| YouTube Channel

कारीरी (kArIrI)

 
Spoken Sanskrit
English
कारीरी kArIrI
f.
 connected with the fruit of the plant karira tree [ Capparis aphylla - Bot. ]
कारीरी kArIrI
f.
 sacrifice in which this fruit is used
Monier Williams Cologne
English
कारीरी॑ (ई॑),
f.
 (scil. इ॑ष्टि) ‘connected with the fruit of the plant Capparis aphylla’, a sacrifice in which this fruit is used,
MaitrS.
Kāṭh.
&c.
Shabdartha Kaustubha
Kannada
कारीरी
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮಳೆಗೋಸ್ಕರ ಮಾಡುವ ಒಂದುಯಾಗ
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
कारीरी स्त्री कं जलमृच्छति ऋ--विच् कारं सजलमेघ-मीरयति ईर--अण् उप० स० गौ० ङीष् । वर्षहेतौइष्टभेदे । “वर्षकामेष्टिः कारीरी” “तस्यां प्रति त्यं चारु-मध्वरमीडे अग्निं स्ववसं नमोभिरिति धार्य्ये” आश्व०श्रौ० २ । १३ । १ । २ । “वर्षकामस्य कारीरी नाम इष्टिःकार्य्या । तस्यां--कारीर्य्याम् । अत्र बहुदैवत्याया आम्ना-नात् अन्यदा इयमेव कारोरी एकदैबत्या भवति तस्यामपिप्रापणार्थं तस्यां ग्रहणमिति” नारा० । आरब्धायांकारीर्य्यां कृतार्द्धायां वर्षणे सति सा समापनीया नवेति सन्देहे कात्या० श्रौ० १ । २ । २२ सू० निर्ण्णीतंयथा “दृष्टे तत्परिमाणम्” कृतार्द्धायामिष्टौ वर्षणेदृष्टे सति तत्परिमाणमेव कर्म्म कर्त्तव्यं यत्परिमाण-मदृष्ठे वर्षणे क्रियते । न तु वृष्टौ दृष्टायां किमप्यन्यूनंकृतार्द्धं परित्याज्यमिति । न च वर्षणं तत्र तस्या इष्टेः फलं, किन्तु कालस्बभावात् प्रतिबन्धकापगमाच्च स्वयं प्रवृत्तम्इत्याशयः” सं० व्या० । अतएव जैमिनिना ६, २, १३, कर्मणिआरब्धे फलेच्छाराहित्ये, कथञ्चित् फलप्राप्तौ च आरब्धस्यकाम्यकर्म्मणः समाप्यत्वमुक्तं यथा “प्रक्रमात्तु नियुज्ये-तारम्भस्य निमित्तत्वादिति” व्याख्यातं चेदं शवरस्वामिनायथा “प्रजाकामो यजेत, ग्रामकामो यजेत”--इत्येवमादिकर्म समाम्नायते । तत्र सन्देहः--किं प्रक्रान्तं नियोगतःसमापनीयम्, उतेच्छया कार्य्यं हेयं वा?--इति कुतः?एवं प्राप्तं?--नियोगतः परिसमापयितव्यम्--इति ।कुतः? एवं हि श्रूयते, --इदंकामो यजेत--इति, एवंतस्य आख्यातस्य अर्थम् उपदिशन्ति, ‘उपक्रमप्रभृतिअपवर्गपर्यन्तम् आह--इति, उपक्रमादारभ्य यावत्परिसमाप्तिः--इत्येतावान् व्यापारविशेषः तस्य अर्थः, न यथा पाकः त्यागः--इति । तत्र हि पाकसत्तामात्रंनिर्द्दिश्यते न आरभ्य परिसमापयितव्यम् । एवं चआख्याताथैं लौकिका अपि प्रतिपद्यन्ते, तत्र न आरम्भेपुरुषप्रयत्नः नोद्यते--इति गम्यते । यतो नोदितं न नियो-गत आरभन्ते, नियोगतः पुनः परिसमापयन्ति, तेननोभे आरम्भपरिसमाप्ती शब्दार्थः किन्तर्हि?--परिस-माप्तिः शब्दार्थः परिसमाप्त्याऽर्थप्राप्तत्वात् आरम्भस्य ।तस्मात् परिसमाप्तिः शब्दार्थः--डति गम्यते । सा चेत्शब्दार्थः, सा कर्त्तव्यतया नोद्यते, आरम्भे नास्ति कर्त्त-व्यतावचनं’ तेन न नियोगत आरम्भः, नियोगतस्तुपरिसमाप्तिः । तेन उपक्रान्ते कर्मणि यदि वीयात्फलेच्छा, अवाप्नोति वा फलं, तस्यामप्यवस्थायां, कर्त्त-व्यमेव उपक्रान्तस्य परिसमापनम् । ननु अथिनो यो-ऽर्थः सोऽत्र कर्त्तव्यतयोच्यते’ । नैतदेवं, वाक्यार्थोहि स भवति, यागस्य तु कर्त्तव्यता श्रुत्या गम्यते ।तस्मात् ग्रामकामेण याग आरब्धः परिसमापनीयःग्रामादिकामनावचनं निमित्तत्वेन तदा भवति निमित्तेच उत्पन्ने यत् कर्त्तव्यम्--इत्युच्यते, तद्विनष्टेऽपि निमित्तेकर्त्तव्यम्, न हि तद्विनष्टम् अनुत्पन्नं भवति, उत्पत्तिश्चनिमित्तं न भावः तस्मात् वीतायामपि फलेच्छायाम् उप-क्रान्तं परिसमापयितव्यम । क्रियाया हि निमित्तम्आरम्भः सोऽषि परिसमाप्तेः” इति ।कारीरीष्टिं प्रकृत्थ श्रूयते च । “यदि वर्षेत्तावत्येव जुहु-यात्” “कारीरीमनुवृष्टिः” सि० कौ० ।