| YouTube Channel

किरण (kiraNa)

 
शब्दसागरः
English
किरण
m.
(-णः)
1. A ray of light, a sun or moon beam.
2. The sun.
E.
to scatter, (light, ) and क्यु Unadi
aff.
Capeller Eng
English
किर॑ण
m.
very small dust, a mote, a ray or beam of light.
Yates
English
किरण (णः) 1.
m.
A ray of the sun.
Spoken Sanskrit
English
किरण - kiraNa -
m.
- sun-ormoonbeam
किरण - kiraNa -
m.
- ray
किरण - kiraNa -
m.
- beam
किरण - kiraNa -
m.
- rein
किरण - kiraNa -
m.
- sun
किरण - kiraNa -
m.
- ray or beam of light
किरण - kiraNa -
m.
- thread
किरण - kiraNa -
m.
- beam of light
किरण - kiraNa -
m.
- very minute dust
किरण - kiraNa -
m.
- dust
किरण - kiraNa -
m.
- sun-ormoonbeam
शशिभास् - zazibhAs -
f.
- moonbeam
कर - kara -
m.
- moonbeam
शशिकर - zazikara -
m.
- moonbeam
Wilson
English
किरण
m.
(-णः)
1 A ray of light, a sun or moon beam.
2 The sun.
E.
to scatter, (light, ) and क्यु Uṇādi
aff.
Apte
English
किरणः [kiraṇḥ], [कृ-क्यु
Uṇ.*
2.81]
A ray or beam of light, a ray (of the sun, moon or any shining substance)
रविकिरणसहिष्णु
Ś.*
2.4
एको हि दोषो गुणसंनिपाते निमज्जतीन्दोः किरणेष्विवाङ्कः
Ku.*
1.3
Śānti.4.6
R.*
5.74
Śi.*
4.58
˚मय radiant, brilliant.
A small particle of dust.
The sun.
Comp.
-पतिः, -मालिन्
m.
the sun.
Apte 1890
English
किरणः [कॄ-क्यु Uṇ. 2. 81] 1 A ray or beam of light, a ray (of the sun, moon or any shining substance)
रविकिरणसहिप्णु Ś. 2. 4
एको हि दोषो गुणसंनिपाते निमज्जतींदोः किरणेष्विवांकः Ku. 1. 3
Śānti. 4. 6
R. 5. 74
Śi. 4. 58
°मय radiant, brilliant.
2 A small particle of dust.
3 The sun.
Comp.
मालिन् m. the sun.
Monier Williams Cologne
English
किर॑ण
m.
dust, very minute dust,
RV.
a rein (a meaning drawn probably
fr.
RV.
iv, 38, 6),
Naigh.
i, 5
a ray or beam of light, a sun- or moonbeam,
MBh.
Suśr.
&c.
(perhaps) thread,
RV.
x, 106, 4
AV.
xx, 133, 1 and 2
N.
of a kind of Ketu (of which twenty-five are named),
VarBṛS.
the sun,
L.
N.
of a Śaiva work,
Sarvad.
Monier Williams 1872
English
किरण, अस्, m. dust, very small dust
a rein (?)
a ray or beam of light, a sun or moon-beam
the
sun
(आ), f., N. of a river.
—किरण-मय, अस्, ई,
अम्, radiant, bright, refulgent.
—किरण-मालिन्, ई,
m. the sun (having a garland of rays).
—किरणावली
(°ण-अव्°), f., N. of a work by Udayana
a commen-
tary by Dādābhāi on the Sūrya-Siddhānta.
—किर-
णावली-प्रकाश, अस्, m. title of a work.
Macdonell
English
किरण kir-áṇa,
m.
dust
mote
ray.
Benfey
English
किरण किरण, i. e. कॄ + अन,
m.
A
ray of light, Pañc. 223, 3
Daśak. in
Chr. 199, 1.
--
Comp.
तुषार-,
m.
the
moon, Śiś. 9, 27.
Hindi
Hindi
रे
Apte Hindi
Hindi
किरणः
पुं*
- कृ - क्यु
"प्रकाश की किरण, सूर्य, किरण"
Shabdartha Kaustubha
Kannada
किरण
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸೂರ್ಯಚಂದ್ರರ ರಶ್ಮಿ /ಕದಿರು
निष्पत्तिः - > कॄ (विक्षेपे) - "क्युः" (उ० २-८२)
व्युत्पत्तिः - > कीर्यते
प्रयोगाः - > "एको हि दोषो गुणसन्निपाते निमज्जतीन्दोः किरणेष्विवाङ्कः"
उल्लेखाः - > कुमा० १-३
किरण
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸೂರ್ಯ
निष्पत्तिः - > कॄ (विक्षेपे) - कर्म० "क्युः" (उ० २-८२)
व्युत्पत्तिः - > कीर्यन्ते रश्मयोऽस्मान्
L R Vaidya
English
kiraRa {% m. %} 1. A ray or beam of light, a ray of the sun or moon, एको हि दोषो गुणसंनिपाते निमज्जतींदोः किरणेष्विवांकः K.S.i.3, R.v.74, Sis.iv.58
2. a small particle of dust.
Bopp
Latin
किरण n. (r. कॄ s. अन) radius luminis. RAGH. 5. 74.
Edgerton Buddhist Hybrid
English
kiraṇa, m., a kind of evil spirit (associated with kākhorda, vetāla or °ḍa): Mvy 〔4374〕
Māy 〔220.18〕. Tib. on Mvy gyeṅs byed, which acc. to Das = Skt. kiṭi, ‘fig. a pig’. For Skt. kiṭi, wild hog, Lexx. give also kira, kiri. But our word certainly means a demon (possibly supposed to resemble a swine?).
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
आदित्यः सवितार्यमा खरसहस्रोष्णांशुरंशू रवि-
र्मार्तण्डस्तरणिर्गभस्तिररुणो भानुर्नभोऽहर्मणिः
सूर्योऽर्कः किरणो भगो ग्रहपुषः पूषा पतङ्गः खगो
मार्ताण्डो यमुनाकृतान्तजनकः प्रद्योतनस्तापनः ९५
p{0008}
ब्रध्नो हंसश्चित्रभानुर्विवस्वान्सूरस्त्वष्टा द्वादशात्मा हेलिः
मित्रो ध्वान्तारातिरब्जांशुहस्तश्चक्राब्जाहर्बान्धवः सप्तसप्तिः ९६
दिवादिनाहर्दिवसप्रभाविभाभासः करः स्यान्मिहिरो विरोचनः
ग्रहाब्जिनीगोद्युपतिर्विकर्तनो हरिः शुचीनौ गगनाद्ध्वजाध्वगौ ९७
हरिदश्वो जगत्कर्मसाक्षी भास्वान्विभावसुः
त्रयीतनुर्जगच्चक्षुस्तपनोऽरुणसारथिः ९८
-wordlist-
आदित्य (पुं), सवितृ (पुं), अर्यमन् (पुं), खरांशु (पुं), सहस्रांशु (पुं), उष्णांशु (पुं), अंशु (पुं), रवि (पुं), मार्तण्ड (पुं), तरणि (पुं), गभस्ति (पुं), अरुण (पुं), भानु (पुं), नभोमणि (पुं), अहर्मणि (पुं), सूर्य (पुं), अर्क (पुं), किरण (पुं), भग (पुं), ग्रहपुष (पुं), पूषन् (पुं), पतङ्ग (पुं), खग (पुं), मार्ताण्ड (पुं), यमुनाजनक (पुं), कृतान्तजनक (पुं), प्रद्योतन (पुं), तापन (पुं), ब्रध्न (पुं), हंस (पुं), चित्रभानु (पुं), विवस्वत् (पुं), सूर (पुं), त्वष्टृ (पुं), द्वादशात्मन् (पुं), हेलि (पुं), मित्र (पुं), ध्वान्ताराति (पुं), अब्जहस्त (पुं), अंशुहस्त (पुं), चक्रबान्धव (पुं), अब्जबान्धव (पुं), अहर्बान्धव (पुं), सप्तसप्ति (पुं), दिवाकर (पुं), दिनकर (पुं), अहस्कर (पुं), दिवसकर (पुं), प्रभाकर (पुं), विभाकर (पुं), भास्कर (पुं), मिहिर (पुं), विरोचन (पुं), ग्रहपति (पुं), अब्जिनीपति (पुं), गोपति (पुं), द्युपति (पुं), विकर्तन (पुं), हरि (पुं), शुचि (पुं), इन (पुं), गगनध्वज (पुं), गगनाध्वग (पुं), हरिदश्व (पुं), जगत्साक्षिन् (पुं), कर्मसाक्षिन् (पुं), भास्वत् (पुं), विभावसु (पुं), त्रयीतनु (पुं), जगच्चक्षुस् (पुं), तपन (पुं), अरुणसारथि (पुं)
--source--
रोचिरुस्ररुचिशोचिरंशुगो ज्योतिरर्चिरुपधृत्यभीशवः
प्रग्रहः शुचिमरीचिदीप्तयो धामकेतुघृणिरश्मिपृश्नयः ९९
पाददीधितिकरद्युतिद्युतो रुग्विरोककिरणत्विषित्विषः
भाःप्रभावसुगभस्तिभानवो भा मयूखमहसी छविर्विभा १००
-wordlist-
रोचिस् (क्ली), उस्र (पुं), रुचि (स्त्री), शोचिस् (क्ली), अंशु (पुं), गो (पुंस्त्री), ज्योतिस् (क्ली), अर्चिस् (स्त्रीक्ली), उपधृति (पुं), अभीशु (पुं), प्रग्रह (पुं), शुचि (पुं), मरीचि (पुंस्त्री), दीप्ति (स्त्री), धामन् (क्ली), केतु (पुं), घृणि (पुं), रश्मि (पुं), पृश्नि (पुंस्त्री), पाद (पुं), दीधिति (स्त्री), कर (पुं), द्युति (स्त्री), द्युत् (क्ली), रुच् (क्ली), विरोक (पुं), किरण (पुं), त्विषि (स्त्री), त्विष् (स्त्री), भास् (पुंस्त्री), प्रभा (स्त्री), वसु (पुं), गभस्ति (पुं), भानु (पुं), भा (स्त्री), मयूख (पुं), महस् (क्ली), छवि (स्त्री), विभा (स्त्री)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
रोचिस्
रोचिस्, शोचिस्, अभीशु, प्रद्योत, गभस्ति, रश्मि, घृणि, किरण, रुचि, रुच्, दीधिति, दीप्ति, द्युति, प्रभा, भा, विभा, भास्, उस्र, धामन्, वसु, केतु, मरीचि, प्रग्रह, उपधृति, वृष्णि, मयूख, अंशु, भानु, कर, पाद, विरोक, गो
रोचिः शोचिरभीशुः प्रद्योतगभस्तिरश्मिघृणिकिरणाः
रुचिरुग्दीधितिदीप्तिद्युतिप्रभाभाविभाभासः ३८
उस्रधामवसुकेतुमरीचिप्रग्रहोपधृतिवृष्णिमयूखाः
अंशुभानुकरपादविरोका गाव इत्यभिहितास्तु समानाः ३९
verse 1.1.1.38
page 0006
नाममाला
Sanskrit
दीधिति, भानु, उस्र, अंशु, गभस्ति, किरण, कर, पाद, रुचि, मरीचि, भास्, तेजस्, अर्चिस्, गो, द्युति, प्रभा, दीप्ति, ज्योतिस्, महस्, धामन्, रश्मि, ऊर्ज, विभावसु
दीधितिर्भानुरुस्रोंऽशुर्गभस्तिः किरणः करः
पादो रुचिर्मरीचिर्भास्तेजोऽर्चिर्गौर्द्युतिः प्रभा ४५
दीप्तिर्ज्योतिर्महो धाम रश्मिरूर्जो विभावसुः
verse 0.1.1.45
page 0023
वैजयन्तीकोषः
Sanskrit
Word: किरणः
Root: किरण
Gender: पुं
Number: all
अर्थः सूर्यादेः रशमिः
Meaning(s):
Sunray
Shloka(s):
2|1|16|1 घृष्टिपादमयूखांशुसान्ध्योद्योगगभस्तयः। (अन्तरिक्षकाण्डः/ज्योतिरध्यायः)
2|1|16|2 किरणोस्रौ चरोचिः क्ली रश्मिक्ली मरीचिवत्॥ (अन्तरिक्षकाण्डः/ज्योतिरध्यायः)
Synonym(s):
2|1|16|1 घृष्टिः (घृष्टि) (पुं) Sunray सूर्यादेः रशमिः
2|1|16|1 पादः (पाद) (पुं) Sunray सूर्यादेः रशमिः
2|1|16|1 मयूखः (मयूख) (पुं) Sunray सूर्यादेः रशमिः
2|1|16|1 अंशुः (अंशु) (पुं) Sunray सूर्यादेः रशमिः
2|1|16|1 सान्ध्यः (सान्ध्य) (पुं) Sunray सूर्यादेः रशमिः
2|1|16|1 उद्योतः (उद्योत) (पुं) Sunray सूर्यादेः रशमिः
2|1|16|1 गभस्तिः (गभस्ति) (पुं) Sunray सूर्यादेः रशमिः
2|1|16|2 किरणः (किरण) (पुं) Sunray सूर्यादेः रशमिः
2|1|16|2 उस्रः (उस्र) (पुं) Sunray सूर्यादेः रशमिः
2|1|16|2 रोचिः (रोचिस्) (नपुं) Sunray सूर्यादेः रशमिः
2|1|16|2 रश्मिः (रश्मि) (पुं) Sunray सूर्यादेः रशमिः
2|1|16|2 रश्मी (रश्मि) (स्त्री) Sunray सूर्यादेः रशमिः
2|1|16|2 मरीचिः (मरीचि) (पुं) Sunray सूर्यादेः रशमिः
2|1|16|2 मरीची (मरीचि) (स्त्री) Sunray सूर्यादेः रशमिः
Related word(s):
अवयव_अवयवीसंबन्धः सूर्यः
जातिः दिव्यम्
परा_अपरासंबन्धः शुक्राः
अमरकोशः
Sanskrit
Word: किरणः
Root: किरण
Gender: पुं
Number: all
Meaning(s):
ray
sun
dust
rein
beam
thread
beam of light
sun- or moonbeam
very minute dust
ray or beam of light
Shloka(s):
1|3|33|1 किरणोऽस्रमयूखांशुगभस्तिघृणिरश्मयः। (दिग्वर्गः)
1|3|33|2 भानुः करो मरीचिः स्त्रीपुंसयोर्दीधितिः स्त्रियाम्॥ (दिग्वर्गः)
3|3|19|1 धृणिज्वाले अपि शिखे शैलवृक्षौ नगावगौ। (नानार्थवर्गः)
3|3|25|2 लक्ष्यदृष्ट्या स्त्रियां पुंसि गौर्लिङ्गं चिह्नशेफसोः॥ (नानार्थवर्गः)
3|3|29|2 अभिष्वङ्गे स्पृहायां गभस्तौ रुचिः स्त्रियाम्॥ (नानार्थवर्गः)
3|3|89|2 पादा रश्म्यङ्घ्रितुर्यांशाश्चन्द्राग्न्यर्कास्तमोनुदः॥ (नानार्थवर्गः)
3|3|108|1 कुलेऽप्यभिजनो जन्मभूम्यामप्यथ हायनाः। (नानार्थवर्गः)
3|3|124|1 गृहदेहत्विट्प्रभावा धामान्यथ चतुष्पथे। (नानार्थवर्गः)
3|3|175|2 शुकाहिकपिभेकेषु हरिर्ना कपिले त्रिषु॥ (नानार्थवर्गः)
3|3|220|2 अभीषुः प्रग्रहे रश्मौ प्रैषः प्रेषणमर्दने॥ (नानार्थवर्गः)
3|3|229|1 देवभेदेऽनले रश्मौ वसू रत्ने धने वसु। (नानार्थवर्गः)
Synonym(s):
1|3|33|1 किरणः (किरण) (पुं) ray, sun, dust, rein, beam, thread, beam of light, sun- or moonbeam, very minute dust, ray or beam of light
1|3|33|1 अस्रम् (अस्र) (नपुं)
1|3|33|1 मयूखः (मयूख) (पुं) ray, flame, lustre, brightness, kind of peg, ray of light, pin or gnomon of a sun-dial
1|3|33|1 अंशुः (अंशु) (पुं) ray, end, array, cloth, point, thread, sunray, sunbeam, filament, ray of light, small particle, end of a thread, minute particle, kind of soma libation
1|3|33|1 गभस्तिः (गभस्ति) (पुं) arm, ray, sun, fork, hand, sunbeam, shining, ray of light, two arms or hands
1|3|33|1 घृणिः (घृणि) (पुं) sun, day, wave, anger, flame, water, passion, glowing, shining, ray of light
1|3|33|1 रश्मिः (रश्मि) (पुं) ray, food, cord, rein, rope, goad, whip, beam, trace, leash, string, splendour, bridle rein, ray of light, measuring cord
1|3|33|2 भानुः (भानु) (पुं) sun, king, lord, master, lustre, prince, Adityas, splendour, appearance, brightness, light or a ray of light, gods of the 3rd manvantara
1|3|33|2 करः (कर) (पुं)
1|3|33|2 मरीची (मरीचि) (स्त्री)
1|3|33|2 मरीचिः (मरीचि) (पुं)
1|3|33|2 दीधितिः (दीधिति) (स्त्री) ray, light, power, majesty, devotion, splendour, brightness, inspiration, religious reflection
3|3|19|1 शिखा (शिखा) (स्त्री) apex, peak, crest, spike, flame, plume, point, nipple, summit, topknot, any root, pinnacle, sharp end, any flame, projection, any branch, fibrous root, ray of light, end or point, pointed flame, branch which takes root, peacock's crest or comb, point or tip of the foot, fever or excitement of love, head or chief or best of a class, end or point or border of a garment, lock of hair on the crown of the head, particular part of a verse or formula, Water primrose [Ludwigia hexapetala - Bot.], tuft or lock of hair on the crown of the head
3|3|25|2 गौः (गो) (स्त्री)
3|3|25|2 गौः (गो) (पुं)
3|3|29|2 रुचिः (रुचि) (स्त्री) zest, wish, light, taste, desire, liking, lustre, relish, beauty, colour, pleasure, interest, appetite, pleasant, agreeable, splendour, kind of coitus, kind of pigment
3|3|89|2 पादः (पाद) (पुं)
3|3|108|1 हायनः (हायन) (पुं) ray, flame, leaving, quitting, passing away, sort of red rice, lasting a year or returning every year
3|3|124|1 धाम (धामन्) (नपुं) glory, abode, house, domain, radiance, dwelling place
3|3|175|2 हरिः (हरि) (पुं) men, bay, sun, lion, horse, green, tawny, steed, brown, people, yellow, monkey, fallow, bearing, of yama, of ziva, greenish, carrying, of zukra, of a metre, of a demon, of a world, pale yellow, of a mountain, fawn-coloured, reddish brown, name of indra, name of brahmA, name of a dAnava, sign of the zodiac Leo, name of a son of garuDa, name of a son of parAvRt, name of a son of parAjit, name of a son of akampana, name of a son of tArakAkSa, wind or name of god of wind, of a particular high number, of various authors and scholars, yellow or reddish brown or green, name of a worshipper, name of viSNu, particular class of gods under manu tAmasa
3|3|220|2 अभीषुः (अभीषु) (पुं)
3|3|229|1 वसवः (वसु) (पुं) dry, good, sweet, excellent, beneficent, ray of light, particular ray of light, symbolical name of the number eight
Related word(s):
अवयव_अवयवीसंबन्धः सूर्यः
परा_अपरासंबन्धः रवेरर्चिः
जातिः तेजः
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
किरणः,
पुं,
(कीर्य्यन्ते विक्षिप्यन्ते रश्मयः अस्मात्“क्वॄपॄवृजिमन्दिनिधाञः क्युः” उणां ८१ ।इति क्युः ।) सूर्य्यः इति हेमचन्द्रः
(कीर्य्यतेपरितः क्षिप्यतेऽसौ कॄ + कर्म्मणि क्युः ।) सूर्य्य-रश्मिरिति भगीरथमाधव्यौ
चन्द्रसूर्य्ययोरश्मि-रिति रायमुकुटः
रत्नरश्मौ गभस्तिशब्दप्रयो-गात् सामान्यरश्मिः तथा भट्टिः ।“ऊर्द्धस्फुरद्रत्नगभस्तिभिर्या” इति मञ्जरी ।इत्यमरटीकासारसुन्दरी
तत्पर्य्यायः अस्रः २मयूखः अंशुः गभस्तिः घृणिः धृष्णिः ७भानुः करः मरीचिः १० दीधितिः ११ ।इत्यमरः ३३
त्विट् १२ द्युतिः १३ आभा१४ प्रभा १५ विभा १६ रुक् १७ रुचिः १८ भाः१९ छविः २० दीप्तिः २१ रश्मिः २२ अभीषुः २२महः २४ ज्योतिः २५ सहः २६ रोचिः २७शोचिः २८ त्विषा २९ पृश्निः ३० प्रकाशः ३१आतपः ३२ द्योतः ३३ इति शब्दरत्नावली
पादः ३४ आलोकः ३५ वसुः ३६ ऋषिः ३७भामः ३८ घर्म्मः ३९ लोकः ४० अर्च्चिः ४१ भासः४२ वीचिः ४३ हेतिः ४४ धाम ४५ वर्च्चः ४६शुष्म ४७ तेजः ४८ ओजः ४९ इति जटाधरः
(यथा, रघुवंशे ७४ ।“भवति विरलभक्तिर्म्लानपुष्पोपहारःस्वकिरणपरिवेषोद्भेदशून्याः प्रदीपाः”
)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
किरण पुं कीर्य्यते परितः कॄ--कर्म्मणि क्यु सूर्य्यादेःरश्मौ “स्वकिरणपरिवेषोन्मेषशून्यः प्रदीपः” रघुः“एकोहि दोषो गुणसन्निपाते निमज्जतीन्दोः किरणे-ष्विवाङ्कः” कुमा० ततः अरीहणा० चतुरर्थ्या वुञ् ।कैरणक तन्निर्वृत्तादौ
त्रि०
Capeller
German
किर॑ण
m.
Staub, Stäubchen, Lichtstrahl.
Grassman
German
kiráṇa, m., Staub, Stäubchen [von kir, ausstreuen]
2〉 Lichtstrahl [von kir in dem Sinne: Strahlen ausstreuen, ergiessen].
-as {853, 5}.
-am {334, 6} (dádaśvān)
{413, 4}.
-ās {63, 1}.
[d.] 2〉 {932, 4}.
Burnouf
French
किरण किरण
m.
(कॄ) rayon de lumière, rayon de
soleil, rayon de la lune, etc.
Soleil.
किरणमालिन्
m.
(माला) le Soleil, qui pour guirlande a
des rayons.
Stchoupak
French
किरण-
m.
rayon de lumière, not. solaire.