| YouTube Channel

किम्पूरुष (kimpUruSa)

 
शब्दसागरः
English
किम्पूरुष
n.
 (-षं) The division of the world, called by this name: see
किम्पुरुष.
Yates
English
किम्पूरुष (षः) 1.
m.
 Vide किम्पुरुष.
Wilson
English
किम्पूरुष
n.
 (-षं) The division of the world, called by this name:
see किम्पुरुष.
Monier Williams Cologne
English
किम्—पूरुष॑
m.
 ‘what sort of a man?’ (probably) a low and despicable man,
VS.
 xxx, 16
a mongrel being (= -पुरुष॑),
BhP.
&c.
किम्—पूरुष॑ (अम्),
n.
N.
 of the Kimpuruṣa-varṣa,
L.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
किम्पूरुषं,
क्ली,
 (किम्पूरुष इत्याख्या यस्य वर्षस्य ।)किम्पुरुषवर्षम् । इति त्रिकाण्डशेषः ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
किम्पु(म्पू)रुष
पु०
 कुत्सितः पु(पु)रुषः । देवयोनिभेदेदेवगायके अमरः । स च अश्वाकारजघनः नराकारमुखः ।किन्नरस्तु अश्वाकारवदनः नराकारजघन इति तयोर्भेदः ।अतएव “राक्षसाश्च पुलस्त्यस्य वानराः किन्नरास्तथा”इति पुलस्त्यस्य वंशमुक्त्वा “पुलहस्य सुताः राजन्!शलभाश्च प्रकीर्त्तिताः । सिंहाः किम्पुरुषा व्याघ्रा यक्षा-ईहामृगास्तथा” भा० आ० ६६ अ० पुलहवंशे किम्पुरुषस्यकीर्त्तनम् । अतएव भाग० ८, २०, १३, “नेदुर्मुहुदु-न्दभयः सहस्रशोगन्घर्व्वकिम्पूरुषकिन्नराजगुः” ।तयोर्भेदेन निर्द्देशः । “स यं पुरुषमालभत सकिम्पुरुषोऽभवत्” शत० व्रा० १, २, ३, ९, किंपुरुषावासे२ वर्षभेदे । कुत्सितपुरुषत्वसाम्यात् परस्परमभेदाभिप्रायेणउभयोरप्युभयपरता तेन क्वचित् किन्नरवर्षमित्युच्यतेक्वचिच्च किम्पुरुषवर्षम् इति । तदधिष्ठानदेशभेदश्च वर्षभेदःस च “किंन्नरवर्षमतो हरिवर्षमिति विभज्य” “माल्य-वज्जलधिमध्यवर्त्ति यत् तत्तु भद्रतुरगं (मुखेन तुरगतु-ल्यम्) जगुर्बुधाः” सि० शि० उक्तः भाग० ५, १९, “किम्पुरुषेवर्षे इत्युक्तम् । “देशं किम्पुरुषावासं द्रुमपुत्रेण रक्षि-तम्” भा० स० २७ अ० । “द्रुमः किंपुरुषेशश्च उपास्तेधनदेश्वरम्” भा० स० १० अ० । “काश्मीरराजो गोनर्द्दःकरूषाधिपतिस्तथा । द्रुमः किम्पुरुषश्चैव पर्व्वतीयोह्य-नामयः” हरिवं० ९२ अ० ।“प्रियामुखं किम्पुरुषश्चुचुम्बे” “यदृच्छया” किम्पुरुषा-ङ्गनानाम्” कुमा० ।