| YouTube Channel

काश (kAza)

 
शब्दसागरः
English
काश(ऋ)काशृ r. 1st cl. (काशते) also (उ ऋ) (उकाशृ) r. 4th cl. (काश्यते)
1. To shine. With निर् prefixed. To expel.
2. To hide or obscure
with प्र, To make or become manifest.
काश
m.
 (-शः)
1. Cough, catarrh: see कास.
2. Sneezing.
n.
 (-शं)
1. A
species of grass, (Saccharum spontaneum. )
2. Irritation in the
throat.
f.
 (-शी) Kasi or Benares, the holy city so called. (-शी or -शा)
Saccharum spontaneum, as above.
E.
 कश् to sound, in the causal
form, अच् affix
or काश् to shine, अच् and ङीष् fem.
aff.
Capeller Eng
English
का॑श
m.
 a kind of grass.
Yates
English
काश (शः-शी-शं) 1.
m.
 Cough. 3.
f.
Banāras. 1.
n.
 A kind of grass.
Wilson
English
काश (ऋ) काशृ r. 1st cl. (काशते) also (उ, ऋ) (उकाशृ)
r. 4th cl. (काश्यते)
1 To shine.
With निर् prefixed, To expel,
2 To hide or obscure
with प्र, To make or become manifest.
काश
m.
 (-शः)
1 Cough, catarrh: see कास.
2 Sneezing.
n.
 (-शं)
1 A species of grass, (Saccharum spontaneum. )
2 Irritation in the throat.
f.
 (-शी) Kāśi or Benares, the holy
city so called. (-शी or -शा) Saccharum spontaneum, as above.
E.
 कश to sound, in the causal form, अच् affix
or काश to shine,
अच्, and ङीष् fem.
aff.
Apte
English
काशः [kāśḥ] शकः [śakḥ] शम् [śam], शकः शम् [काश्-अच्] A kind of grass used for mats, roofs,
&c.
 -शम् A flower of that grass
Ku.*
 7.11
R.*
 4.17
Ṛs.*
 3.1, 2, 28. चरति पुलिनेषु हंसी काशां- शुकवासिनी सुसंहृष्टा Pratimā.1.2.
शः
=
 कास q. v.
Appearance.
Splendour. यन्माययापि विबुधा मुह्यन्ति ज्ञानकाशया
Bhāg.*
 12.1.2.
Comp.
 -कृत्स्नः
N.
 of a Grammarian.
Apte 1890
English
काशः,
शं [काश्-अच्] 1 A kind of grass used for mats, roofs, &c.
शं A flower of that grass
Ku. 7. 11
R. 4. 17
Rs. 3. 1, 2, 28.
शः {1} = कास q. v.
2 Appearance.
3 Splendour.
Monier Williams Cologne
English
1. काश
m.
 ‘the becoming visible, appearance’, only in स-क्°, q.v.
N.
 of a man g. अश्वादि
of a prince (the son of Suhotra and father of Kāśi-rāja),
Hariv.
VP.
a species of grass (Saccharum spontaneum, used for mats, roofs,
&c.
also personified, together with the Kuśa grass, as one of Yama's attendants),
Kauś.
R.
Kum.
&c.
काश f(आ, ई). id.,
L.
काश
n.
 id.,
L.
2. काश wrongly spelt for कास, q.v.
Monier Williams 1872
English
1. काश, अस्, m. the becoming visible, appearance
splendor
(अस्, अम्), m. n. a species of grass, Saccha-
rum Spontaneum, used for mats, roofs, &c.
also
personified, together with the Kuśa grass, as one of
Yama's attendants
(अस्), m., N. of a man
a son of
Sunahotra
also of another Sunahotra, the father of
Kāśi-rāja.
—काश-कृत्स्न, अस्, m., N. of a gram-
marian
also of a philosopher.
—काशकृत्स्नि, इस्,
m. (a patronymic from the preceding), N. of a
teacher.
—काश-पौण्ड्र, आस्, m. pl., N. of a peo-
ple.
—काश-मय, अस्, ई, अम्, consisting of the grass
Saccharum Spontaneum.
काश 2. काश, अस्, m. (wrongly spelt for
कास), cough, catarrh, irritation of the throat, sneez-
ing.
—काश-मर्द, अस्, m. wrongly spelt for कास-
मर्द, q. v.
Macdonell
English
काश kāś-a,
m.
 kind of shining white grass.
Benfey
English
काश काश् + अ,
m.
 and
n.
 A species
of grass, Saccharum spontaneum, Rām.
2, 28, 22. When the latter part of a
comp.
adj.
 ,
f.
शा, e. g. कुसुमित-नव-,
adj.
 ,
f.
 शा, Covered with fresh blossom-
ing Kāśa, Ṛt. 3, 28. Cf. कास।
Apte Hindi
Hindi
काशः
पुं*
 - काश् - अच्
छत में या चटाइयों के बनाने के लिए प्रयुक्त होने वाला एक प्रकार का घास
काशम्
नपुं*
 - काश् - अच्
छत में या चटाइयों के बनाने के लिए प्रयुक्त होने वाला एक प्रकार का घास
काशम्
नपुं*
 - काश् - अच्
काश नामक घास का फूल
Shabdartha Kaustubha
Kannada
काश
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಜಂಬುಹುಲ್ಲು /ಜೊಂಡುಹುಲ್ಲು
निष्पत्तिः - > काशृ (दीप्तौ) - "अच्" (३-१-१३४)
व्युत्पत्तिः - > काशते
काश
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕಾಸರೋಗ /ಕೆಮ್ಮಲು
निष्पत्तिः - > अशू (व्याप्तौ) - "घञ्" (३-३-१२१)
व्युत्पत्तिः - > केन कफात्मकेन जलेन अश्यते
काश
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸೀನು
काश
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮೂಷಿಕ /ಇಲಿ
निष्पत्तिः - > अश (भोजने) - "अच्" (३-१-१३४) । कोः कादेशः (६-३-१०५)
व्युत्पत्तिः - > ईषदश्नाति
काश
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕಾಂತಿ /ಪ್ರಕಾಶ
काश
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಜಂಬುಹುಲ್ಲಿನ ಹೂವು
प्रयोगाः - > "आकर्णमुल्लसितमम्बुविकासिकाशनीकाशमाप समतां सितचामरस्य" । "पुण्डरीकातपत्रस्तं विकसत्काशचामरः" ।
उल्लेखाः - > माघ० ५-३५, रघु० ४-१७
L R Vaidya
English
kASa(sa) {% (I) m.n. %} A species of grass used for mats, roofs &c., Rt.iii.1, 26.
kASa(sa) {% (II) n. %} A flower of that grass, K.S.vii.11, R.iv.17.
kASa(sa) {% (III) m. %} 1. Cough, catarrh, काशाश्रुलालाविलः Sant.S.ii.29
2. sneezing.
Anekartha-Dvani-Manjari
Sanskrit
कुतुप
पु
कुतुप, कुश, काश, तिलच्छाग, कम्बल, सलिल, अम्बर, दौहित्र, खड्गपत्र, अग्नि
कुशे काशे तिलच्छागे कम्बले सलिलेऽम्बरे ।
दौहित्रे खड्गपात्रेऽग्नौ कुतुपाख्यः प्रकीर्तितः ॥ १६ ॥
verse 1.1.1.16
page 0002
अन्तर्
अ
अन्तर्, रन्ध्र, वस्त्र, विना, मध्य, व्यवधान, अन्तरात्मन्, बहिर्योग, काश, विशेष, अवसर
रन्ध्रे वस्त्रे विना मध्ये व्यवधानेऽन्तरात्मनि ।
बहिर्योगे च काशे च विशेषेऽवसरेऽन्तरः ॥ ३४ ॥
verse 1.1.1.34
page 0003
Lanman
English
kā́śa, m. visibility, in sakāśa. [√kāś.]
Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
German
काश m. °Name eines Grammatikers, S I, 90, 11 v.u. (Ko.).
Sanskrit Tibetan
Tibetan
kA sha
काश
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
काशस्त्विषीका घासस्तु यवसं तृणमर्जुनम् ।
-wordlist-
काश (पुंक्ली), इषीका (स्त्री), घास (पुं), यवस (क्ली), तृण (क्ली), अर्जुन (क्ली)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
इषीका
इषीका, काश
उलपो वल्वजः प्रोक्त इषीका काश उच्यते ।
verse 2.1.1.191
page 0024
Vedic Reference
English
Kāśa. — Roth^1 finds this word, which denotes a species of
grass (Saccharum spontaneum) used for mats, etc., in one passage
of the Rigveda, ^2 but the reading is uncertain. The word has
this sense in the Taittirīya Āraṇyaka.^3
1) St. Petersburg Dictionary, s.v.
2) x. 100, 10.
3) vi. 9, 1.
अमरकोशः
Sanskrit
Word: काशम्
Root: काश
Gender: नपुं
Number: all
Meaning(s):
⇒ appearance
⇒ becoming visible
⇒ species of grass
⇒ A species of grass used for mats , roofs, etc [Saccharum spontaneum - Bot.]
Shloka(s):
2|4|162|2 ► नडस्तु धमनः पोटगलोऽथो काशमस्त्रियाम्॥ (वनौषधिवर्गः)
2|4|163|1 ► इक्षुगन्धा पोटगलः पुंसि भूम्नि तु बल्वजाः। (वनौषधिवर्गः)
Synonym(s):
➠ 2|4|162|2 ⇢ काशः (काश) (पुं) ⇒ appearance, becoming visible, species of grass, A species of grass used for mats , roofs, etc [Saccharum spontaneum - Bot.]
➠ 2|4|162|2 ⇢ काशम् (काश) (नपुं) ⇒ appearance, becoming visible, species of grass, A species of grass used for mats , roofs, etc [Saccharum spontaneum - Bot.]
➠ 2|4|163|1 ⇢ इक्षुगन्धा (इक्षुगन्धा) (स्त्री) ⇒ caper bush [Capparis spinosa - Bot.], kans grass [Saccharum Spontaneum - Bot.], marsh barbel [Hygrophila auriculata - Bot.], giant potato morning glory plant [Ipomoea mauritiana - Bot.]
➠ 2|4|163|1 ⇢ पोटगलः (पोटगल) (पुं) ⇒ fish, species of reed, kans grass [Saccharum Spontaneum - Bot.]
Related word(s):
परा_अपरासंबन्धः ➡ तृणम्
जातिः ➡ तृणम्
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
काश ऋ ङ द्युतौ । कविकल्पद्रुमः ॥
(भ्वां--आत्मं--अकं--सेट् ।) ऋ अचकाशत् । ङ काशते चन्द्रः ।दन्त्यान्त इति केचित् । इति दुर्गादासः ॥
काश य उ ऋ ङ द्युतौ । इति कविकल्पद्रुमः ॥
(दिवां--आत्मं-अकं-सेट् ।) य ङ काश्यते । उ काशित्वाकाष्ट्वा । ऋ अचकाशत् । इति दुर्गादासः ॥
काशः, पुं
क्ली,
 (काशते दीप्यते शोभते इति यावत् ।काशृ ङ दीप्तौ + पचाद्यच् ।) तृणभेदः । केश्याइति भाषा । इति मेदिनी ॥
(यथा रघुः ४ । १७ ।“पुण्डरीकातपत्रस्तं विकसत् काशचामरः ।ऋतुर्विडम्बयामास न पुनः प्राप तच्छ्रियम्” ॥
)तत्पर्य्यायः ॥
इक्षुगन्धा २ पोटगलः ३ । इत्यमरः ।२ । ४ । १६२ ॥
कासः ४ । इति भरतः ॥
काशी ।५ । इति मुकुटादयः ॥
काशा ६ । इति नयना-नन्दः ॥
वायसेक्षुः ७ काण्डेक्षुः ८ अमरपुष्पकः ९ ।इति रत्नमाला ॥
काशकः १० वनहासकः ११ ।इति शब्दरत्नावली ॥
इक्ष्वारिः १२ काकेक्षुः १३इक्षुरः १४ इक्षुकाण्डः १५ शारदः १६ सित-पुष्पकः १७ नादेयः १८ दर्भपत्रः १९ लेखनः २०काण्डकाण्डकः २१ कच्छलकारकः २२ । अस्यगुणाः । शिशिरत्वम् । गौल्यत्वम् । रुचिकारित्वम् ।पित्तदाहनाशित्वम् । तृप्तिबलशुक्रकारित्वम् । श्रम-शोषकफापहत्वञ्च । इति राजनिर्घण्टः ॥
कण्ठक-ण्डूयनम् । इति शब्दरत्नावली ॥
तत्पर्य्यायगुणाः ।“काशः काकेक्षुरुद्दिष्टः स स्यादिक्षुरसस्तथा ।इक्ष्वालिकेक्षुगन्धा च तथा पोटगलः स्मृतः ॥
काशः म्यान्मधुरस्तिक्तः स्वादुपाके हिमः सरः ।मूत्रकृच्छ्राश्मदाहास्रक्षयपित्तजरोगजित्” ॥
इति भावप्रकाशः ॥
काशः,
पुं,
 (केन जलेन कफात्मकेन अश्यते व्याप्यते-ऽत्र । क + अश + अधिकरणे घञ् ।) क्षतम् ।इति शब्दरत्नावली ॥
स्वनामख्यातरोगविशेषः ।काशी इति भाषा । इत्यमरटीकायां मरतः ॥
तत्-पर्य्यायः । क्षवथुः २ काशिका ३ । इति शब्दरत्ना-वली ॥
कासः ४ । इत्यमरः । २ । ४ । १६१ ॥
कासयतिकुत्सितशब्दं कारयति कासः । कासृङ् कुशब्देञ्यन्तात् पचाद्यन् कासो दन्त्यान्तः । कश शब्देइत्यस्मात् ञ्यन्तात् पचाद्यनि काशस्तालव्यान्तश्च ।शालूरकाशशल्लक्य इत्युष्मभेदे दन्त्यतालव्यान्तमध्येपाठात् ।“वाराणस्यां भवेत् काशी क्षवथौ ना तृणे स्त्रिंया” ।मिति तालव्यान्तेषु रभसः । इति तट्टीकायांभरतः ॥
* ॥
तस्य निदानं यथा, --धन्वन्तरिरुवाच ।“आशुकारी यतः काशः स एवातः प्रवक्ष्यते ।पञ्च काशाः स्मृता वातपित्तश्लेप्मक्षतक्षयैः ॥
क्षयायोपेक्षिताः सर्व्वे बलिनश्चोत्तरोत्तरम् ।तेषां भविष्यतां रुपं कण्ठे कण्डूररोचकः ॥
शूककर्णास्यकण्ठत्वं तत्राधो विहितोऽनिलः ।ऊर्द्ध्वं प्रवृत्तः प्राप्योरस्तस्मिन् कण्ठे च संसृजन् ॥
शिरः श्रोतांसि संपूर्य्य ततोऽङ्गान्युत्क्षिपन्ति च ।क्षिपन्निवाक्षिणी पृष्ठमुरः पार्श्वेच पीडयन् ॥
प्रवर्त्तते स वक्त्रेण भिन्नकांस्योपमध्वनिः ।हृत्पार्श्वोरःशिरःशूलमोहक्षोभस्वरक्षयान् ॥
करोति शुष्ककाशञ्च महावेगरुजा स्वनम् ।सोऽङ्गहर्षी कफं शुष्कं कृच्छ्रान्मुक्तोऽल्पतां व्रजेत् ॥
पित्तात्तु पीताक्षिकता तिक्तास्यत्वं ज्वरो भ्रमः ।पित्तासृग्वमनं तृष्णा वैस्वर्य्यं धूमको मदः ॥
प्रततं काशवेगे च ज्योतिषामिव दर्शनम् ।कफादुरोऽल्परुङ्मूर्द्धहृदयं स्तिमितं गुरु ॥
कण्ठे प्रलेपदमनं पीनसच्छर्द्द्यरोचकः ।रोमहर्षघनस्निग्धश्लेष्मणश्च प्रवर्द्धनम् ॥
युद्धाद्यैः साहसैस्तैस्तैः सेवितैरयथाबलम् ।उरस्यन्तःक्षितो वायुः पित्ते चानुगतो बली ॥
कुपितः कुरुते काशं कफं तेन सशोणितम् ।पीतश्यावञ्च शुष्कञ्च ग्रथितं क्वणितं बहु ॥
ष्ठीवेत् कण्ठेन रुजता विभिन्नेनैव चोरसा ।सूचीभिरिव तीक्ष्णाभिस्तुद्यमानेन शूलिना ॥
पर्व्वभेदज्वरश्वासतृष्णावैस्वर्य्यकम्पवान् ।पारावत इवोत्कूजन् पार्श्वशूली ततोऽस्य चकफाद्यैर्वमनं पक्तिर्बलं वर्णश्च हीयते ।क्षीणस्य सासृङ्मूत्रत्व श्याबपृष्ठकटीग्रहः ॥
वायप्रधानाः कुपिता धातवो राजयक्ष्मणः ।कुर्व्वन्ति यक्ष्मायतनैः काशं ष्ठीवेत् कफं ततः ॥
पूतिपूयोपमं पीतं विस्रं हरितलोहितम् ।लुष्यते तुद्यत इव हृदयं पचतीव च ॥
अकस्मादुष्णं शीतेच्छा बह्वाशित्वं बलक्षयः ।स्निग्धप्रसन्नवक्त्रत्वं श्रीमद्दर्शननेत्रता ॥
ततोऽस्य क्षयरूपाणि सर्व्वाण्याविर्भवन्ति च ।इत्थेवं क्षयजः काशः क्षीणानां देहनाशनः ॥
याप्यो वा बलिनां तद्वत् क्षतजोऽपि नवौ च तौ ।सिथ्येतामपि सामर्थ्यात् साध्यादौ च पृथक्क्रमः ॥
मिश्रायाप्याशु ये सर्व्वे जरसः स्थविरस्य च ।काशश्वासक्षयच्छर्द्दिस्वरसादादयो गदाः ॥
भवन्त्युपेक्षया यस्मात् तस्मात्तं त्वरया जयेत् ।इति गारुडे काशरोगनिदानं १५४ अध्यायः ॥
* ॥
अथ काशस्य चिकित्सा ।तत्र वातकाशस्य चिकित्सा ॥
“वास्तूको वायसीशाकं मूलकं सुनिषण्णकम् ।स्नेहास्तैलादयो भक्ष्याः क्षीरेक्षुरसगौडिकाः ॥
दध्यारणालाम्लफलं प्रसन्नापानमेव च ।शस्यते वातकाशेषु स्वाद्वम्ललवणानि च ॥
वायसी काकमाची कवई इति लोके । सुनिषण्णकंसिनुयारि इति लोके शाकविशेषः । चाङ्गेरी-सदृशचतुष्पत्रा सजलदेशे भवति । चौपति इतिलोके ॥
“ग्राग्यानूपोदकैः शालियवगोधूमषष्टिकान् ।रसैर्म्माषात्मगुप्तानां यूषैर्व्वा भोजयेद्धितान्” ॥
ग्राम्यानूपोदकैः रसैरित्यन्वयः । आत्मगुप्ता कि-वाच्छ इति लोके ॥
“दशमूलीकृता काशश्वासहिक्कारुजापहा ।यवागूर्दीपनी वृष्या वातरोगविनाशिनी ॥
रसः कर्क्कटकानां वा घृतभृष्टः स नागरः ।वातकाशप्रशमनः शृङ्गिमत्स्यस्य वा पुनः” ॥
* ॥
अथ पित्तकाशस्य चिकित्सा ।“कण्टकारीयुगद्राक्षावासाकर्चूरवालकैः ।नागरेण च पिप्पल्या क्वथितं सलिलं पिबेत् ॥
शर्करामधुसंयुक्तं पित्तकाशहरं परम्” ॥
* ॥
अथ कफकाशस्य चिकित्सा ।“पिप्पली कट्फलं शुण्ठी शृङ्गी भार्गी तथोषणम् ।कारवी कण्टकारी च सिन्धुवारो यवानिका ॥
चित्रको वासकश्चैषां कषायं विधिवत् कृतम् ।कफकाशविनाशाय पिबेत् कृष्णारजोयुतम्” ॥
पिप्पल्यादिक्वाथः ॥
* ॥
अथ क्षतजकाशस्य चिकित्सा ।“इक्ष्विक्षुरालिकापद्ममृणालोत्पलचन्दनम् ।मधुकं पिप्पली द्राक्षा लाक्षा शृङ्गी शतावरी ॥
द्विगुणा च तुगाक्षीरी सिता सर्व्वचतुर्गुणा ।लिह्यात्तन्मधुसर्पिर्भ्यां क्षतकाशनिवृत्तये” ॥
इक्षुरालिका इक्षुभेदः । चन्द्र इति लोके । पद्मंपद्मकाष्ठम् । मृणालं विशम् । उत्पलं कमलम् ।चन्दनमत्र धवलम् चूर्णत्वात् । शृङ्गी कर्कट-शृङ्गी । तुगाक्षीरी वंशलोचना । सा चेक्षोर्द्वि-गुणा ॥
* ॥
अथ क्षयकाशचिकित्सा । “चूर्णं काकु-भमिष्टं वासकरसभावितं बहून् वारान् । मधु-घृतसितोपलाभिर्लेह्यं क्षयकाशरक्तपित्तहरम्” ॥
काकुभं चूर्णं ककुभत्वक्चूर्णम् ॥
* ॥
अथ काशस्य सामान्यतश्चिकित्सा ।“ताम्यमानस्य काशेन नासास्रावे स्वरे जडे ।क्षवथौ गन्धनाशे च धूमपानं प्रयोजयेत् ॥
मनःशिलालमरिचं मांसीमुस्तेङ्गुदैः पिबेत् ।धूमं त्र्यहं च तस्यानु पयश्च सगुडं पिबेत् ॥
एष काशान् पृथक् द्वन्द्वसर्व्वदोषसमुद्भवान् ।शतैरपि प्रयोगाणामसाध्यान् साधयेत् ध्रुवम्” ॥
आलं हरितालम् ॥
इङ्गुदमिह पुत्त्रजीवकफलम् ॥
“बदरीदलमालिप्तं शिलाया घर्म्मशोषितम् ।तद्धूमपानं सक्षीरं महाकाशनिवारणम् ॥
कण्टकारिकृतक्वाथः सकृष्णः सर्व्वकाशहा ।कण्टकार्य्याः कणायाश्च चूर्णं समधु काशहृत् ॥
लवङ्गजातीफलपिप्पलीनांभागान् प्रकल्प्याक्षसमानमीषाम् ।पलार्द्धमानं मरिचं प्रदेयंप्रलानि चत्वारि महौषधस्य ॥
सितासमस्तेन समाप्य चूर्णंरोगानिमानाशु बलान्निहन्ति ।काशज्वरारोचकमेहगुल्म-श्वासाग्निमान्द्यग्रहणीविकारान्” ॥
समशर्करचूर्णं वटिका वा ॥
“कुनटीसैन्धवव्योषविडङ्गामयहिङ्गुभिः ।लेहः साज्यमधुः काशश्वासहिक्कानिवारणः” ॥
* ॥
“हरीतकीकणा शुण्ठी मरिचं गुडसंयुतम् ।काशघ्नो मोदकः प्रोक्तः परं वह्नेः प्रदीपनः” ॥
* ॥
“कर्षः कर्षाशौ पलं पलद्वयं स्यात्ततोऽर्द्धकर्षश्च ।मरिचस्य पिप्पलीनां दाडिमगुडयावशूकानाम्” ॥
सर्व्वौषधैरसाध्याः काशा ये वैद्यनिर्म्मुक्ताः ।अपि यूयं छर्द्दयतां तेषामिदमौषधम्” ॥
पथ्यम् ॥
वङ्गसेनस्तु कर्षांश इति पाठे कर्षांशःकर्षार्द्धमिति व्याचष्टे ॥
“मरिचं कर्षमात्रं स्यात् पिप्पली कर्षसंमिता ।अर्द्धकर्षो यवक्षारः कर्षयुग्मञ्च दाडिमम् ॥
एतच्चूर्णीकृतं युञ्ज्यादष्टकर्षगुडेन हि ।शाणप्रमाणं गुटिकां कृत्वा वक्त्रे विधारयेत् ॥
अस्याः प्रभावात् सर्व्वेऽपि कासा यान्त्येव संक्षयम्” ॥
दाडिमं दाडिमफलवल्कलं ग्राह्यम् । मरिचादि-वटिका ॥
* ॥
“समूलवल्कच्छदकण्टकार्य्या-स्तुलां ततो द्रोणमितं जलञ्च ।हरीतकीनां शतमेकपात्रेविपच्य कुर्य्याच्चरणाम्बुशेषम् ॥
तस्मिन् कषाये तनुवस्त्रपूतेहरीतकीभिः सहितो गुडस्य ।तुलां विनिःक्षिप्य पचेत् सुपक्व-मेतत् समुत्तार्य्य सुर्शीतले च ॥
पलं पलञ्चापि कटुत्रयञ्चतथा चतुर्जातपलं विचूर्ण्य ।पलानि षट् पुष्परसस्य चापिविनिःक्षिपेत्तत्र विमिश्रयेच्च ॥
प्रयुज्यमानो विधिनष लेहोयथाबलञ्चापि यथानलञ्च ।वातात्मकं पित्तकृतं कफोत्थंद्विदोषजातानपि च त्रिदोषम् ॥
क्षतोद्भवञ्च क्षयजञ्च काशंश्वासञ्च हन्यात् सह पीनसेन ।यक्ष्माणमेकादशमुग्ररूपंहरीतकीयं भृगणोपदिष्टा” ॥
पुष्परसो मधु । चतुर्जातं त्वगेलापत्रनागकेशराः ।भृगुहरीतकी ॥
* ॥
“कण्टकारीतुलां नीरद्रीणे पक्त्वा कषायकम् ।पादशेषं गृहीत्वा च तत्र चूर्णानि दापयेत् ॥
पृथक् पलांशान्येतानि गुडूचीचव्यचित्रकाः ।मुस्तं कर्कटशृङ्गी च त्र्युषणं धन्वयासकः ॥
भार्गी रास्ना सटी चैव शर्करा पलविंशतिः ।प्रत्येकञ्च पलान्यष्टौ प्रदद्यात् घृततैलयोः ॥
पक्त्वा लेहत्वमानीय शीते मधुपलाष्टकम् ।चतुष्पलं तुगाक्षीर्य्याः पिप्पलीञ्च चतुष्पलाम् ॥
क्षिप्त्वा निदध्यात् सुदृढे मृण्मये भाजने शुभे ।लेहोऽयं हन्ति हिक्कार्त्तिकासश्वासानशेषतः” ॥
कण्टकार्य्यावलेहः । इति कासाधिकारः । इतिभावप्रकाशः ॥
* ॥
अपि च ।“हरीतकीकणा शुण्ठी मरिचं गुडसंयुतम् ।काशघ्नो मोदकः प्रोक्तस्तृष्णारोचकनाशनः ॥
कण्टकारीगुडूचीभ्यां पृथक् त्रिंशत्पलाद्रसे ।प्रस्थसिद्धो घृताद्वातकाशनुद्दह्निदीपनः” ॥
इति गारुडे १७४ अध्यायः ॥
“मनःशिला बलापूलं काकपर्णञ्च गुग्गुलुम् ।जातिपत्रं कोलिपत्रं तथा चैव मनःशिला ॥
एभिश्चैव कृता वर्त्तिर्बदराग्नौ महेश्वर ! ।धूमपानं काशहरं नात्र कार्य्या विचारणा” ॥
इति च गारुडे १९४ अध्यायः ॥
“कतकस्य फलं शङ्खं सैन्धवं त्र्युषणं वचा ।फेनोरसाञ्जनं क्षौद्रं विडङ्गानि मनःशिला ।एषां वर्त्तिर्हन्ति काशं तिमिरं पटलं यथा” ॥
इति तत्रैव १९८ अध्यायः ॥
“अभयामलकं द्राक्षा पिप्पली कण्टकारिका ।शृङ्गं पुनर्नवा शुण्ठी जग्धा काशं निहन्ति वै” ॥
इति च तत्रैव १९९ अध्यायः ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
काश दीप्तौ
भ्वा०
 आत्म० अक० सेट् । काशते अकाशिष्ट, काशाम्बभूवकाशामास काशाञ्चक्रे चकाशे । णिच् अचकाशत्--त ।ऋदित्त्वात् चङि नोपधाह्रस्यः । “काली कपालाभरणाचकाशे” “तया दुहित्रा सुतरां सवित्री स्फुरत्प्रभा-मण्डलया चकाशे” कुमा० “नंनम्यमानाः फलदित्सयेवचकाशिरे तत्र लता विलोलाः” भट्टिः । काशी काशकःकाशितः काशमानः काशः काशनं काशितुम् काशित्वाप्रकाश्य । यङ् लुक् चाकाशीति । वेदे ह्रस्वः चाकशीतिअनु + अनुरूपदीप्तौ अनुकाशतेअभि + सर्व्वतः प्रकाशे अभिकाशते “अन्योअनश्नन्नभिचाक-शीति” शत० व्रा० १४, ७, १, १२, आभिमुख्येन दर्शनेसक० । “घृतस्य धारा अभिचाकशीमि” ऋ० ४, ५८, ५, ९, “व्यञ्ज्यमानाभिचाकशीमि” ९, “आभिचाकशीमि अभिपश्यामि” भा०अव + अवकाशे स्ववासयोग्यताप्राप्तौ “उभयतो मांसैः संछन्नंनावकाशते” शत०८, ७, ४, २०, यदमुत्राग्रेऽधिश्रयति पत्नींह्यवकाशयिष्यन् भवति” “अथ यत्पुत्नीं नावकाशयेत्”शत०१, ३, १, २०, अवकाशः “कृत्वावकाशे रुचिसंप्रकॢप्तम्”भट्टिः अवेक्षणे
सक०
 । “ज्ञातप्रियानूचानानवकाशयेत्”का० श्रौ० ९, ७, १६, “अवकाशयेत् अवेक्षयेत्” कर्कः ।आ + समन्तात्स्थितौ आकाशः । अभिज्ञापने
सक०
 । “संप्र-त्युरः पुरुषमाकाश्य” शत० ब्रा० ७, ४, १, ४३, “आकाश्यअभिज्ञाप्य” भा० ।उद् + ऊर्द्ध्वगतौ ऊर्द्ध्वप्रकाशे च । उत्काशते उत्काशः ।नि + तुल्यत्वे नीकाशः घञि पूर्वस्वरदीर्वः ।सम् + नि + निष्काशने । “न सन्निकाशयेद्धर्म्मम्” भा० आश्व० ४६ अ० ।निर् + निःसारणे । “मात्रा निष्काशयेदेषा पुनः सन्धान-काङ्क्षया” सा० द० । अत्र निःकसोरूपत्वेन निष्कासयेदि-त्येव पाठोयुक्तःप्र + प्रकृष्टदीप्वौ “एषु सर्व्वेषु भूतेषु गूढोत्मा न प्रका-शते” कठो० । “उभावपि प्रकाशेते प्रवृद्धौ वषमाविव”भा० वि० ७५५ श्ली० ।प्रति + प्रतिरूपप्रकाशे सारूप्ये च प्रतीकाशः । “यमस्य त्वागृहेऽरसं प्रतिचाकशान” अथ० ६, २९, ३, वि + मुकुलीभावापनोदनेन प्रकाशे । पुष्पं विकाशते । प्रकाशेच । “आदित्य इव तं देशं कृत्स्नं सर्व्वं व्यकाशयत्”भा० आ० ७४५६ श्लो० वीकाशः ।सम् + सम्यक्प्रकाशे सादृश्येन प्रकाशे च सङ्काशः “प्रतिस्रोत-स्तृणाग्राणां सहस्रं सञ्चकाशिरे” रामा०
काश--दीप्तौ दिवा० आ० अक० सेट् । काश्यते अकाशिष्ट काशाम्-बभूव आस चक्रे चकाशे ऋदित् णिच् अचकाशत् त
काश
पु०
 केन जलेन कफात्मकेन अश्यते व्याप्यतेऽत्र अश--व्याप्तौआधारे घञ् । १ काशरोगे, भरतः । कासशब्दे विवृतिः“काशाश्रुलालाविलः” शान्तिश०२ क्षुते (हाँचि) शब्दर० ।तयोः जलेनाकीर्ण्णत्वात्तथात्वम् । काश दीप्तौ अच् ।(केशिया) ३ वृणभेदे “केशः काशस्तवकविकाशः” सा० द०“आकर्ण्णमुल्लसितमम्बु विकाशिकाशनीकाशमाप समतांसितचामरस्य” मावः “कैलासकाशनीकाशमूर्त्त्या”दशकु० “काशः स्यान्मधुरस्तिक्तः स्वादुपाकोहिमः सरः ।मूत्रकृच्छ्राश्मदाहास्रक्षयपित्तजरोगहृत्” भावप्र० तद्-गुणाद्युक्तम् तत्पुष्पे
न०
 । ईषदश्नाति अश--अच् कोःका । ४ मूषिकभेदे पुंस्त्री स्त्रियां ङीष् । “भूम्या आखू-नालभेत” इत्युपक्रमे “काशान् दिग्भ्यः” यजु० २४, २५, “काशान् मूषिकभेदान्” वेददी० । ५ ऋषिभेदे
पु०
 काशस्यगोत्रापत्यम् अश्या० फञ् । काशायन तद्गोत्रापत्ये पुंस्त्री
Capeller
German
का॑श
m.
 eine Art Gras.
Grassman
German
(kā́śa), m., n., ein rohrartiges Gras, Saccharum spontaneum L., s. kóśa.
Burnouf
French
काश काश
m.
 rhume, toux, catarrhe
éternument,
enchiffrenement, coryza.
-- काश
n.
 irritation de la gorge.
Saccharum spontaneum, bot.
काशक
m.
 काशा et काशि
f.
 saccharum spontaneum,
bot.
Stchoupak
French
काश-
m.
 ifc. aspect, apparence (cf. सकाश-)
m.
 nt. la plante
Saccharum spontaneum, employée pour fabriquer des nattes, etc. (souvent.
personnifiée)
nt. fleur de cette plante
-मय- -ई- a. fait de kāśa.