कारणशरीरं (kAraNazarIraM)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritकारणशरीरं, (कारणं अविद्या सैव शरी-रम् । अनाद्यविद्याऽनिर्व्वचनीयं शरीरद्वयकारण-मात्रम् । सत्स्वरूपाज्ञानं यदस्ति तत्कारण-शरीरमित्याहुः ।) सत्त्वप्रधानमज्ञानम् । (किन्तुवीजावस्थायां सूक्ष्मवृत्तित्वात् विषयव्यापाररहि-तस्यान्तःकरणस्य सुतरांसुखस्वरूपेणानुभूयतेऽसौद्रष्टा ।) तत्पर्य्यायः । आनन्दमयकोषः २ सुषुप्तिः ३ ।(यदुक्तं वेदान्तसारे । १६ ।“अस्यापीयमहङ्कारादिकारणत्वात् कारणश-रीरं आनन्दप्रचुरत्वात् कोषवदाच्छादकत्वाच्चआनन्दमयकोषः सर्व्वोपरमत्वात् सुषुप्तिः अत-एव स्थूलसूक्ष्मशरीरलयस्थानमितिचोच्यते” ॥
अत्रसुबोधनी यथा ।“प्रलयकाले हिरण्यगर्भादिप्रपञ्चोत्पादकेश्वर-गतमूलप्रकृतिवत् सुषुप्तिकाले अहङ्कारादिशरी-रोत्पादकसंस्कारमात्रावशिष्टजीवगताज्ञानस्यापिकारणशरीरत्वं इन्द्रियतद्विषयाभावे व्यासङ्गा-भावादानन्दबाहुल्यादानन्दमयत्वं आच्छादकत्वा-त्कोषत्वञ्च युक्तमितिभावः । ननु स्थूलसूक्ष्मशरीर-लयस्थानस्य कथं सुषुप्तिशब्दवाच्यत्वमित्याशङ्क्यपूर्व्ववत् संज्ञाभेद इति वक्तुं तत्र युक्तिमाह सर्व्वो-परमत्वादिति । पञ्चीकृतस्थूलशरीरस्य व्यावहारि-कस्य स्वाप्नप्रपञ्चस्य स्वकारणेऽज्ञाने लीनत्वात्सर्व्वोपरतिरित्यर्थः । तथा चोक्तम् ।“लये फेनस्य तद्धर्म्मा द्रव्याद्याः स्युस्तरङ्गके ।तस्यापि विलये नीरे तिष्ठन्त्येते यथा पुरा ॥
व्यवहारिक देहस्य लयः स्यात् प्रतिभासिके ।तल्लये सच्चिदानन्दाः पर्य्यवस्यन्ति साक्षिणि” ॥
)
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.