| YouTube Channel

कील (kIla)

 
शब्दसागरः
English
कील r. 10th cl. (कीलयति) To bind, to fasten, to stake, to pin.
कील mf. (-लः-ला)
1. Flame, lambent flame.
2. Small, minute.
m.
(-लः)
1. A stake, a pin, a bolt, a wedge, &c.
2. A lance, a spike.
3. A
gnomon.
4. A weapon.
5. A post, a piller.
6. The elbow.
7. A
blow or punch with the elbow.
8. A blow, a thump
(in the three
last senses some make this also fem. )
9. A post in a cow-house
see the next.
E.
कील् to bind, and
aff.
Capeller Eng
English
कील
m.
कीलिंका
f.
a pointed piece of wood
peg, bolt,
wedge, etc.
Yates
English
कील (लः) 1.
m.
A stake, a pin
a
lance
a post
an elbow
a blow.
f.
(ला) A flame
a particle.
Spoken Sanskrit
English
कील - kIla -
m.
- nail
कील - kIla -
n.
- key [ computer ]
परपृष्ठम् कील - parapRSThamkIla -
n.
- PageDnkey [ computer ]
पूर्वपृष्ठम् कील - pUrvapRSThamkIla -
n.
- PageUpkey [ computer ]
कील - kIla -
m.
- gnomon [ stationary arm that projects the shadow on a sundial ]
कील - kIla -
m.
- pin
कील - kIla -
m.
- post
कील - kIla -
m.
- wedge
कील - kIla -
m.
- lambent flame [ i.e., with gentle glow ]
कील - kIla -
m.
- kind of tumour
कील - kIla -
m.
- handle
कील - kIla -
m.
- post in a cow-house to which cows are fastened
कील - kIla -
m.
- blow with the elbow
कील - kIla -
m.
- minute particle
कील - kIla -
m.
- stake
कील - kIla -
m.
- sharp piece of wood
कील - kIla -
m.
- elbow
कील - kIla -
m.
- pillar
कील - kIla -
m.
- peg
कील - kIla -
m.
- weapon
कील - kIla -
m.
- flame
कील - kIla -
m.
- brace
कील - kIla -
m.
- position of the foetus impeding delivery
कील - kIla -
m.
- bolt
कील - kIla -
n.
- flesh
कील - kIla -
m.
- nail
आणि - ANi -
m.
f.
- nail
नख - nakha -
m.
n.
- nail
नखकृन्तनी - nakhakRntanI -
f.
- nailcutter
नखर - nakhara -
m.
- fingernail
नखराग - nakharAga -
m.
- nailpolish
नखर - nakhara -
adj.
- nail
लौहकील - lauhakIla -
m.
- nail [ craft ]
लोहसह्ङ्कु - lohasahGku -
m.
- nail [ craft ]
करज - karaja -
m.
- nail [ finger ]
शङ्कु - zaGku -
m.
- nail
नहस्र - nahasra -
n.
- nail
कीलयति { कील् } - kIlayati { kIl } - verb 10 - nail up
कीलयति - kIlayati - verb 10 - nail on
पादनख - pAdanakha -
m.
- toe-nail
नख - nakha -
m.
n.
- toe-nail
तरुनख - tarunakha -
m.
- tree-nail
नखाङ्क - nakhAGka -
m.
- nail-mark
द्रुनख - drunakha -
m.
- tree-nail
नखपद - nakhapada -
n.
- nail-mark
Wilson
English
कील r. 10th cl. (कीलयति) To bind, to fasten, to stake, to pin.
कील
mf. (-लः-ला)
1 Flame, lambent flame.
2 Small, minute.
m.
(-लः)
1 A stake, a pin, a bolt, a wedge, &c.
9 A lance, a pike.
2 A gnomon.
4 A weapon.
5 A post, a pillar.
6 The elbow.
7 A blow or punch with the elbow.
8 A blow, a thump
(in the three last senses some make this also fem. )
9 A post in a cow-house: see the next.
E.
कील to bind, and
aff.
Apte
English
कीलः [kīlḥ], [कील्-घञ्]
A wedge, a pin
कीलोत्पाटीव वानरः
Pt.*
1.21.
A lance
कीलैः सुनिचिताः कृताः
Mb.
* 3.15.15.
A post, pillar.
A weapon
सकीलकवचाः सर्वे वासी- वृक्षादनान्विताः
Mb.
* 5.155.8.
The elbow.
A blow with the elbow.
A flame, a lambent flame, halo
बाणवदनमुददीपि भिये जगतः सकीलमिव सूर्यमण्डलम्
Śi.*
15.48.
A minute particle.
N.
of Śiva.
A gnomon.
A position of the fœtus just before the time of delivery.
a gambler
किलो धूर्ते रथाक्षे शङ्कौ ज्वालाम- हीध्रयोः Nm.
handle, brace
Suśr.
Comp.
-प्रति- कीलकन्यायः This maxim is explained in the Mahābhāṣya in the passage कीलप्रतिकीलकवत् तद्यथा कील आहन्य- मानः प्रतिकीलं निर्हन्ति Mbh. on
P.
II.2.6.
Apte 1890
English
कीलः [कील्-घञ्] 1 A wedge, a pin
कीलोत्पाटीव वानरः Pt. 1. 21.
2 A lance.
3 A post, pillar.
4 A weapon.
5 The elbow.
6 A blow with the elbow.
7 A flame.
8 A minute particle.
9 N. of Śiva.
10 A gnomon.
11 A position of the fœtus just before the time of delivery.
Monier Williams Cologne
English
कील
m.
(ifc. f(आ). ), a sharp piece of wood, stake, pin, peg, bolt, wedge,
&c.
,
MBh.
&c.
a post, post in a cow-house to which cows are fastened, pillar,
L.
a gnomon,
L.
handle, brace,
Suśr.
the elbow,
VP.
a kind of tumour (having the form of a stake),
Suśr.
a position of the foetus impeding delivery,
Suśr.
N.
of the inner syllables of a Mantra,
RāmatUp.
N.
of Vīta-rāga Maheśa (= कीलेश्वर)
=
बन्ध Comm. on
VS.
ii, 34
a weapon,
L.
flame, lambent flame,
L.
a minute particle,
L.
a blow with the elbow (= किला),
L.
कील
n.
(= कीन), flesh,
Gal.
Monier Williams 1872
English
कील, अस्, आ, m. f. a sharp piece of wood, a stake,
a pin, a peg, a bolt, a wedge, &c.
a lance, a pike
a post, a post in a cow-house to which cows are fas-
tened, a pillar
a weapon
the elbow
a blow or
punch with the elbow
a blow, a thump
a blow in
copulation
flame, lambent flame
a small or minute
particle
a gnomon
a position of the fœtus impeding
delivery
an epithet of Śiva.
—कील-संस्पर्श, अस्,
m., N. of a plant, commonly Gāva, = Diospyros Glu-
tinosa, a plant, the fruit of which yields a substance
like turpentine used to cover the bottom of boats.
Macdonell
English
कील kīla, °क -ka,
m.
stake
peg, pin
wedge.
Benfey
English
कील कील,
m.
1. A stake, MBh. 3,
650.
2. A pin, Pañc. 44, 14.
3. A
wedge, Pañc. i. d. 26.
4. A pillar
Rājat. 5, 107.
--
Comp.
इन्द्र-,
m.
the
name of a mountain, Rām. 2, 80, 18.
गुद-,
m.
hemorrhoids, Suśr. 1, 198,
13. रत- (vb. रम्),
m.
a dog.
Apte Hindi
Hindi
कीलः
पुं*
- कील - घञ्
"फन्नी, खूँटी"
कीलः
पुं*
- कील - घञ्
भालाः
कीलः
पुं*
- कील - घञ्
"बल्ली, खम्भा"
कीलः
पुं*
- कील - घञ्
"हथियार, कोहनी"
कीलः
पुं*
- कील - घञ्
कोहनी का प्रहार
कीलः
पुं*
- कील - घञ्
ज्वाला
कीलः
पुं*
- कील - घञ्
परमाणु
कीलः
पुं*
- कील - घञ्
शिव का नाम
कीलः
पुं*
- कील+घञ्
जुआरी
कीलः
पुं*
- कील+घञ्
"मूठ, दस्ता"
Shabdartha Kaustubha
Kannada
कील - बन्धने (भ्वा० पर० सक० से०)
पदविभागः - > धातुः
कन्नडार्थः - > ಅಣಿ, ಬೆಣೆ ಮೊದಲಾದುವುಗಳಿಂದ ಬಂಧಿಸು /ಕಚ್ಚಿಸು /ಭದ್ರಪಡಿಸು /ಬೀಗಹಾಕಿ ಭದ್ರಪಡಿಸು
कील
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः /स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅಗ್ನಿಯ ಜ್ವಾಲೆ /ಬೆಂಕಿಯ ಉರಿ
प्रयोगाः - > "धूमाविला कीलपरम्परेव"
उल्लेखाः - > नैष० ८-७६
कील
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः /स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕೀಲು /ಬೆಣೆ
कील
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः /स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಈಟಿ /ಭಲ್ಲೆ
निष्पत्तिः - > कील (बन्धने) - "कः" (३-१-१३५)
व्युत्पत्तिः - > कीलति
कील
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः /स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕಂಬ
कील
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः /स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಶಂಕು /ಗೂಟ /ಹಸು ಮೊದಲಾದುವುಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟುವ ಮೋಟುಗಂಬ
प्रयोगाः - > "उत्खाय दर्पचलितेन सहैव रज्ज्वा कीलं प्रयत्नपरमानवदुर्ग्रहेण"
उल्लेखाः - > माघ० ५-५९
कील
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः /स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮೊಣಕೈ /ಮೊಳಕೈ
कील
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः /स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕಾವು /ಒಂದು ವಸ್ತುವನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಳ್ಳಲು ಮಾಡಿರುವ ಅದರ ಹಿಡಿ
कील
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः /स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಬಿಗಿಪಟ್ಟಿ /ಒಂದು ವಸ್ತುವು ಭದ್ರವಾಗಿ ನಿಲ್ಲಲು ಹಿಡಿದು ಕಟ್ಟುವ ಪಟ್ಟಿ
कील
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಲೇಶ /ಚೂರು /ಸೂಕ್ಷ್ಮಾಂಶ
विस्तारः - > "कीलो लेशे द्वयोः स्तम्भज्वालाकफोणिशङ्कुशु" - मेदि०
कील
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪ್ರಸವವು ಸಮೀಪಿಸಿ ಜನನದ್ವಾರವನ್ನು ಮೇಲುಮುಖವಾದ ತೋಳು ತಲೆ ಕಾಲುಗಳಿಂದ ಮುಚ್ಚಿರುವ ಗರ್ಭದೊಳಗಿನ ಶಿಶು /ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬೆಳೆದಿರುವ ಶಿಶು
प्रयोगाः - > "तत्र ऊर्ध्वबाहुशिरःपादो यो योनिमुखं निरुणद्धि कील इव कीलः"
उल्लेखाः - > सुश्रुत० निदान० ८-४
कील
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅಗುಳಿ /ತಾಪಾಳು
कील
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಬೀಗ
कील
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ತೋಳು
कील
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ರುದ್ರ /ಈಶ್ವರ
विस्तारः - > "कीलोऽक्ली कफणौ ज्वाले बाहौ ना शङ्कुशर्वयोः" - वैज०
कील
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಹೊಟ್ಟೆಯೊಳಗಿನ ಊತ /ಬಾವು /ಗೆಡ್ಡೆ
कील
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಬಂಡಿಯ ಕಡಾಣಿ
विस्तारः - > "अक्षकीले त्वणिर्न क्ली ध्रुवः कीलोऽप्यनि र्न षण्" - वैज०
कील
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕಟ್ಟು /ಬಂಧನ
निष्पत्तिः - > कील (बन्धने) - भावे करणादौ "घञ्"
कील
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಜಲ /ನೀರು
L R Vaidya
English
kIla {% m. %} 1. A wedge, a pin, कीलोत्पाटीव वानरः Panch.i.
2. a lance
3. a post, a pillar
4. the elbow
5. a blow with the elbow
6. flame
7. a minute particle
8. an epithet of Śiva.
Bopp
Latin
कील m.
1) flamma. AM.
2) palus, sudes, stipes. AM.: =
शङ्कु, v. sq.
Anekartha-Dvani-Manjari
Sanskrit
शिव
पु
शिव, शम्भु, शर्व, शुक्ल, कील, पशु
शिवं भद्रं शिवः शम्भुः शिवा गौरी शिवाभया
शिवा कीलः शिवा क्रोष्ट्री भवेदामलकी शिवा
शिवः शर्वः शिवः शुक्लः शिवः कीलः शिवः पशुः
शिवा गौरी शिवा क्रोष्ट्री शिवं श्रेयः शिवा स्नुषा
verse 1.1.1.4
page 0001
शिवा
स्त्री
शिवा, गौरी, अभया, कील, क्रोष्ट्री, आमलकी, स्नुषा
शिवं भद्रं शिवः शम्भुः शिवा गौरी शिवाभया
शिवा कीलः शिवा क्रोष्ट्री भवेदामलकी शिवा
शिवः शर्वः शिवः शुक्लः शिवः कीलः शिवः पशुः
शिवा गौरी शिवा क्रोष्ट्री शिवं श्रेयः शिवा स्नुषा
verse 1.1.1.4
page 0001
धातुपाठः (Krishnacharya)
Sanskrit
धातुः:
कील्
मूलधातुः:
कील
धात्वर्थः:
बन्धने
गणः:
भ्वादिः
कर्मकत्वं:
सकर्मकः
इट्त्वं:
सेट्
उपग्रहः:
परस्मैपदी
रूपम्:
कीलति
धातुप्रदीपः
Sanskrit
कीलँ कील बन्धे
- कीलति कीलम् ।। 524 ।।
Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
German
कील 2. *m. Flamme, Manm. IV, 35c
Śrīk. XXIV, 17
Padyac. II, 37a. 3. कीला सुरत उरःप्रहणनविशेषः, Deśīn. 2, 64. [Kāmas. p. 152/3.]
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
प्रजने स्यादुपसरः कीलः पुष्पलकः शिवः
-wordlist-
प्रजन (पुं), उपसर (पुं), कील (पुंस्त्री), पुष्पलक (पुं), शिव (पुं)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
स्थाणु
स्थाणु, कील
वृजिनः केशेऽप्युक्तः स्थाणुः कीलेऽपि कुञ्जरे नागः
verse 5.1.1.797
page 0092
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
कील, बन्धे इति कविकल्पद्रुमः
(भ्वां--परं--सकं--सेट् ।) चतुर्थस्वरी कीलति इतिदुर्गादासः
कीलः, पुं
स्त्री,
(कील्यते रुध्यतेऽसौ अनेनात्र बा ।कील बन्धे + कर्म्मणि करणेऽधिकरणे यथायथंघञ् पुंसीति घोवा ।) अग्निशिक्षा शङ्कुः ।इत्यमरः १९६
(यथा, महाभारते ।३ १५ १५ ।“परिखाश्चापि कौरव्य ! कीलैः सुनिचिताः कृताः”
तथा आर्य्यासप्तशती ३७४ ।“या लुप्तकीलभावं याता हृदि वहिरदृश्यापि”
)स्तम्भः लेशः कफोणिः इति मेदिनी
कफो-णिनिर्घातः इति विश्वः
(मूढगर्भस्य प्रकारभेदः ।यथा
“तत्र ऊर्द्ध्वबाहुशिरः पादौ यो योनि-मुखं निरुणद्धि कील इव कीलः”
इति सुश्रुते निदानस्थाने अध्याये
)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
कील बन्धे भ्वादि०
पर०
सक०
सेट् कीलति अकीलीत् ।चिकील कीलः कीलितः कीलनम् प्रनिकीलति
कील
पु०
कील--बन्धे यथायथं भावकरणादौ घञ् वह्नि-शिखायां शङ्कौ (गोँज) अमरः स्तम्भे (खोँटा)३ लेशे कफोणौ मेदि० कफोणिनिम्नदेशे विश्वः “परि-खाश्चापि कौरव्य! कीलैः सुनिचिताः कृताः” भा० ३, ६५० श्लो० रतिप्रहारभेदे स्त्री “कीला उरसि, कर्त्तरीशिरसि, विद्धा कपोलयोः” वात्स्या० भावे अ, बन्धे स्त्री
क्षीरतरङ्गिणी
Sanskrit
कीलँ कील बन्धे
- कीलति उत्कीलितः कीलकः कीला कीलालम् कीलिर्धात्वर्थे णिच्-कीलयति 514
धातुवृत्तिः
Sanskrit
कीलँ कील (अर्थः) बन्धने
कीलतीत्यादि कीलः अगुधलक्षणः कः, "हलश्च'' इति घञ् वा (कील्कं) संज्ञायां कन्, क्कुन्वा 518
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“कील बन्धने”@} 2 कीलकः-लिका, कीलकः-लिका, चिकीलिषकः-षिका, चेकीलकः-लिका
कीलिता-त्री, कीलयिता-त्री, चिकीलिषिता-त्री, चेकीलिता-त्री
कीलन्-न्ती, कीलयन्-न्ती, चिकीलिषन्-न्ती
-- कीलिष्यन्-न्ती-ती, कीलयिष्यन्-न्ती-ती, चिकीलिषिष्यन्-न्ती-ती
-- कीलयमानः, कीलयिष्यमाणः, चेकील्यमानः, चेकीलिष्यमाणः
कील्-कीलौ-कीलः
-- -- -- 3 कीलितम्-तः, कीलितः-तम्, चिकीलिषितः, चेकीलितः-तवान्
4 5 कीलः, कीलः, चिकीलिषुः, चिकीलयिषुः, चेकीलः
कीलितव्यम्, कीलयितव्यम्, चिकीलिषितव्यम्, चेकीलितव्यम्
कीलनीयम्, कीलनीयम्, चिकीलिषणीयम्, चेकीलनीयम्
कील्यम्, कील्यम्, चिकीलिष्यम्, चेकील्यम्, ईषत्कीलः-दुष्कीलः-सुकीलः
-- -- कील्यमानः, कील्यमानः, चिकीलिष्यमाणः, चेकील्यमानः
6 कीलः, कीलः, चिकीलिषः, चेकीलः
कीलितुम्, कीलयितुम्, चिकीलिषितुम्, चेकीलितुम्
7 कीला, कीलना, चिकीलिषा, चिकीलयिषा, चेकीला
कीलनम्, कीलनम्, चिकीलिषणम्, चेकीलनम्
कीलित्वा, कीलयित्वा, चिकीलिषित्वा, चेकीलित्वा
विकील्य, सङ्कील्य, प्रचिकीलिष्य, प्रचेकील्य
कीलम् २, कीलित्वा २, कीलम् २, कीलयित्वा २, चिकीलिषम् २, चिकीलिषित्वा २, चेकीलम्
चेकीलम्
8 कीलकम्।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
(१९५)
02
=>
(१-भ्वादिः-५२४। सक। सेट्। पर।)
03
=>
[[B। ‘उन्मीलनश्मीलनलीलया दृशोरुत्स्मीलितक्ष्मीलितविश्वविष्टपम्। पिच्छस्रजा पीलितनीलकुन्तलं शीलेन सङ्कीलितलोकमानसम्।।’ धा। का। १। ६७।]]
04
=>
[पृष्ठम्०१९०+ २२]
05
=>
[[१। ‘इगुपधाज्ञाप्रीकिरः कः’ (३-१-१३५) इति कर्तरि कः।]]
06
=>
[[२। ‘हलश्च’ (३-३-१२१) इति संज्ञायां घञ्।]]
07
=>
[[३। ‘गुरोश्च हलः’ (३-३-१०३) इति अप्रत्ययः। कीला = पशुबन्धनी रज्जुर्यस्यां निबध्यते गौः।]]
08
=>
[[४। ‘क्वुन् शिल्पिसंज्ञयोः’ (द। उ। ३-५।) इति संज्ञायां क्वुन्।]]
Capeller
German
कील u.
°क
m.
zugespitztes Holz, Pflock,
Keil (auch कीलिका
f.
).
Burnouf
French
कील कील
m.
et कीला
f.
(कील्) petit, mince,
effilé
flamme, langue de feu
--
m.
pieu, poteau
pilier l'on
attache la vache
lance, pique, arme pointue en général
style
de cadran solaire, aiguille de cadran
aiguille, épingle
coin de
bois ou de métal
aiguillon de végétal
la pointe du coude
coup de coude.
कीलक
m.
poteau ou pilier l'on attache les vaches.
कीलसंस्पर्च
m.
(स्पृच्) embryopteris glutinifera,
plante dont le fruit est épineux.
Stchoupak
French
कील-
m.
-आ-
f.
morceau de bois pointu, pieu, pal, coin, cheville
-क-
m.
pieu, pal, coin
-इका-
f.
id.