कालरात्रि (kAlarAtri)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 कालरात्रि m.
  (-त्रिः)
	 1. A particular night,  one which occurs on the 7th
day of the 7th month of every 77th years
 after such a period of
life,  a man is exempt from attention to the usual ordinances.
	 2.
The last night of a Kalpa 3. A dark night.
	 4. A form of Sakti
or DURGA.
 E.
  काल black,  time,  and रात्रि a night: see भीमरथी.

Yates

English

 काल-रात्रि (त्रिः) 2.
m.
  A particular
night,  as that of the 7th day of
the 7th month of the 77th year
of life
 a dark night
 final night
of a
Kalpa
 form of
Durgā.

Wilson

English

 कालरात्रि
m.
  (-त्रिः)
1 A particular night,  one which occurs on the 7th day of the 7th month of
every 77th year
 after such a period of life,  a man is exempt from attention to
the usual ordinances.
2 The last night of a Kalpa.
3 A dark night.
4 A form of Śakti or DURGĀ.
E.
  काल black,  time,  and रात्रि a night: see भीमरथी.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Monier Williams Cologne

English

 1. काल—रात्रि f.
  a dark night,  W.
 

 (for 2. -रात्रि See p.
  278,  col. 3.)

 2. काल—रात्रि f.
  the night of all-destroying time,  night of destruction at the end of the world (often personified and identified with Durgā or with one of her Śaktis),  MBh.
  
 R.
  &c.
  

 the night of a man's death,  Pañcad.
 

 a particular night in the life of a man (on the seventh day of the seventh month of the seventy-seventh year,  after which period a man is exempt from attention to the usual ordinances),  L.
 

 N.
  of a Brāhman woman (skilled in magic),  Kathās.
  xx,  104.

Apte Hindi

Hindi

कालरात्रिः
पुं*
  काल - रात्रिः -
अन्धेरी रात

कालरात्रिः
पुं*
  काल - रात्रिः -
विश्व की समाप्तिसूचक महाप्रलय की रात

Shabdartha Kaustubha

Kannada

कालरात्रि
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಬ್ರಹ್ಮನ ಹಗಲಲ್ಲಿ ಪ್ರಪಂಚದ ಸೃಷ್ಟ್ಯಾದಿ ವ್ಯಾಪಾರವೆಲ್ಲ ಕೊನೆಗೊಂಡಮೇಲೆ ಎಲ್ಲವೂ ನಾಶವಾಗಿ ಬ್ರಹ್ಮನು ನಿದ್ರಿಸುವ ಕಾಲ /ಬ್ರಹ್ಮನ ರಾತ್ರಿಕಾಲ /ಪ್ರಳಯಕಾಲದ ರಾತ್ರಿ /೧೪ ಮಂದಿ ಮನುಗಳ ಅಧಿಕಾರದ ಕೊನೆಯ ಕಾಲ
व्युत्पत्तिः - > कालो रात्रिरिव अप्रकाशकत्वात्
प्रयोगाः - > "कालरात्रिकरालास्यदन्तान्तर्गतया मया । दृष्टासि सखि सैव त्वं पुनरत्रैव जन्मनि ॥"
उल्लेखाः - > प्रबोध० ४-२
कालरात्रि
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ದುರ್ಗಾದೇವಿಯ ಒಂದು ರೂಪ
प्रयोगाः - > "कालरात्रिर्महारात्रिर्मोहरात्रिश्च दारुणा"
उल्लेखाः - > देवीमा०
कालरात्रि
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮನುಷ್ಯನ ಜೀವಮಾನದಲ್ಲಿ ೭೭ ನೆಯ ವರ್ಷದ ೭ನೆಯ ತಿಂಗಳಿನ ೭ನೆಯ ರಾತ್ರಿ
कालरात्रि
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕಗ್ಗತ್ತಲೆಯ ರಾತ್ರಿ
कालरात्रि
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ದೀಪಾವಳಿಯ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆ
विस्तारः - > "दीपावली तु या प्रोक्ता कालरात्रिश्च सा मता"
कालरात्रि
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಅನರ್ಹವಾದ ಕಾಲ
प्रयोगाः - > "रवौ षष्ठं विधौ वेदं कुजवारे द्वितीयकम् । बुधे सप्त गुरौ पञ्च भृगुवारे तृतीयकम् । शनावाद्यं तथाचान्त्यं रातौ कालं विवर्जयेत् ॥"

L R Vaidya

English

 kAla-rAtri {% f. %} 1. a dark night
 2. the night of destruction at the end of the world.

अभिधानचिन्तामणिपरिशिष्टम्

Sanskrit

--source--
 
गौतमी कौशिकी कृष्णा तामसी बाभ्रवी जया ॥ ४७ ॥
कालरात्रिर्महामाया भ्रामरी यादवी वरा ।
बर्हिध्वजा शूलधरा परमब्रह्मचारिणी ॥ ४८ ॥
अमोघा विन्ध्यनिलया षष्ठी कान्तारवासिनी ।
जाङ्गुली बदरीवासा वरदा कृष्णपिङ्गला ॥ ४९ ॥
p{0003}
दृषद्वतीन्द्रभगिनी प्रगल्भा रेवती तथा ।
महाविद्या सिनीवाली रक्तदन्त्येकपाटला ॥ ५० ॥
एकपर्णा बहुभुजा नन्दपुत्री महाजया ।
भद्रकाली महाकाली योगिनी गणनायिका ॥ ५१ ॥
हासा भीमा प्रकूष्माण्डी गदिनी वारुणी हिमा ।
अनन्ता विजया क्षेमा मानस्तोका कुहावती ॥ ५२ ॥
चारणा च पितृगणा स्कन्दमाता घनाञ्जनी ।
गान्धर्वी कर्वरी गार्गी सावित्री ब्रह्मचारिणी ॥ ५३ ॥
कोटिश्रीर्सन्दरावासा केशी मलयवासिनी ।
कालायनी विशालाक्षी किराती गोकुलोद्भवा ॥ ५४ ॥
एकानसी नारायणी शैला शाकंभरीश्वरी ।
प्रकीर्णकेशी कुण्डा च नीलवस्त्रोग्रचारिणी ॥ ५५ ॥
अष्टादशभुजा पौत्री शिवदूती यमस्वसा ।
सुनन्दा विकचा लम्बा जयन्ती नकुलाकुला ॥ ५६ ॥
विलङ्का नन्दिनी नन्दा नन्दयन्ती निरञ्जना ।
कालंजरी शतमुखी विकराली करालिका ॥ ५७ ॥
विरजाः पुरला जीरी बहुपुत्री कुलेश्वरी ।
कैटभी कालदमनी दर्दुरा कुलदेवता ॥ ५८ ॥
रौद्री कुन्द्रा महारौद्री कालंगमा महानिशा ।
बलदेवस्वसा पुत्री हीरी क्षेमंकरी प्रभा ॥ ५९ ॥
मारी हैमवती चापि गोला शिखरवासिनी ।
-wordlist-
 
गौतमी (स्त्री),  कौशिकी (स्त्री),  कृष्णा (स्त्री),  तामसी (स्त्री),  बाभ्रवी (स्त्री),  जया (स्त्री),  कालरात्रि (स्त्री),  महामाया (स्त्री),  भ्रामरी (स्त्री),  यादवी (स्त्री),  वरा (स्त्री),  बर्हिध्वजा (स्त्री),  शूलधरा (स्त्री),  परमब्रह्मचारिणी (स्त्री),  अमोघा (स्त्री),  विन्ध्यनिलया (स्त्री),  षष्ठी (स्त्री),  कान्तारवासिनी (स्त्री),  जाङ्गुली (स्त्री),  बदरीवासा (स्त्री),  वरदा (स्त्री),  कृष्णपिङ्गला (स्त्री),  दृषद्वती (स्त्री),  इन्द्रभगिनी (स्त्री),  प्रगल्भा (स्त्री),  रेवती (स्त्री),  महाविद्या (स्त्री),  सिनीवाली (स्त्री),  रक्तदन्ती (स्त्री),  एकपाटला (स्त्री),  एकपर्णा (स्त्री),  बजुभुजा (स्त्री),  नन्दपुत्री (स्त्री),  महाजया (स्त्री),  भद्रकाली (स्त्री),  महाकाली (स्त्री),  योगिनी (स्त्री),  गणनायिका (स्त्री),  हासा (स्त्री),  भीमा (स्त्री),  प्रकूष्माण्डी (स्त्री),  गदिनी (स्त्री),  वारुणी (स्त्री),  हिमा (स्त्री),  अनन्ता (स्त्री),  विजया (स्त्री),  क्षेमा (स्त्री),  मानस्तोका (स्त्री),  कुहावती (स्त्री),  चारणा (स्त्री),  पितृगणा (स्त्री),  स्कन्दमाता (स्त्री),  घनाञ्जनी (स्त्री),  गान्धर्वी (स्त्री),  कर्बुरा (स्त्री),  गार्गी (स्त्री),  सावित्री (स्त्री),  ब्रह्मचारिणी (स्त्री),  कोटिश्री (स्त्री),  मन्दरावासा (स्त्री),  केशी (स्त्री),  मलयवासिनी (स्त्री),  कालायनी (स्त्री),  विशालाक्षी (स्त्री),  किराती (स्त्री),  गोकुलोद्भवा (स्त्री),  एकानसी (स्त्री),  नारायणी (स्त्री),  शैला (स्त्री),  शाकम्भरी (स्त्री),  ईश्वरी (स्त्री),  प्रकीर्णकेशी (स्त्री),  कुण्डा (स्त्री),  नीलवस्त्रा (स्त्री),  उग्रचारिणी (स्त्री),  अष्टादशभुजा (स्त्री),  पौत्री (स्त्री),  शिवदूती (स्त्री),  यमस्वसा (स्त्री),  सुनन्दा (स्त्री),  विकचा (स्त्री),  लम्बा (स्त्री),  जयन्ती (स्त्री),  नकुला (स्त्री),  कुला (स्त्री),  विलङ्का (स्त्री),  नन्दिनी (स्त्री),  नन्दा (स्त्री),  नन्दयन्ती (स्त्री),  निरञ्जना (स्त्री),  कालञ्जरी (स्त्री),  शतमुखी (स्त्री),  विकराला (स्त्री),  करालिका (स्त्री),  विरजस् (स्त्री),  पुरला (स्त्री),  जारी (स्त्री),  बहुपुत्री (स्त्री),  कुलेश्वरी (स्त्री),  कैटभी (स्त्री),  कालदमनी (स्त्री),  दर्दुरा (स्त्री),  कुलदेवता (स्त्री),  रौद्री (स्त्री),  कुन्द्रा (स्त्री),  महारौद्री (स्त्री),  कालङ्गमा (स्त्री),  महानिशा (स्त्री),  बलदेवस्वसृ (स्त्री),  पुत्री (स्त्री),  हीरी (स्त्री),  क्षेमङ्करी (स्त्री),  प्रभा (स्त्री),  मारी (स्त्री),  हैमवती (स्त्री),  गोला (स्त्री),  शिखरवासिनी (स्त्री)

पुराणम्

English

कालरात्रि / KĀLARĀTRI. The Devatā presiding over the night on the eve of death. The fierce aspect of the Devatā is described in the mahābhārata as follows:--
Coal-black in colour,  with swollen mouth and eyes and wearing red garlands and clothings--thus appeared the woman (Devatā) presiding over the death-night. With the fierce cord in her hand she drags away the souls of the dead. (Sauptika Parva,  Chapter 9).

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 कालरात्रिः,  स्त्री,
   (कालः कालरूपा ब्रह्मैकदिने चतु-र्द्दशमनूनामधिकारावसाने सृष्टिसंहारहेतुभूतारात्रिः ।) रात्रिविशेषः । सा तु कालः संहारः ।मरणं तदुपलक्षितारात्रिः कल्पान्तरात्रिरित्यर्थः ।इति देवीमाहात्म्यटीकायां विद्याविनोदः ॥
 भीम-रथी । इति हारावली ॥
 दुर्गायाः शक्तिविशेषः ।यथा,  --“सा दूर्गा शक्तिभिः सार्द्धं काशीं रक्षति सर्व्वतः ।ताः प्रयत्नेन संपूज्याः कालरात्रिमुखा नरैः” ॥
इति काशीखण्डम् ॥
 (दीपावली । यथा,  --“दीपावली तु या प्रोक्ता कालरात्रिश्च सा मता” ।इत्यागमवचनात् ।क्रियायोग्यकालविशेषः । यदुक्तं दीपिकायाम् ।“रवौ षष्ठं विधौ वेदं कुजवारे द्वितीयकम् ।वुधे सप्त गुरौ पञ्च भृगुवारे तृतीयकम् ॥
शनावाद्यं तथा चान्तं रात्रौ कालं विवर्जयेत्” ॥
)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 कालरात्रि स्त्री कालो रात्रिरिव कालस्य खण्डकालस्यरात्रिरिव अप्रकाशकत्वात् । १ प्रलयरात्रौ २ प्रलयकालेतत्र सर्व्वचेष्टाराहित्यात् तथात्वम् । “यदा स देवोजागर्त्ति तदेदं चेष्टते जगत् । यदा स्वपिति शान्तात्मा तदासर्वं प्रलीयते” इति मनुना प्रलयकाले सर्व्वचेष्टारा-हित्योक्तेस्तत्कालस्य रात्रिरूपत्वम् । ३ दुर्गामूर्त्तिभेदे साच “कालरात्रि मथोवक्ष्ये सपत्नगणसूदनीम्” इत्युपक्रम्यमन्त्र महोदचौ १८ तरङ्गे उक्ता,  तत्रैव तस्या मन्त्रपूजादिकंदृश्यम् । “शक्तिभिःसहिता दुर्गा कार्शीं रक्षति सर्व्वतः ।ताः प्रयत्नेन संपूज्याः कालरात्रिमुखा नरैः” काशीख०“कालरात्रिर्महारात्रिर्मोहरात्रिश्चदारुणा” देवीमा०व्याकृतञ्चैतद् गुप्तवत्यां यथा “कालरात्रिः सर्व्वजन्तु-मरणोपलक्षिता कल्परात्रिः । महारात्रिः ब्रह्मलयोपल-क्षिता महाप्रलयरात्रिः,  मोहरात्रिः मोहावर्त्तगर्त्त-पातिनी महामायाख्या संसृतिकर्त्त्री,  यद्वा दैनन्दिन-प्रलयब्रह्मप्रलयमोक्षरूपमहाप्रलयरूपरात्रय इति पद-त्रयस्यार्थः । ४ तत्प्रतिपादकमन्त्रभेदे च अभेदोपचारात्स च मन्त्रः बह्वृचग्रन्थे रात्रिसूक्तत्वेन प्रसिद्धः ।सामभेदे च “रुत्रिं प्रपद्ये” इत्यादिः ।५ भीमरथ्याम् (अतिवृद्धवयस्के) हारा० । सर्वप्राणिना-शिकायां ६ यमभगिन्यां भावप्र० । ७ दीपान्वितामाव-स्यायाम् “दीपावली तु या प्रोक्ता कालरात्रिश्च सामता” इत्यागमोक्तेः ।

Burnouf

French

 कालरात्रि कालरात्रि f.
  nuit noire.
		 (काल temps)
la 7ᵉ nuit du 7ᵉ mois de la 77ᵉ année d'âge d'une
personne
 à partir de cette nuit,  supposée le terme ordinaire de la
vie,  on est exempt de toute obligation relative au culte. Cf. 
भिमरथी।

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.