| YouTube Channel

किमिच्छकः (kimicchakaH)

 
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
किमिच्छकः,
पुं,
 (किमिच्छसीति प्रश्नेन दानार्थं का-यति शब्दायतेऽत्र । निपातनात् साधुः ।) व्रत-विशेषः । तद्विवरणं यथा, --मार्कण्डेय उवाच ।“अथ साऽवीक्षितो माता वीरा वीरप्रजावती ।पुण्येऽहनि समाहूय प्राह पुत्त्रमवीक्षितम् ॥
पुत्त्राहमभ्यनुज्ञाता तव पित्रा महात्मना ।उपवासं करिष्यामि दुष्करोऽयं किमिच्छकः ॥
स चायत्तस्तव पितुस्त्वया साध्यो मयापि वा ।प्रतिज्ञाते त्वया पुत्त्र ! ततस्तत्र यताम्यहम् ॥
द्रव्यस्यार्द्धं महाकोषात् तव दास्याम्यहं पितुः ।धनं ते पितुरायत्तमनुज्ञातास्मि तेन च ॥
क्लेशसाध्यो ममायत्तः स हि श्रेयो भविष्यति ।साध्यो भविष्यो यदि ते कश्चिद्बलपराक्रमैः ॥
स ते साध्योऽन्यथा वापि दुःखसाध्यो भविष्यति ।तत्त्वं प्रतिज्ञां कुरुषे यदि पुत्त्रात्र वै व्रते ॥
तदेतदहमारप्म्ये कथ्यतां यन्मतं तव ।अवीक्षिदुवाच ।वित्तं मे पितुरायत्तं ममेशत्वं न तत्र वै ।यन्मच्छरीरनिष्पाद्यं तत् करिष्ये त्वयोदितम् ॥
किमिच्छकं व्रतं मातर्निश्चित्य भव निर्व्यथा ।राज्ञा पित्राभ्यनुज्ञातं यदि वित्तेश्वरेण मे ॥
मार्कण्डेय उवाच ।ततः सा राजमहिषी तद्व्रतं समुपोषिता ।यथोक्तं साऽकरोत् पूजां राजराजस्य संयता ॥
निधीनामप्यशेषाणां निधिपालबलस्य च ।लक्ष्म्याश्च परया भक्त्या यतवाक्कायमानसा ॥
विविक्ते तु गृहान्तःस्थः सोऽथ राजा करन्धमः ।आसीन उक्तः सचिवैर्नोतिशास्त्रविशारदैः ॥
सचिवा ऊचुः ।राजन् वयःपरिणतं तवैवं शासतो महीम् ।एकस्ते तनयोऽवीक्षित् त्यक्तदारपरिग्रहः ॥
अपुत्त्रः स वने निष्ठां यदा भूप ! गमिष्यति ।तदारिपक्षं पृथिवी निश्चितं तव यास्यति ॥
वंशक्षयस्ते भविता पितृपिण्डोदकक्षयः ।एतन्महत्ते विवरं क्रिया हान्या भविष्यति ॥
तस्मात् कुरु तथा भूप ! यथा ते तनयः पुनः ।करोति सततं बुद्धिं पितॄणामुपकारिणीम् ॥
श्रीमार्कण्डेय उवाच ।एतस्मिन्नन्तरे शब्दं शुश्राव जगतीपतिः ।पुरोहितस्य वीराया गदतोऽर्थिजनं प्रति ॥
कः किमिच्छति दुःसाध्यं कस्य किं साध्यतामिति ।करन्धमस्य महिषी किमिच्छकमुपोषिता ।राजपुत्त्रोऽप्यवीक्षित्तु श्रुत्वा पौरोहितं वचः ।प्रत्युवाचार्थिनः सर्व्वान् राजद्वारमुपागतान् ॥
मया साध्यं शरीरेण यस्य किञ्चित् ब्रवीतु सः ।मम माता महाभागा किमिच्छकमुपोषिता ॥
शृण्वन्तु मेऽर्थिनः सर्व्वे प्रतिज्ञातं मयात्र च ।किमिच्छथ ददाम्येष क्रियमाणे किमिच्छके ॥
मार्कण्डेय उवाच ।ततो राजा निशम्यैतत् वाक्यं पुत्त्रमुखाच्च्युतम् ।समुपेत्याब्रवीत् पुत्त्रमहमर्थी प्रयच्छ मे ॥
अवीक्षिदुवाच ।दातव्यं यन्मया तात ! भवते तद्ब्रवीहि माम् ।कर्त्तव्यं दुष्करं वा ते साध्यं दुःसाध्यमेव च ॥
राजोवाच ।यदि सत्यप्रतिज्ञस्त्वं ददासि च किमिच्छकम् ।पौत्त्रस्य दर्शय मुखं ममोत्सङ्गगतस्य तत् ॥
अवीक्षिदुवाच ।अहं तवैव तनयो ब्रह्मचर्य्यञ्च मे नृप ! ।न मे पुत्त्रोऽस्ति पौत्त्रस्य दर्शयामि कथं मुखम् ॥
राजोवाच ।पापाय ब्रह्मचर्य्यं ते यदिदं धार्य्यते त्वया ।तस्मात्त्वं मोचयात्मानं मम पौत्त्रं प्रदर्शय ॥
अवीक्षिदुवाच ।विरमास्मान्महाराज ! यदन्यत्तत् समादिश ।वैराग्येण मया त्यक्तः स्त्रीसम्भोगस्तथा रसः ॥
राजोवाच ।बहुभिर्युध्यमानस्य न दृष्टो वैरिभिर्ज्जयः ।तत्रापि यदि वैराग्यमुपैषि तदपण्डितः ॥
किं वा नो बहुनोक्तेन ब्रह्मचर्य्यं परित्यज ।मातुस्त्वमिच्छया वक्त्रं पौत्त्रम्य मम दर्शय ॥
भार्कण्डेय उवाच ।यदा स बहुशस्तेन प्रोक्तः पत्त्रेण पार्थिवः ।नान्यत् प्रार्थयते किञ्चित् तदा पुत्त्रोऽब्रीत् पुनः ॥
दत्त्वा किमिच्छकं तुभ्यं प्राप्तोऽहं तात ! सङ्कटम् ।तत् करिष्यामि निर्लज्जोभूयो दारपरिग्रहम् ॥
स्त्रियाः समक्षं विजितः पतितो धरणीतले ।स्त्रीपतिर्भविता भूयस्तातैतदतिदुष्करम् ॥
तथापि किं करोम्येष सत्यपाशवशङ्गतः ।करिष्यामि यथात्थ त्वं भुज्यतां निजशासनम्” ॥
इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे अवीक्षिच्चरितनामा-ध्यायः ॥