
कु - ku - reproach
कु - ku - deficiency
कु - ku - contempt
कु - ku - want
कु - ku - guilt
कु - ku - littleness
कु - ku - prefix implying deterioration
कु - ku - - ground or base of a triangle or other plane figure
कु - ku - - number one
कु - ku - - earth
कु - ku - littleness
तनुता - tanutA - - littleness
मन्दता - mandatA - - littleness
लघुता - laghutA - - littleness
स्तोकता - stokatA - - littleness
लेश - leza - - littleness
लघुत्व - laghutva - - littleness
स्तोकत्व - stokatva - - littleness
स्वाल्प - svAlpa - - littleness
कु ku depreciation
लघूकरन्णम् laghUkaranNam com depreciation
न्यूनीकरणम् nyUnIkaraNam com depreciation
अवमूल्यन avamUlyana depreciation [ Econ. ]
अवक्षयण avakSayaNa depreciation [ Accounting ]
अवमूल्यन avamUlyana depreciation [ Accounting ]
अवमूल्यन प्रणीवि avamUlyana praNIvi depreciation fund [ Accounting ]
अवमूल्यन लेखा avamUlyana lekhA depreciation account [ Accounting ]
कव करोति { कव } kava karoti { kava } verb express depreciation or deficiency
Wilson
EnglishApte
Englishकु [ku], A prefix implying 'badness', 'deterioration', 'depreciation', 'sin', 'reproach', 'littleness', 'want', 'deficiency', Its various substitutes are कद् (कदश्व), कव (कवोष्ण), का (कोष्ण), किं (किंप्रभुः)
5.17.Comp. -कर्मन् a bad deed, a mean act. wicked, 1.16.22. -कु-वाच् jackal. -कूलम् A hole filled with stakes. ˚लः A fire made of chaff
कुकूलं शङ्कुभिः कीर्णे श्वभ्रे ना तु तुषानले Nm. -ग्रहः an unpropitious planet. -ग्रामः a petty village or hamlet (without a king's officer, an agnihotrin, a physician, or a river.)-चन्दनम् Red sandal-wood. -चर of bad conduct, a thief
दृष्ट्वा त्वादित्यमुद्यन्तं कुचराणां भयं भवेत् * 14.39.13.-चेल wearing bad or ragged garments
कपालं वृक्ष- मूलानि कुचेलमसहायता । समता चैव सर्वस्मिन्नेतन्मुक्तस्य लक्षणम् ॥ 6.44. -चरित्रम्, -चर्या wickedness, evil conduct, impropriety
9.17. -चोद्यम् an unsuitable question. -जन्मन् low born. -तनु deformed, ugly. (-नुः) an epithet of Kubera. -तन्त्री a bad lute.
तपः a sort of blanket (made of the hair of the mountain goat).
the eighth Muhūrta or portion of the day.
a daughter's or sister's son.
the sun.
तर्कः sophistical or fallacious argument.
a heterodox doctrine, free thinking
कुतर्केष्वभ्यासः सततपरपैशुन्यमननम् G. L.* 31. ˚पथः a sophistical mode of arguing. -तीर्थम् a bad teacher. -दिनम् an evil or unpropitious day. -दृष्टिःf.
weak sight.
an evil eye, sinister eye (fig. ).
an opinion or doctrine opposed to the Vedas, heterodox doctrines
या वेदबाह्याः स्मृतयो याश्च काश्च कुदृष्टयः 12.95.
देशः a bad place or country.
a country where the necessaries of life are not available or which is subject to oppression. -देह ugly, deformed
कुदेहमानाहिविदष्टदृष्टेर्ब्रह्मन्वचस्ते$मृतमौषधं मे 5.12.2. (-हः) an epithet of Kubera. -द्वारम् back door. -धी foolish, silly, stupid.
wicked. -नखम् a disease of the nails
* 3.
नटः a bad actor.
a sort of trumpet flower.
red arsenic. -नदिका a small river, rill
सुपूरा स्यात्कुनदिका 1.25. -नाथः a bad master
हतास्म्यहं कुनाथेन न पुंसा वीरमानिना 9.14.28. -नामन्m. a miser. -नीतः bad counsel, leading
तृणैश्छन्ना भूमिर्मतिरिव कुनीतैव विदुषः 6.11. -पटः, -टम् a miserable garment
कुपटावृतकटिः 5.9.1.
पथः a wrong road, bad way (fig. also).
a heterodox doctrine. -पथ्य unwholesome, improper. -परीक्षकa. examining badly, not valuing rightly
कुत्स्याः स्युः कुपरीक्षका न मणयो यैरर्घतः पातिताः 2.15. -पात्रम् an unfit recipient. -पुत्रः a bad or wicked son: यादृशं फल- माप्नोति कुप्लवैः संतरन् जलम् । तादृशं फलमाप्नोति कुपुत्रैः संतरंस्तमः ॥ 9.161. कुपुत्रो जायेत क्वचिदपि कुमाता न भवति, देव्यपराध- क्षमापनस्तोत्र (ascribed to a later शङ्कराचार्य).
पुरुषः a low or wicked man.
a spiritless coward. -पूय low, vile, contemptible. -प्रिय disagreeable, contemptible, low, mean. -प्लवः a bad boat
कुप्लवैः संतरन् जलम् 9.161. -बन्धः a disgraceful stigma
अन्त्याभिगमने त्वङ्क्यः कुबन्धेन प्रवासयेत् 2.294. -ब्रह्मः, -ब्रह्मन् a bad or degraded Brāhmaṇa.
मन्त्रः bad advice.
a charm used to secure success in a bad cause. -मुद्विन् Unfriendly
उदहृष्यन्वारिजानि सूर्योत्थाने कुमुद्विना । राज्ञा तु निर्भया लोकाः 1.21.47. -मेरुः The southern hemisphere or pole. -योगः an inauspicious conjunction (of planets).-योगिन् a false devotee, impostor. -रस having bad juice or flavour. (-सः) a kind of spirituous liquor.-रूप ugly, deformed
कुपुत्रो$पि भवेत्पुंसां हृदयानन्दकारकः । दुर्विनीतः कुरूपो$पि मूर्खो$पि व्यसनी खलः ॥ 5.19. -रूप्यम् tin. -लक्षण having fatal marks on the body. कुलक्षणेत्यहं राज्ञा त्यक्तेत्यात्तविमानना 91.19. -वङ्गः lead. -वचस्, -वाच्, -वाक्य abusive, bad, scurrilous
using abusive or foul language
संस्मारितो मर्मभिदः कुवाग्रिपून् 4.3.15. (n. ) abuse, bad language. -वज्रकम् crystal
a stone resembling a diamond. -वर्षः a sudden or violent shower
6. -विक्रमः bravery exhibited in a wrong place
धिगीदृशं ते नृपते कुविक्रमं कृपाश्रये यः कृपणे पतत्त्रिणि 1.132. -विवाहः a degraded or improper form of marriage
3.63. -वृत्तिः bad bebaviour.-वेधस् bad fate
हृतरत्नेन मुषितो दत्त्वा काचं कुवेधसा 71.232. -वैद्यः a bad physician, quack. -शील rude, wicked, unmannerly, ill tempered, of bad character
कुतो गम्यमगम्यं वा कुशीलोन्मादिनः प्रभोः 32.152.
ष्ठलम् a bad place.
the earth
शयानां कुष्ठले 9.84.-सरित् a small river, rill
उच्छिद्यन्ते क्रियाः सर्वा ग्रीष्मे कुसरितो यथा 2.89. -सृतिः
evil conduct, wickedness
कस्माद्वयं कुसृतयः खलयोनयस्ते 8.23.7.
conjuring, magic.
roguery. -स्त्री a bad woman.
कु [ku], I. 1 (कवते) To sound. -II. 6 Ā. (कुवते)
To moan, groan.
To cry. -III. 2 (कौति) To hum, coo (as a bee.) ...कुवत्पक्षिकुलाकुलाः 9.1.
कु [ku] कू [kū] र्परः [rparḥ], (कू) र्परः 1 The knee.
The elbow. कु (कू) र्पासः, कु (कू) र्पासकः A sort of bodice worn by women
मनोज्ञकूर्पासकपीडितस्तनाः 5.8, 4.16. v. l.
कुः [kuḥ],
The earth
19.17.
The base of a triangle or any plane figure
कुः पृथ्वी, कुः कुचं कूलम् ... । Enm. -चर One who travels
कुचरः पञ्च- वर्षाणि चरेद्धैक्ष्यं मुनिव्रतः * 12.165.67. -दिनम् a civil day Āryabhaṭṭa. -धरः a mountain. -नाभिः air, atmosphere.-पप (-पि, -पी) the sun
also -वमः * 13.93.9. (see टीका). -पुत्रः Mars. -भृत् the number seven. -वलयम् the orb
कुवलयकमलकोशाभ्यन्तरकोशः 5.16.5.
Apte 1890
Englishकु ind. A prefix implying ‘badness’, ‘deterioration, ’ ‘depreciation’, ‘sin, ’ ‘reproach, ’ ‘littleness, ’ ‘want, ’ ‘deficiency’ &c. Its various substitutes are कद्(कदश्व), कव(कवोष्ण), का(कोष्ण), किं (किंप्रभुः)
cf. Pt. 5. 17.
Comp.
कर्मन् n. a bad deed, a mean act.
ग्रहः an unpropitious planet.
ग्रामः a petty village or hamlet (without a king's officer, an agnihotrin, a physician, or a river).
चेल a. wearing bad or ragged garments.
चर्या wickedness, evil conduct, impropriety.
जन्मन् a. low-born.
तनु a. deformed, ugly. (
नुः) an epithet of Kubera.
तंत्री a bad lute.
तर्कः {1} sophistical or fallacious argument. {2} a heterodox doctrine, freethinking
कुतर्केष्वभ्यासः सततपरपैशुन्यमननम् G. L. 31. °पथः a sophistical mode of arguing.
तीर्थं a bad teacher.
दिनं an evil or unpropitious day.
दृष्टिः f. {1} weak sight. {2} an evil eye, sinister eye (fig.). {3} an opinion or doctrine opposed to the Vedas, heterodox doctrines
Ms. 12. 95.
देशः {1} a bad place or country. {2} a country where the necessaries of life are not available or which is subject to oppression.
देह a. ugly, deformed. (
हः) an epithet of Kubera.
धी a. {1} foolish, silly, stupid. {2} wicked.
नटः {1} a bad actor {2} a sort of trumpet flower. {3} red arsenic.
नदिका a small river, rill
सुपूरा स्यात्कुनदिका Pt. 1. 25.
नाथः a bad master.
नामन् m. a miser.
पथः {1} a wrong road, bad way (fig. also). {2} a heterodox doctrine.
पथ्य a. unwholesome, improper.
परीक्षक a. examining badly, not valuing rightly
Bh. 2. 15.
पुत्रः a bad or wicked son.
पुरुषः a low or wicked man.
पूय a. low, vile, contemptible.
प्रिय a. disagreeable, contemptible, low, mean.
प्लवः a bad boat
कुप्लवैः संतरन् जलम् Ms. 9. 161.
ब्रह्मः,
ब्रह्मन् m. a bad or degraded Brāhmaṇa.
मंत्रः {1} bad advice. {2} a charm used to secure success in a bad cause.
योगः an inauspicious conjunction (of planets).
योगिन् m. a false devotee, impostor.
रस a. having bad juice or flavour. (
सः) a kind of spirituous liquor.
रूप a. ugly, deformed
Pt. 5. 19.
रूप्यं tin.
वंगः lead.
वचस्,
वाक्य a. abusive, bad, scurrilous
using abusive, or foul language. (
n.) abuse, bad language.
वज्रकं crystal
a stone resembling a diamond.
वर्षः a sudden or violent shower.
विवाहः a degraded or improper form of marriage
Ms. 3. 63.
वृत्तिः f. bad behaviour.
वैद्यः a bad physician, quack.
शील a. rude, wicked, unmannerly, illtempered
ष्ठलं a bad place.
सरित् f. a small river, rill
उच्छिद्यंते क्रियाः सर्वा ग्रीष्मे कुसरितो यथा Pt. 2. 85.
सृतिः f. {1} evil conduct, wickedness. {2} conjuring, magic. {3} roguery.
स्त्री a bad woman.
Monier Williams Cologne
EnglishMonier Williams 1872
Englishकु 1. कु, a pronominal base appearing in
कुतस्, कुत्र, कुविद्, कुह, क्व, and as a prefix im-
plying deterioration, depreciation, deficiency, want,
diminution, littleness, prevention, hindrance, reproach,
contempt, sin, guilt
originally perhaps कु signified
how (strange!)
(as a separate word कु occurs in the
Vedas in the sense of ‘where?’ कु चिद्, wherever,
anywhere)
[cf. कु-कथा, कु-कर, &c.]
कु 2. कु, उस्, f. the earth
the ground or
base of a triangle or other plane figure.
—कु-कील,
अस्, m. a mountain (‘a pin or bolt of the earth’).
Macdonell
EnglishBenfey
English1. कुऽ
कु-, a contraction of क + व,
from किम्। Former part of compound
words, implying,
I. Inferiority, wicked-
ness, e. g. कु-कर्मन्,
1. A wicked
action, Pañc. v. d. 64.
2. Doing
wicked actions, Bhāg. P. 1, 16, 22.
कु-कृत्य, A shameful action, Pañc.
237, 21. कु-गो, An infirm bull,
Rām. 6, 112, 6. कु-जननी, A bad
mother, Rām. 6, 82, 118. कु-जन्मन्,
Having a bad origin, Bhāg. P.
4, 4, 22. कु-तनय, A son who
has not turned out well, Pañc. i. d.
85. कु-तपस्विन्, A bad ascetic,
Pañc. 126, 1. कु-तर्क, A false
doctrine, Rājat. 5, 378. कु-दृष्ट,
Imperfectly seen, Pañc. v. d. 1. कु
-दृष्टि, A false system, Man. 12.
95. कु-धी, sbst. A fool, Pañc.
i. d. 38. कु-नदिका, An insignificant
rivulet, Pañc, i. d. 31. कु-पथ,
1. An erroneous way, Bhāg. P. 6, 7,
14.
2. A proper name, Hariv. 203.
कु-परीक्षक, A bad estimator,
Bhartṛ. 2, 12. कु-परीक्षित, Im-
perfectly examined, Pañc. v. d. 1.
कु-पुत्र, A contemptible son, Man.
9, 161. कु-पुरुष,
1. A con-
temptible man, MBh. 13, 108.
2. A
coward, 5, 5493. कु-प्लव, A frail
boat, Man. 9, 161. कु-बुद्धि,
1.
Foolish, Bhāg. P. 5, 5, 17.
2. Mis-
chievous, Pañc. i. d. 444. कु-भृत्य,
A bad servant, Pañc. 83, 43. कु
-मति,
A.
1. Perversity, Daśak. in
Chr. 181, 7.
2. Error, Bhāg. P. 1, 9,
36.
B. Foolish, Bhāg. P. 1, 15,
17. कु-मन्त्र, An evil advice,
Bhāg. P. 3, 3, 13. कु-मन्त्रिन्, A
bad counsellor, Rājat. 5, 455. कु-मार्ग,
An erroneous way, Pañc. 122, 24.
कु-मित्र, A false friend, Pañc. iii.
d. 61. कु-मेधस्, Mischievous,
Bhāg. P. 3, 20, 33. कु-राजन्, A
contemptible king, Pañc. v. d. 64.
कु-रूप, Ugly, Pañc. v. d. 17.
कु-वर्ष, A heavy shower, Rām.
6, 89, 15. कु-वाक्य, Injurious speech,
Pañc. v. d. 64. कु-विवाह, A
culpable marriage, Man. 3, 63. कु
-सचिव, A bad counsellor, Rājat.
5, 439. कु-सृति, Walking in error
a sinner, Bhāg. P. 8, 23, 7.
II. Sur-
prise: How, cf. e. g. कुमार
how
muc? cf. e. g. कुमुद।
Apte Hindi
Hindiकुः
- कु - डु
पृथ्वी
कुः
- कु - डु
त्रिभुज या सपाट आकृति की आधार-रेखा
कु
अव्य* - -
"‘खराबी’, ह्रास, अवमूल्यन, पाप, भर्त्सना, ओछापन, अभाव, त्रुटि आदि भावों को संकेत करने वाला उपसर्ग
"
कु
भ्वा* आ* - -
ध्वनि करना
कु
तुदा* आ* - -
"बड़बड़ाना, कराहना"
कु
तुदा* आ* - -
"चिल्लाना, क्रन्दन करना"
कु
अदा* पर* - -
"भिनभिनाना, कूजना, गुञ्जन करना"
कु
अ* - कु+डु
"बुराई, ह्रास, अवमूल्य, पाप, ओछापन और कमी को प्रकट करने वाला अव्यय"
Shabdartha Kaustubha
Kannadaकु - शब्दे (अदा० पर० अक० अनि०) कौति ।
पदविभागः - > धातुः
कन्नडार्थः - > ಶಬ್ದ ಮಾಡುವುದು
कु
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕ ಖ ಗ ಘ ಙ ಈ ೫ ವರ್ಣಗಳ ವರ್ಗ
प्रयोगाः - > "अकुहविसर्जनीयानां कण्ठः"
उल्लेखाः - > सि० कौ०
कु
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಶಬ್ದ /ಧ್ವನಿ /ಸದ್ದು
कु
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಭೂಮಿ
निष्पत्तिः - > कुङ् (शब्दे)- "डुः" (वा० ३-२-१८०)
व्युत्पत्तिः - > कुवते
कु
पदविभागः - > अव्ययम्
कन्नडार्थः - > ಪಾಪ
कु
पदविभागः - > अव्ययम्
कन्नडार्थः - > ನಿಂದೆ /ದೂಷಣೆ
कु
पदविभागः - > अव्ययम्
कन्नडार्थः - > ಸ್ವಲ್ಪ /ಅಲ್ಪ
कु
पदविभागः - > अव्ययम्
कन्नडार्थः - > ತಡೆ /ಅಡ್ಡಿ
विस्तारः - > "पृथिव्यां कुः समाख्यातः कुः शब्देऽपि प्रकीर्तितः" - एका० । "कुः स्त्री भुवि कु पापेऽल्पे कुत्सायां वारणेऽव्ययम्" - नानार्थर० । कु ಶಬ್ದಕ್ಕೆ ಅಜಾದಿ ಪದವೂ तृण रथ वद ಪದಗಳೂ ಪರವಾದರೆ कन् ಆದೇಶವು ಬರುವುದು. कदन्न्म् । कदश्वः । कत्तृअणम् । कद्रथः । कद्वदः । पथिन् ಮತ್ತು अक्ष ಪದಗಳು ಪರವಾದರೂ ಅಲ್ಪಾರ್ಥದಲ್ಲಿಯೂ का ಆದೇಶವು ನಿತ್ಯವಾಗಿ ಬರುವುದು. कापथम् । काक्षः । पुरुष ಪದವು ಪರವಾದರೆ ವಿಕಲ್ಪವಾಗಿ का ಆದೇಶವು ಬರುವುದು. कापुरुषः । कुपुरुषः । उष्ण ಪದವು ಪರವಾದರೆ कव का ಮತ್ತು कत् ಆದೇಶಗಳು ಬರುವುವು. कवोष्णम् । कोष्णम् । कदुष्णम् ।
कु - शब्दे (क्र्या० उभ० अक० से०) कुनाति ।
पदविभागः - > धातुः
कन्नडार्थः - > ಸದ್ದುಮಾಡು /ಶಬ್ದ ಮಾಡು
L R Vaidya
Englishभूतसङ्ख्या
Sanskrit१, अंशुमान्, अचला, अब्ज, अमृतांशु, अवनि, आदि, आस्य, इन्दु, इला, उडुपति, उर्वरा, उर्वी, ऋक्षेश, एक, एणधर, औषधीश, क, कलाधर, कलि, कु, कुमुदाकरप्रिय, क्षपाकर, क्षमा, क्षिति, क्षोणि, क्षोणी, क्षमा, गो, गोत्र, गोत्रा, ग्लौ, चन्द्र, चन्द्रमस्, जगती, जैवातृक, ज्या, तनु, दाक्षायणीप्राणेश, धरणी, धरा, धरित्री, नायक, निशाकर, निशेश, पितामह, पृथिवी, पृथ्वी, प्रालेयांशु, ब्रह्मा, भुवन्यु, भू, भूमि, मही, मुख, मृगलाञ्छन, मृगाङ्क, मेदिनी, रजनीकर, रजनीश, रात्रिप, रात्रीश, रुग्ण, रूप, लपन, वक्त्र, वदन, वसुधा, वसुन्धरा, वाक्, विधु, विरञ्चि, विश्वम्भरा, शशधर, शशभृत्, शशलाञ्छन, शशाङ्क, शशि, शशी, शीतकर, शीतकिरण, शीतद्युति, शीतमयूख, शीतरश्मि, शीतांशु, शुभ्रभानु, श्वेत, श्वेतांशु, सितरश्मि, सुधांशु, सोम, स्थिरा, हरिणधृत्, हरिणाङ्क, हिमकर, हिमगु, हिमरश्मि, हिमांशु
Bopp
LatinAnekartha-Dvani-Manjari
Sanskritकु
पु
कु, स्थान, समर, मत्स्य
कुः स्थाने समरे मत्स्ये रूपमूर्ते च दुर्भरे ।
verse 3.1.1.31
page 0015
Indian Epigraphical Glossary
EnglishKridanta Forms
Sanskritकु (कु॒ङ् शब्दे - भ्वादिः - अनिट्)
ल्युट् = कवनम्
अनीयर् = कवनीयः - कवनीया
ण्वुल् = कावकः - काविका
तुमुँन् = कोतुम्
तव्य = कोतव्यः - कोतव्या
तृच् = कोता - कोत्री
क्त्वा = कुत्वा
ल्यप् = प्रकुत्य
क्तवतुँ = कुतवान् - कुतवती
क्त = कुतः - कुता
शानच् = कवमानः - कवमाना
कु (कु॒ शब्दे - अदादिः - अनिट्)
ल्युट् = कवनम्
अनीयर् = कवनीयः - कवनीया
ण्वुल् = कावकः - काविका
तुमुँन् = कोतुम्
तव्य = कोतव्यः - कोतव्या
तृच् = कोता - कोत्री
क्त्वा = कुत्वा
ल्यप् = प्रकुत्य
क्तवतुँ = कुतवान् - कुतवती
क्त = कुतः - कुता
शतृँ = कुवन् - कुवती
धातुपाठः (Krishnacharya)
Sanskrit कु
कु
शब्दे
अदादिः
अकर्मकः
अनिट्
परस्मैपदी
कौति
उकारान्तः
कु
कुङ्
शब्दे
भ्वादिः
अकर्मकः
अनिट्
आत्मनेपदी
कवते
उकारान्तः
कु
कुङ्
शब्दे
तुदादिः
अकर्मकः
अनिट्
आत्मनेपदी
कुवते
कुटादिः, उकारान्तः
Abhyankara Grammar
Englishकु (l) guttural class of consonants, ie the consonants क्, ख्, ग्, घ्, ङ् The vowel उ added to क्, signifies the class of क्. e. g. चजोः कु घिण्यतो, VII.3.52, कुहोश्चुः VII.4.62, चोः कुः VIII.2.30, किन्प्रत्ययस्य कुः
VIII.2.62
cf. अणुदित्सवर्णस्य चाप्रत्ययः P.I.1.69
(2) substitute कु for किम् cf. P.VII.2. 104.
धातुप्रदीपः
Sanskritकु शब्दे
- कौति । चुकाव । कोता । चोकूयते । कुवतेरपि । चोकूयत इति । कवतिरव्यक्ते शब्दे । कुवतिरार्तस्वरे । कौतिः शब्दमात्र एवेत्याभिधानव्यवस्था (12) । कोकूयत इति भौवादिकस्य कवतेरेवाभ्यासस्य चुत्वप्रतिषेध इष्यते । अनिडयमिति रौतिना सह नोपदिश्यते ।। 33 ।।
Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
Germanअभिधानचिन्तामणिः
Sanskritभूर्भूमिः पृथिवी पृथ्वी वसुधोर्वी वसुंधरा ।
धात्री धरित्री धरणी विश्वा विश्वंभरा धरा ॥ ९३५ ॥
क्षितिः क्षोणी क्षमानन्ता ज्या कुर्वसुमती मही ।
गौर्गोत्रा भूतधात्री क्ष्मा गन्धमाताचलावनिः ॥ ९३६ ॥
सर्वंसहा रत्नगर्भा जगती मेदिनी रसा ।
काश्यपी पर्वताधारा स्थिरेला रत्नबीजसूः ॥ ९३७ ॥
विपुला सागराच्चाग्रे स्युर्नेमीमेखलाम्बराः ।
भू (स्त्री), भूमि (स्त्री), पृथिवी (स्त्री), पृथ्वी (स्त्री), वसुधा (स्त्री), उर्वी (स्त्री), वसुन्धरा (स्त्री), धात्री (स्त्री), धरित्री (स्त्री), धरणी (स्त्री), विश्वा (स्त्री), विश्वम्भरा (स्त्री), धरा (स्त्री), क्षिति (स्त्री), क्षोणी (स्त्री), क्षमा (स्त्री), अनन्ता (स्त्री), ज्या (स्त्री), कु (स्त्री), वसुमती (स्त्री), मही (स्त्री), गो (स्त्री), गोत्रा (स्त्री), भूतधात्री (स्त्री), क्ष्मा (स्त्री), गन्धमाता (स्त्री), अचला (स्त्री), अवनि (स्त्री), सर्वंसहा (स्त्री), रत्नगर्भा (स्त्री), जगती (स्त्री), मेदिनी (स्त्री), रसा (स्त्री), काश्यपी (स्त्री), पर्वताधारा (स्त्री), स्थिरा (स्त्री), इला (स्त्री), रत्नसू (स्त्री), बीजसू (स्त्री), विपुला (स्त्री), सागरनेमी (स्त्री), सागरमेखला (स्त्री), सागराम्बरा (स्त्री)
अभिधानरत्नमाला
Sanskritभू
भू, भूमि, वसुधा, अवनि, वसुमती, धात्री, धरित्री, धरा, गो, गोत्रा, जगती, रसा, क्षिति, इला, क्षोणी, क्षमा, क्ष्मा, अचला, कु, पृथ्वी, पृथिवी, स्थिरा, धरणी, विश्वम्भरा, मेदिनी, ज्या, अनन्ता, विपुला, समुद्रवसना, सर्वंसहा, ऊर्वी, मही, काश्यपी, भूतधात्री, रत्नगर्भा, वसुन्धरा, धराधारा
भूर्भूमिर्वसुधावनिर्वसुमती धात्री धरित्री धरा,
गौर्गोत्रा जगती रसा क्षितिरिला क्षोणी क्षमा क्ष्माचला ।
कुः पृथ्वी पृथिवी स्थिरा च धरणी विश्वम्भरा मेदिनी,
ज्यानन्ता विपुला समुद्रवसना सर्वंसहोर्वी मही ॥ १५६ ॥
काश्यपी भूतधात्री च रत्नगर्भा वसुन्धरा ।
धराधारा च विज्ञेया तद्विशेषान्निबोधत ॥ १५७ ॥
verse 2.1.1.156
page 0020
एकाक्षरनाममाला
Sanskritकु, भू, कुत्सित, शब्द, पापीयस्, निवारण, ईषदर्थ
कुर्भूकुत्सितशब्देषु पापीयसि निवारणे ।
ईषदर्थे च किंशब्दः कुत्सने क्षेपप्रश्नयोः ॥ १० ॥
verse 1.1.1.10
page 0119
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritवाचस्पत्यम्
Sanskritकु कु + डु । १ पापे, २ निन्दायाम्, ३ ईषदर्थे, ४ निवारणेच । ५ भूमिभागे ६ धरायाञ्च स्त्री । कुत्सितार्थत्वे ईषद-र्थत्वेचास्य “कुगतिप्रादयः” “पा० समर्थेन नित्यसमासःकुरूपम् कुदेशः तत्रायं भेदः तत्पुरुषे अजादौ शब्दे-परे कोः कत् । कुत्सितोऽश्वः कदश्वः कदन्नम्कदध्वः कद-ग्निः । “रथवदयोश्च” पा० कद्रघः कद्वदः “तृणे च जातौ” पा०कत्तृणम् पथिशब्दे कृतसमासान्ताक्षशब्दे परे च कादेशःकापथः काक्षः । ईषदर्थस्य कोः का, ईषज्जलं काजलम्पुरुषे परे का वा ईषत् पुरुषः कुपुरुष कापुरुषः । उष्णेउक्तत्रयादेशः कोष्णं कवोष्णं कदुष्णम्” गतिप्रादिसाह-चर्य्यात् अव्ययस्यैवेह ग्रहणात् न भूमिवाचस्य नित्य-समासः नवा कदादेशः अव्ययपूर्व्व कत्वात् प्रकृतिस्वरः, “राहुः कुभामण्डलगः शशाङ्कंग्रस्ते” “ज्यो० ब्राह्मण इवकुशासनसहितः” काद० । कुदिनम् कुजः अव्ययस्य वेदेदीर्घः “कूष्ठोदेवावश्विनाद्यादिवोमनावसू” ऋ० ५, ७४, १ ।
क्षीरतरङ्गिणी
Sanskritकु शब्दे
- कौति कोता कूपः भ्वादौ कुङ् (1681) कवते तुदादौ कु शब्दे (तु0 6102) कुवति शब्दत्वेऽर्थेऽप्येषां कौतिः शब्दमात्रे, कुवतिरार्तस्वरे, कवतिरव्यक्ते शब्दे 30
धातुवृत्तिः
Sanskritकु (अर्थः) शब्दे
अयमप्यनुदात्त उदात्तेतः ( कौति चुकाव चुकविथ चुकोथ चुकुविव कोता) इत्यादिपूर्ववत् ( चोकूयते चोकोति चोकवीति ) इत्यत्र "न कवतेर्यङि'' इत्यभ्यासस्य कुत्वनिषेधः शपा निर्द्देशान्न भवति ( कविः ) "अच इः'' इतीप्रत्ययः कवेः कर्म काव्यं, ब्राह्मणादिषु दर्शनात्ष्यञ् अव्यक्ते शब्दे कवते इति गतं शपि अयमनिट् चेति रौतेरनन्तरं नोक्तः 31
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit1 {@“कु शब्दे”@} 2 3 ‘सत्यपि हि शब्दार्थत्वे भिद्यत एवैषामभिधेयम्।
तथाहि-- कवतिस्तावत्--अव्यक्ते शब्दे वर्तते--उष्ट्रः कोकूयते--इति।
कुवति- रप्यार्तस्वरे वर्तते--चोकूयते वृषल इति, पीडित इत्यर्थः।
कौतिस्तु शब्दमात्रे।’ इति दैवव्याख्याने पुरुषकारेन्यासवचनमुपात्तमिहानुसन्धेयम्।]] ‘अव्यक्तशब्दे कवते, कुवते त्वार्तशब्दने।
कौतीति शब्दमात्रे स्यात्--’ 4 इति देवः।
5 कावकः-विका, कावकः-विका, 6 चुकूषकः-षिका, 7 चुकावयिषकः-षिका, 8 चोकूयकः-यिका
कोता-त्री, कावयिता-त्री, चुकूषिता-त्री, चुकावयिषिता-त्री, चोकूयिता-त्री
9 कुवन्- 10 ती, कावयन्-न्ती, चुकूषन्-न्ती, चुकावयिषन्-न्ती
-- कोष्यन्-न्ती-ती, कावयिष्यन्-न्ती-ती, चुकूषिष्यन्-न्ती-ती, चुकावयिषिष्यन्-न्ती-ती
कावयमानः, कावयिष्यमाणः, चोकूयमानः, चोकूयिष्यमाणः, -- -- चुकावयिषमाणः, चुकावयिषिष्यमाणः
11 प्रकुत्-प्रकुतौ-प्रकुतः
-- -- -- कुतम्-तः, कावितः-तम्, चुकूषितः, चुकावयिषितः, चोकूयितः-तवान्
कवः, कावः, चुकूषुः, चुकावयिषुः, 12 चोकुवः
कोतव्यम्, कावयितव्यम्, चुकूषितव्यम्, चुकावयिषितव्यम्, चोकूयितव्यम्
कवनीयम्, कावनीयम्, चुकूषणीयम्, चुकावयिषणीयम्, चोकूयनीयम्
कव्यम्, काव्यम्, 13 अवश्यकाव्यम्, चुकूष्यम्, चुकावयिष्यम्, चोकूय्यम्
ईषत्कवः-दुष्कवः-सुकवः
-- -- -- -- कूयमानः, काव्यमानः, चुकूष्यमाणः, चुकावयिष्यमाणः, चोकूय्यमानः
14 कवः, कावः, चुकूषः, चुकावयिषः, चोकूयः
कोतुम्, कावयितुम्, चुकूषितुम्, चुकावयिषितुम्, चोकूयितुम्
15 कुतिः, कावना, चुकूषा, चुकावयिषा, चोकूया
कवनम्, कावनम्, चुकूषणम्, चुकावयिषणम्, चोकूयनम्
कुत्वा, कावयित्वा, चुकूषित्वा, चुकावयिषित्वा, चोकूयित्वा
प्रकुत्य, प्रकाव्य, प्रचुकूष्य, प्रचुकावयिष्य, प्रचोकूय्य
कावम् २, कुत्वा २, कावम् २, कावयित्वा २, चुकूषम् २, चुकूषित्वा २, चुकावयिषम् २, चुकावयिषित्वा २, चोकूयम् २
चोकूयित्वा २
16 कविः
01 (१९६)
02 (२-अदादिः-१०४२। अक। अनि। पर।)
03 [[[अ]
04 (श्लो। २३)
05 [पृष्ठम्०१९१+ २५]
06 [[१। ‘इको झल्’ (१-२-९) इति सनः कित्त्वम्। ‘अज्झनगमां सनि’ (६-४-१६) इति दीर्घः। अभ्यासकार्यम्।]]
07 [[२। ‘णिच्यच आदेशो न स्यात् द्वित्वे कर्तव्ये’ (भाष्यम् १-१-५९) इत्यर्थस्य-- ‘ओः पुयण्--’ (७-४-८०) इत्यत्र ज्ञापितत्वात् प्रथमतो वृद्ध्यावादेशौ न।]]
08 [[३। ‘गुणो यङ्लुकोः’ (७-४-८२) इति गुणोऽभ्यासस्य। ‘अतो लोपः’ (६-४-४८) इत्यलोपः।]]
09 [[४। ‘अचि श्नुधातु--’ (६-४-७७) इत्युवङ्।]]
10 [[आ। ‘सोऽनूर्णुतोऽद्यौत् जनसुत् कुवत्या काञ्च्येव कामं स्तुवतां ब्रुवाणः।।’ धा। का। २-४७।]]
11 [[५। ‘ह्रस्वस्य पिति कृति--’ (६-१-७१) इति तुक्।]]
12 [[६। यङन्तात् पचाद्यचि उवङ्।]]
13 [[७। ‘ओरावश्यके’ (३-१-१२५) इति ण्यत्।]]
14 [[८। ‘ॠदोरप्’ (३-३-५७) इति भावे अप्।]]
15 [पृष्ठम्०१९२+ २२]
16 [[१। औणादिकः ‘अच इः’ (द। उ। १-६७) इति इः प्रत्ययः।]]
Grassman
GermanBurnouf
FrenchStchoupak
French१ कु
thème d'interr. v. कुतस् कुत्र क्व
particule péjorative
iic.
°कर्मन्- nt. mauvaise action
a. qui commet de mauvaises actions.
°कृत्य- nt. action mauvaise ou honteuse, méchanceté.
°चर- a. qui se conduit mal
-या- inconduite.
°चेल- nt. mauvais vêtement
a. mal habillé, ayant des vêtements
sales ou dépenaillés.
°चैल- a. mal habillé.
°जन्मन्- a. de basse extraction.
°तन्त्री- queue.
°तर्क- sophisme, argument vicieux.
°दृष्ट- a. v. mal vu.
°दृष्टि- mauvais yeux
mauvais système philosophique, système
hétérodoxe.
°देह- corps misérable.
°धर्मन्- nt. injustice.
°धी- a. et fou.
°नखिन्- a. qui a les ongles malades.
°नदिका- petite rivière, ruisselet.
°नाथ- mauvais protecteur
a. qui a un mauvais guide.
°नायक- a. qui a un mauvais guide.
°पट- nt. mauvais vêtement
d'un Dānava.
°पटु- a. stupide.
°पथ- a. qui marche dans un mauvais chemin
mauvais chemin
d'un Asura ou d'un Dānava.
°परीक्षक- a. qui fait une mauvaise appréciation, qui évalue mal.
°पुत्र- fils méprisable, fils de rang inférieur (fils adopté,
etc.).
°पुरुष- misérable, lâche.
°प्रयुक्त- entremetteur.
°भार्य- a. qui a une mauvaise femme
-आ- mauvaise femme.
°मन्त्र- mauvais conseil, maléfice.
°मार्ग- mauvaise conduite.
°मुद्विन्- a. hostile.
°मुहूर्त- heure fatale.
°रहस्य- nt. secret honteux.
°रूप- a. difforme, laid.
°लक्षण- a. qui a des marques fatales sur son corps.
°लग्न- a. de mauvais augure.
°लिङ्ग- pie grièche
-आ- d'une ville
-ई- pie
grièche femelle.
°वर्त्मन्- nt. mauvaise doctrine.
°वर्ष- averse violente.
°वादिक- charlatan.
°वेधस्- mauvais sort.
°शरीर-भृत्- a. ayant un corps méprisable (vis-à-vis de l'âme).
°शील- nt. mauvais caractère.
°सरित्- petite rivière sans importance.
°सृति- mauvaise conduite, friponnerie
a. pervers.
°ह्वान- nt. bruit désagréable.
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.
