| YouTube Channel

किरातः (kirAtaH)

 
Apte
English
किरातः [kirātḥ], [किरं पर्यन्तभूमिं अतति गच्छतीति किरातः]
N.
 of a degraded mountain tribe who live by hunting, a mountaineer
वैयाकरणकिरातादपशब्दमृगाः क्व यान्तु संत्रस्ताः । यदि नटगणकचिकित्सकवैतालिकवदनकन्दरा न स्युः ॥ Subhāṣ.
Pt.*
 1.17
पर्यन्ताश्रयिभिर्निजस्य सदृशं नाम्नः किरातैः कृतम्
Ratn.*
 2.3
Ku.*
 1.6, 15. जवार इति यद्राज्यं किरातानां पुरातनम् Parṇāl 1.39.
A savage, barbarian.
A dwarf.
A groom, a horseman.
N.
 of Śiva in the disguise of a Kirāta.
A species of fish
किरातो लुब्धके देववाहिनीमत्स्यभेदयोः Nm.
N.
 of a medicinal herb (Mar. किराईत, चिराईत, भूनिंब) -ताः (pl. )
N.
 of a country.
Comp.
 -अर्जुनीयम्
N.
 of a poem by Bhāravi (in which the combat of Arjuna with Śiva in the form of a Kirāta or mountaineer is poetically described.)-आशिन्
m.
 an epithet of Garuḍa. -तिक्तः
N.
 of a medicinal herb (Mar. किराईत, चिराईत).
Apte 1890
English
किरातः [किरं पर्यंतभूमिं अतति गच्छतीति किरातः] 1 N. of a degraded mountain tribe who live by hunting, a mountaineer
वैयाकरणकिरातादपशब्दमृगाः क्व यांतु संत्रस्ताः । यदि नटगणकचिकित्सक वैतालिकवदनकंदरा न स्युः ॥ Subhāṣ.
Pt. 1. 17
पर्यंताश्रयिभिर्निजस्य सदृशं नाम्नः किरातैः कृतं Ratn. 2. 3
Ku. 1. 6, 15.
2 A savage, barbarian.
3 A dwarf.
4 A groom, a horseman.
5 N. of Śiva in the disguise of a Kirāta.
ताः (pl.) N. of a country.
Comp.
अर्जुनीयं N. of a poem by Bhāravi (in which the combat of Arjuna with Śiva in the form of a Kirāta or mountaineer is poetically described).
आशिन् m. an epithet of Garuḍa.
Chandas
Sanskrit
सम-वृत्तम्,
अक्षराणि-
 52,
पादेऽक्षराणि-
 13
मात्राः - 19
सङ्ख्याजातिः - अतिजगती
मात्रा-विन्यासः
द द द द दा द दा दा द दा दा द दा
लक्षण-मूलम् - आनन्दमिश्र-जालक्षेत्रम्
Apte Hindi
Hindi
किरातः
पुं*
 - किरं पर्यन्तभूमिम् अतति गच्छतीति किरातः
"एक पतित पहाड़ी जाति जो शिकार करके अपनी जीविका चलाती है, पहाड़ी"
किरातः
पुं*
 - किरं पर्यन्तभूमिम् अतति गच्छतीति किरातः
"वहशी, जंगली"
किरातः
पुं*
 - किरं पर्यन्तभूमिम् अतति गच्छतीति किरातः
बौना
किरातः
पुं*
 - किरं पर्यन्तभूमिम् अतति गच्छतीति किरातः
"साईस, अश्वपाल"
किरातः
पुं*
 - किरं पर्यन्तभूमिम् अतति गच्छतीति किरातः
किरातवेशधारी शिव
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 कैरातम्, भूनिम्बः, किरातः, अनार्यतिक्तः, काण्डतिक्तकः, किरातकः, चिरतिक्तः, चिरातितिक्तः, तिक्तकः, सुत्क्तकः कटुतिक्तकः, रामसेनकः
noun
एकः क्षुपः यस्य गुणाः वायुवृद्धिकारित्वं रूक्षत्वं कफपित्तज्वरनाशित्वं च ।
"कैरातस्य उल्लेखः कोशे वर्तते"
वैजयन्तीकोषः
Sanskrit
Word: किरातः
Root: किरात
Gender: पुं
Number: all
अर्थः ⇒ पर्णशबरी शबरान्निष्ट्यपूर्विका
Meaning(s):
⇒ Son of a Śabara and a Parṇaśabarī who was previously the wife of a Niṣṭya
Shloka(s):
3|5|46|2 ► किरातं पर्णशबरी शबरान्निष्ट्यपूर्विका॥ (भूमिकाण्डः/मनुष्याध्यायः)
Synonym(s):
➠ 3|5|46|2 ⇢ किरातः (किरात) (पुं) ⇒ Son of a Śabara and a Parṇaśabarī who was previously the wife of a Niṣṭya ⇒ पर्णशबरी शबरान्निष्ट्यपूर्विका
Related word(s):
Tamil
Tamil
கிராத: : வேடன், காட்டுமிராண்டி, குள்ளன், மலை ஜாதியினன்.
अमरकोशः
Sanskrit
Word: किरातः
Root: किरात
Gender: पुं
Number: all
Meaning(s):
⇒ bawd
⇒ dwarf
⇒ groom
⇒ horseman
⇒ procuress
⇒ prince of the kirAtas
⇒ man of the kirAta tribe
⇒ bitter stick plant [Agathotes Chirayta - Bot.]
⇒ low-caste woman who carries a fly-flap or anything to keep off flies
Shloka(s):
2|10|20|2 ► भेदाः किरातशबरपुलिन्दा म्लेच्छजातयः॥ (शूद्रवर्गः)
Synonym(s):
➠ 2|10|20|2 ⇢ किरातः (किरात) (पुं) ⇒ bawd, dwarf, groom, horseman, procuress, prince of the kirAtas, man of the kirAta tribe, bitter stick plant [Agathotes Chirayta - Bot.], low-caste woman who carries a fly-flap or anything to keep off flies
Related word(s):
परा_अपरासंबन्धः ➡ शूद्रः
जातिः ➡ मनुष्यः
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
किरातः,
पुं,
 (किरं अवस्कारादेर्निक्षेपस्थानभूमिंअतति सततं अटतीति । अत + अण् । यद्वाकिरं शूकरादिकं अतति हिनस्तीति । अच् ।)म्लेच्छभेदः ॥
(निषादः । यथा, किराते १२ । ५५ ।“कच्छान्ते सुरसरितो निधाय सेना-भन्वीतः स कतिपयैः किरातवर्य्यैः” ॥
)भूनिम्बः । (यथा, शार्ङ्गधरे मध्यखण्डे २ अः ।१७ श्लोके ।“पर्पटाब्दामृताविश्वकिरातैः साधितं जलम् ।पञ्जभद्रमिदं ज्ञेयं वातपित्तज्वरापहम्” ॥
)अल्पतनुः । इति मेदिनी ॥
घोटकरक्षकः ।इति सारस्वतः ॥