| YouTube Channel

कारण (kAraNa)

 
शब्दसागरः
English
कारण
n.
 (-णं)
1. Cause, motive, origin, principle: in logic, cause is of
three kinds
Samavayi inherent or direct
Asamavayi proximate
or indirect
and Nimitta instrumental or incidental.
2. Action,
agency.
3. Killing, injuring.
4. An organ of sense.
5. An instru-
ment or means.
6. An element, elementary matter.
7. A deity, as the
remote or proximate cause of creation.
8. A number of scribes.
9. A kind of musical instrument.
10. A sort of song, &c. see करण.
11. The origin of a story (of a play or poem. )
f.
 (-णा).
1. Pain,
agony.
2. Casting into hell.
3. An astronomical period.
E.
 कृञ् to
do or act, in the causal form, and युच् or ल्युट् affix, or करण, and अण्
added.
Capeller Eng
English
कारण
a.
 = 1 कार (—°).
n.
 (adj. —°
f.
 ई) cause,
reason, motive, first or chief matter or element, substance
sign, mark,
document, proof
means, instrument, organ. °—,
abl.
 ,
instr.
 , &
loc.
from some cause or reason
for the sake of (gen. )
abl.
 also instead of
(gen. ). —* Abstr. ता
f.
 , °त्व
n.
Yates
English
कारण (णं) 1.
n.
 Cause
or means.
f.
 (णा) Agony
a cycle.
Wilson
English
कारण
n.
 (-णं)
1 Cause, motive, origin, principle: in logic, cause is of three kinds
Samavāyi, inherent or direct
Asamavāyi, proximate or indirect
and
Nimitta, instrumental or incidental.
2 Action, agency.
3 Killing, injuring.
4 An organ of sense.
5 An instrument or means.
6 An element, elementary matter.
7 A deity, as the remote or proximate cause of creation.
8 A number of scribes.
9 A kind of musical instrument.
10 A sort of song, &c. see करण.
11 The origin of a story (of a play or poem. )
f.
 (-णा)
1 Pain, agony.
2 Casting into hell.
3 An astronomical period.
E.
 कृञ् to do or act, in the causal form, and युच् or ल्युट् affix, or
करण and अण् added.
Apte
English
कारणम् [kāraṇam], [कृ-णिच् ल्युट्]
A cause, reason
कारणकोपाः कुटुम्बिन्यः
M.*
 1.18
R.*
 1.74
Bg.*
 13.21
oft
 . with
loc.
 of the effect
Bh.*
 2.84.
Ground, motive, object
प्रव्राज्य चीरवसनं किं नु पश्यसि कारणम्
Rām.*
 2.73. 12. किं पुनः कारणम् Mbh.
Y.*
 2.23
Ms.*
 8.347
कारण- मानुषीं तनुम्
R.*
 16.22.
An instrument, means
गर्भस्रावे मासतुल्या निशाः शुद्धेस्तु कारणम्
Y.*
 3.2, 65.
(In Nyāya
phil.
 ) A cause, that which is invariably antecedent to some product and is not otherwise constituted
or, according to Mill, 'the antecedent or concurrence of antecedents on which the effect is invariably and unconditionally consequent'
according to Naiyāyikas it is of three kinds
(1) समवायि (intimate or inherent)
as threads in the case of cloth
(2) असमवायि (non-intimate or non-inherent), as the conjunction of the threads in the case of cloth
(3) निमित्त (instrumental) as the weaver's loom.
The generative cause, creator, father
Ku.*
 5.81.
An element, elementary matter
Y.*
 3.148
Bg.*
 18. 13.
The origin or plot of a play, poem
&c.
An organ of sense
हित्वा तनुं कारणमानुषीं ताम्.
The body.
A sign, document, proof or authority
प्रमाणं चैव लोकस्य ब्रह्मात्रैव हि कारणम्
Ms.*
 11.84.
That on which any opinion or judgment is based.
Action
आत्मना कारणैश्चैव समस्येह महीक्षितः
Mb.
 * 12.59.13.
A legal instrument or document.
Agency, instrumentality.
A deity (as the proximate or remote cause of creation)
Killing, injuring.
A desire (वासना) created formerly (as पूर्ववासना)
पूर्वं नित्यं सर्वगतं मनोहेतुम- लक्षणम् । अज्ञानकर्मनिर्दिष्टमेतत्कारणलक्षणम् ॥
Mb.
 * 12.211.6.
णा Pain, agony.
Casting into hell.
Urging, instigation. (-कारणात् for the reason that
द्वेष˚ on account of hatred
मत्कारणात् for my sake
Pt.*
 1.22.)
Action
निमित्ते कारणात्मके
Mb.
 * 12.289.7.
Comp.
 अन्तरम् a particular reason
प्रविष्टो$स्मि दुराधर्षं वालिनः कारणान्तरे
Rām.*
 4.1.28
instrumental cause
येन वैश्रवणो भ्राता वैमात्राः कारणान्तरे
Rām.*
 3.48.4. -अन्वित
a.
 having a cause or reason. -आख्या
a.
N.
 of the organ of perception and action, of बुद्धि, अहंकार and मनस्.-उत्तरम् a special plea, denial of the cause of complaint
admission of the charge generally, but denial of the actual issue (in law). -कारणम् an elementary or primary cause
an atom
त्वं कारणं कारणकारणानाम्
Ki.*
 18. 35. -कारितम्
ind.
 in consequence of
यदि प्रव्राजितो रामो लोभकारणकारितम्
Rām.*
 2.58.28. -गत
a.
 referred to its cause, resolved into its principles. -गुणः a quality of the cause
Sāṅ.
K.*
 14. -बलवत्
a.
 strong by motives
Pt.*
 5.29. -भूत
a.
caused.
forming the cause.-माला a figure of speech, 'a chain of causes'
यथोत्तरं चेत् पूर्वस्य पूर्वस्यार्थस्य हेतुता । तदा कारणमाला स्यात् K.
P.*
 1
e. g.
Bg.*
 2.62, 63
also S. D.* 728. -मूलम् (in
Rhet.
 ) a law of causation. -वादिन्
m.
 a complainant, plaintiff. -वारि
n.
 the original water produced at the beginning of the creation. -विहीन
a.
 without a cause.-शरीरम् (in Vedānta
phil.
 ) the inner rudiment of the body, causal frame.
Apte 1890
English
कारणं [कृ-णिच् ल्युट्] 1 A cause, reason
कारणकोपाः कुटुंबिन्यः M. 1. 18
R. 1. 74
Bg. 13. 21
oft. with loc. of the effect
Bh. 2. 84.
2 Ground, motive, object किं पुनः कारणं Mbh.
Y. 2. 203
Ms. 8. 347
कारणमानुषीं तनुं R. 16. 22.
3 An instrument, means
Y. 3. 20, 65.
4 (In Nyāya phil.). A cause, that which is invariably antecedent to some product and is not otherwise constituted
or, according to Mill, ‘the antecedent or concurrence of antecedents on which the effect is invariably and unconditionally consequent’
according to Naiyāyikas it is of three kinds
(1) समवायि (intimate or inherent)
as threads in the case of cloth
(2) असमवायि (non-intimate or non-inherent), as the conjunction of the threads in the case of cloth
(3) निमित्त (instrumental) as the weaver's loom.
5 The generative cause, creator, father
Ku. 5. 81.
6 An element, elementary matter
Y. 3. 148
Bg. 18. 13.
7 The origin or plot of a play, poem, &c.
8 An organ of sense.
9 The body.
10 A sign, document, proof or authority
Ms. 11. 85.
11 That on which any opinion or judgment is based.
12 Action.
13 A legal instrument or document.
14 Agency, instrumentality.
15 A deity (as the proximate or remote cause of creation.)
16 Killing, injuring.
णा 1 Pain, agony
Ve. 5. 32.
2 Casting into hell.
3 Urging, instigation. (कारणांत् for the reason that
द्वेष° on account of hatred
मत्कारणात् for my sake
Pt. 1. 22.)
Comp.
अन्वित a. having a cause or reason.
उत्तरं a special plea, denial of the cause of complaint
admission of the charge generally, but denial of the actual issue (in law).
कारणं an elementary or primary cause
an atom
Ki. 18. 35.
गत a. referred to its cause, resolved into its principles.
गुणः a quality of the cause.
बलवत् a. strong by motives
Pt. 5. 29.
भूत a. {1} caused. {2} forming the cause.
माला a figure of speech, ‘a chain of causes’
यथोत्तरं चेत् पूर्वस्य पूर्वस्यार्थस्य हेतुता । तदा कारणमाला स्यात् K. P. 10
e. g. Bg. 2. 62, 63
also S. D. 728.
वादिन् m. a complainant, plaintiff.
वारि n. the original water produced at the beginning of the creation.
विहीन a. without a cause.
शरीरं (in Vedānta phil.) the inner rudiment of the body, causal frame.
Monier Williams Cologne
English
1. कारण
n.
 cause, reason, the cause of anything (gen. , also often
loc.
 ),
KātyŚr.
MBh.
Mn.
&c.
instrument, means
motive origin, principle
a cause (in
phil.
 i.e. that which is invariably antecedent to some product
cf.
 समवायि-क्°, असमवायि-क्°, निमित्त-क्°)
an element, elementary matter,
Yājñ.
 iii, 148
Bhag.
 xviii, 13
the origin or plot of a play or poem,
Sāh.
that on which an opinion or judgement is founded (a sign, mark
a proof
a legal instrument, document),
Mn.
MBh.
&c.
an organ of sense,
Ragh.
 xvi, 22
&c.
an action,
MBh.
 xii, 12070
agency, instrumentality, condition,
Kathās.
 cxii, 178
‘the cause of being’, a father,
W.
‘cause of creation’, a deity,
W.
the body,
L.
a kind of musical instrument,
L.
a sort of song,
L.
a number of scribes or Kāyasthas,
W.
2. कारण
n.
 killing, injury,
L.
Monier Williams 1872
English
1. कारण, अम्, n. cause, reason (with gen. and
also often with loc.)
instrument, means, motive,
origin, principle, a cause (in phil.), i. e. that which
is invariably antecedent to some product and is not
otherwise constituted, (cause in the Nyāya philosophy
is of three kinds, according to the distinction of
a. समवायि, intimate or inherent, as threads are the
inherent cause of cloth
b. अ-समवायि, non-intimate
or non-inherent, as the conjunction of the threads is
the non-intimate cause of cloth
and c. निमित्त, in-
strumental, as the weaver's loom is the instrumental
cause of cloth)
an element, elementary matter, the
origin or plot of a play or poem
that on which an
opinion or judgment is founded
a sign, a mark, a
document, a proof
a legal instrument
an organ of
sense
an action
agency, instrumentality
a father
(as the cause of being)
a deity as the remote or
proximate cause of creation
the body
a kind of
musical instrument
a sort of song
a number of
scribes or कायस्थस्
(आ), f. pain, agony
casting
into hell
an astronomical period
कारणात्, abl. c.
from some cause or reason (e. g. कस्मात् कारणात्,
‘from what cause, ’ often with gen., e. g. मम का-
रणात्, ‘for my sake, ’ and at the end of compounds
according to native grammarians every case of कारण
may be used in this manner, but only the inst.,
dat., abl., and loc. occur
अ-कारणेन, without a
reason
येन कारणेन, because
यस्मिन् का-
रणे, from which motive, wherefore).
—कारण-
कारण, अम्, n. a primary cause, an elementary
cause, an atom.
—कारण-गत, अस्, आ, अम्, referred
to its cause, resolved into its principles.
—कारण-
गुण, अस्, m. a quality of cause
an elementary or causal
property.
—कारणगुणोद्भव-गुण (°ण-उद्°),
अस्, m. a secondary or derivative property, as form,
taste, smell, &c., produced by combinations of ele-
mentary or causal particles.
—कारण-तस्, ind. from
a certain reason
[cf. कार्य-कारणतस्।]
—कारण-
ता, f. or कारण-त्व, अम्, n. causality, causation.
—कारण-ध्वंस, अस्, m. the obviating or re-
moving a cause or occasion.
—कारण-ध्वंसक,
अस्, इका, अम्, or कारण-ध्वंसिन्, ई, इनी, इ, obvi-
ating or removing the cause or reason of a thing.
—कारण-भूत, अस्, आ, अम्, caused.
—कारण-
माला, f. a series or chain of causes or events, a term
for a figure in rhetoric.
—कारण-वादिन्, ई, m. a
complainant, a plaintiff.
—कारण-वारि, इ, n. the
original water which was produced at the creation,
from which, as from a reservoir, the Hindūs suppose
all the water in the universe to be supplied.
—का-
रण-विहीन, अस्, आ, अम्, without a cause or reason,
unreasonable.
—कारण-शरीर, अम्, n. the inner
rudiment of the body or causal frame, the seat of the
soul.
—कारणान्वित (°ण-अन्°), अस्, आ, अम्, having a
cause or reason, following as the effect from its cause.
—कारणाभाव (°ण-अभ्°), अस्, m. absence of
cause.
—कारणोत्तर (°ण-उत्त्°), अम्, n. special
plea, denial of the cause of complaint, admission of
the charge generally, but denial of the issue
(thus
with regard to the demand of a debt, acknowledg-
ment that it was incurred, but assertion that the loan
has been repaid &c.)
2. कारण, अम्, n. killing, injuring.
Benfey
English
कारण कारण, i. e. कृ, Caus., + अन।
I.
m.
1. Motive, Pañc. iii. d. 99.
2.
Cause, Suśr. 1, 310, 4
Kathās. 3, 31
(with the loc.).
3. Primary cause, Man.
5, 152
Bhartṛ. 2, 82.
4. An element,
Yājñ. 3, 148.
5. Basis, Man. 11, 84.
6. Argument, Nal. 16, 27
proof, Man.
8, 200.
7. An instrument, a means,
Rām. 1, 65, 10 (cf. Gorr. 1, 67, 4, who
reads उपायैः).
8. An organ of sense,
Ragh. 16, 22.
9. Abl. कारणात्, and loc.
णे, On account of, Rām. 5, 56, 136
5,
28, 9. Instr. णेन, By some reason,
Cāṇ. 23. येन कारणेन, Because,
Pañc. 175, 10. किं पुनः कारणम्,
From what motive, MBh. 1, 3600.
II.
f.
 णा, Torture, Daśak. in Chr. 195, 16.
--
Comp.
अ-,
adj.
 1. unreasonable,
Pañc. 246, 6. 2. अ-कारणम् and
अ-कारणेन, without cause, Vikr. d.
54
Yājñ. 2, 234. अन्न-कारणम्, on
account of (supplying) food, Man. 5,
94.
कार्य-,
n.
 aim and motive, Pañc.
i. d. 462. निष्कारण, i. e.
निस्-,
adj.
 1.
not proceeding from any cause,
Bhāg. P. 8, 3, 15. 2. disinterested, Pañc.
ed. oru. 41, 19. 3. Acc. णम्, and abl.
णात्, adv. without a special motive, MBh.
12, 4993
Rām. 6, 10, 23. यत्कारणम्,
and णात्, i. e.
यद्-, adv. because, Pañc.
30, 21
135, 16.
Hindi
Hindi
कारण
Apte Hindi
Hindi
कारणम्
नपुं*
 - कृ - ण्वुल् - ल्युट्
"हेतु, तर्क"
कारणम्
नपुं*
 - कृ - ण्वुल् - ल्युट्
"आधार, प्रयोजन, उद्देश्य"
कारणम्
नपुं*
 - कृ - ण्वुल् - ल्युट्
उपकरण साधन
कारणम्
नपुं*
 - कृ - ण्वुल् - ल्युट्
वह कारक जो निश्चित रूप से किसी फल का पूर्ववर्ती कारण हो
कारणम्
नपुं*
 - कृ - ण्वुल् - ल्युट्
"जननात्मक कारण - सृष्टिकर्ता, पिता"
कारणम्
नपुं*
 - कृ - ण्वुल् - ल्युट्
"तत्त्व, तत्त्व-सामग्री"
कारणम्
नपुं*
 - कृ - ण्वुल् - ल्युट्
किसी नाटक या काव्य का मूल या कथावस्तु आदि
कारणम्
नपुं*
 - कृ - ण्वुल् - ल्युट्
इन्द्रिय
कारणम्
नपुं*
 - कृ - ण्वुल् - ल्युट्
शरीर
कारणम्
नपुं*
 - कृ - ण्वुल् - ल्युट्
चिह्न
कारणम्
नपुं*
 - कृ - ण्वुल् - ल्युट्
दस्तावेज
कारणम्
नपुं*
 - कृ - ण्वुल् - ल्युट्
प्रमाण या अधिकार पत्र
कारणम्
नपुं*
 - कृ - ण्वुल् - ल्युट्
जिसके ऊपर कोई मत या व्यवस्था निर्भर करती है
कारणम्
नपुं*
 - कृ+णिच्+ल्युट्
"हेतु, निमित्त पूर्व जन्म से आई हुई वृत्ति, पूर्ववासना"
Shabdartha Kaustubha
Kannada
कारण
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕಾಯಸ್ಥ
निष्पत्तिः - > स्वार्थे "अण्" (५-३-१०७)
व्युत्पत्तिः - > करण एव
कारण
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕಾರ್ಯವನ್ನುಂಟುಮಾಡುವ ಹೇತು /ಯಾವುದೊಂದು ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಕಾರ್ಯವು ಆಗುವುದಿಲ್ಲವೋ ಅದು
निष्पत्तिः - > डुकृञ् (करणे) + णिच् - "ल्युट्" (३-३-११७)
प्रयोगाः - > "तच्च कारणमभूद्धिरष्मयं ब्रह्मणोऽसृजदसाविदं जगत्"
उल्लेखाः - > माघ० १४-६७
कारण
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಉದೇಶ
प्रयोगाः - > "हित्वा तनुं कारणमानुषीं तां यथा गुरुस्ते परमात्ममूर्तिम्"
उल्लेखाः - > रघु० १६-२२
कारण
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಶರೀರ /ಮೈ /ದೇಹ
कारण
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವಿಷ್ಣು
प्रयोगाः - > "करणं कारणं कर्ता"
उल्लेखाः - > वि० स०
विस्तारः - > "जीवानां चक्षुरादीन् यो हेतून् कारयतीति सः । प्रोच्यते कारणम्" - निरुक्तिः ।
कारण
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಇಂದ್ರಿಯ
प्रयोगाः - > "कार्यकारणकर्तृत्वे हेतुः प्रकृतिरुच्यते"
उल्लेखाः - > गीता० १३-२०
कारण
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಶಿವ /ಈಶ್ವರ
प्रयोगाः - > "अजं शाश्वतं कारणं कारणानां शिवं केवलं भासकं भासकानाम्"
कारण
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪ್ರಮಾಣವಚನ /ಆಧಾರ /ಅಧಿಕಾರಯುತವಾದ ಮಾತು
प्रयोगाः - > "सम्भोगो दृश्यते यत्र न दृश्येतागमः क्वचित् । आगमः कारणं तत्र न सम्भोग इति स्थितिः"
उल्लेखाः - > मनु० ८-२००
कारण
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸಾಧನೆ /ಸಲಕರಣೆ
कारण
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕಾರ್ಯ /ಕೆಲಸ
प्रयोगाः - > "न कश्चित् कस्यचित् मित्रं न कश्चित् कस्यचित् रिपुः । कारणेन न जानाति मित्राणि च रिपून् तथा ॥"
कारण
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವಧೆ /ಸಂಹಾರ
निष्पत्तिः - > कॄ (हिंसायाम्) + णिच् - भावे "ल्युट्" (३-३-११५)
कारण
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮೂಲ /ಆದಿಕಾರಣ
प्रयोगाः - > "ब्राह्मणः सम्भवेनैव देवानामपि दैवतम् । प्रमाणं चैव लोकस्य ब्रह्मात्रैव हि कारणम् ॥"
उल्लेखाः - > मनु० ११-८४
कारण
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಜನಕ /ತಂದೆ /ಉತ್ಪಾದಕ
प्रयोगाः - > "यमामनन्त्यात्मभुवोऽपि कारणं कथं स लक्ष्यप्रभवो भविष्यति"
उल्लेखाः - > कुमा० ५-८१
L R Vaidya
English
kAraRa {% n. %} 1. A cause, i.e. that which is invariably antecedent to some product and is not otherwise constituted (in phil.)
according to the Naiyāyikas it is of three kinds, viz., (1) समवायि (intimate or inherent) as threads are of a cloth
(2) असमवायि (non-intimate or non-inherent) as the conjunction of the threads is of cloth
(3) निमित्त (instrumental) as the weaver’s loom is of cloth
2. cause, reason, R.i.74, Bg.xiii.21
3. instrument-means, Yaj.iii.20, 65
4. motive, R.xvi.22, M.viii.347, Yaj.ii.203
5. the origin or plot of a play or poem
6. a sign, a document, a proof, an authority, M.xi.84
7. that on which an opinion or judgment is founded
8. an organ of sense
9. element, Yaj.iii.148
10. the body.
Bopp
Latin
कारण n. (r. कृ in forma caus. s. अन)
1) actio, factum,
opus. N. 23. 3.
2) causa, ratio. IN. 5. 11. SA. 4. 6. N. 16. 27.
Anekartha-Dvani-Manjari
Sanskrit
करण
क्ली
करण, कारण, क्षेत्र, इन्द्रिय
करणं कारणं विद्यात् क्षेत्रं करणमिष्यते ।
करणो जातिभेदश्च करणानीन्द्रियाणि च ॥ ९५ ॥
verse 1.1.1.95
page 0007
Edgerton Buddhist Hybrid
English
kāraṇa, cause (as in Skt.
a few special uses):
(1) Laṅk 〔9.18 f.〕 sarva-kāraṇa-tīrthya-vyapeta-buddheḥ (Laṅkādhipateḥ), prob. having his intellect turned away from the heretics (who are characterized by the view that) all things are caused (Suzukiʼs version is impossible)
(2) acc. adv., for the sake (of, gen.): SP 〔74.8〕 (prose) āgacchata (read prob. °tha with most mss.) śīghraṃ teṣāṃ kāraṇaṃ nirdhāvata (°tha), come, run forth quickly for the sake of (getting) these (toys)!
(3) loc., quasi-adv., used in a way resembling Skt. sthāne, with good reason: Jm 〔223.20〕 (vs) jagad idam avakīrṇam kāraṇe tvadyaśobhiḥ.
Indian Epigraphical Glossary
English
kāraṇa, cf. ahaṃ kāraṇaṃ karomi (LP), ‘I shall prove’.
Lanman
English
kāraṇa, n. that which makes or occasions
cause, 57^7
occasion
reason
sake, 10^1
ground for a judgment, 22^11. [√1kṛ.]
Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
German
1. कारण 3. a) कारणे mit Grund, mit Recht, Jātakam. 31, 92.
Sanskrit Tibetan
Tibetan
rkyen
१) उपलम्भ २) कारण ३) प्रत्यय ४) प्रहाण ५) हेतुप्रत्यय
rgyu
१) आतान २) उपनिषद् ३) कारण ४) ° चर ५) चारिका ६) चारिन् ७) ° द्वार ८) निदान ९) निबन्धन १०) निबन्धनत्व ११) निमित्त १२) पिण्ड १३) प्रवृत्ति १४) बीज १५) माया १६) विचरन्ति १७) संचरति १८) संतति १९) समुदाचार २०) हेतु २१) हेतुक २२) हेतुकी २३) हेतुत्व २४)
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
निमित्ते कारणं हेतुर्बीजं योनिर्निबन्धनम् ॥ १५१३ ॥
निदानमथ कार्यं स्यादर्थः कृत्यं प्रयोजनम् ।
-wordlist-
निमित्त (क्ली), कारण (क्ली), हेतु (पुं), बीज (क्ली), योनि (पुंस्त्री), निबन्धन (क्ली), निदान (क्ली), कार्य (क्ली), अर्थ (पुं), कृत्य (क्ली), प्रयोजन (क्ली)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
प्रकृति
प्रकृति, सत्त्वादि_साम्यावस्था, पौर, अमात्यादि, कारण, कारु, स्वरूप
सत्त्वादीनां साम्यावस्थां प्रकृतिं वदन्ति तत्त्वज्ञाः ।
पौरामात्यादीनि च कारणकारुस्वरूपाणि ॥ ८६४ ॥
verse 5.1.1.864
page 0099
Mahabharata
English
Kāraṇa(ṃ) = Śiva (1000 names^1).--Do.^2 = Vishṇu (1000 names).
अमरकोशः
Sanskrit
Word: कारणम्
Root: कारण
Gender: नपुं
Number: all
Meaning(s):
⇒ body
⇒ cause
⇒ deity
⇒ means
⇒ agency
⇒ injury
⇒ father
⇒ action
⇒ element
⇒ argument
⇒ condition
⇒ reasoning
⇒ principle
⇒ instrument
⇒ sort of song
⇒ cause of being
⇒ organ of sense
⇒ cause of anything
⇒ cause of creation
⇒ elementary matter
⇒ number of scribes
⇒ kind of musical instrument
⇒ origin or plot of a play or poem
⇒ that on which an opinion or judgement is founded
Shloka(s):
1|4|28|2 ► हेतुर्ना कारणं बीजं निदानं त्वादिकारणम्॥ (कालवर्गः)
3|3|54|1 ► प्रमाणं हेतुमर्यादाशास्त्रेयत्ताप्रमातृषु। (नानार्थवर्गः)
3|3|76|2 ► कलधौतं रूप्यहेम्नोर्निमित्तं हेतुलक्ष्मणोः॥ (नानार्थवर्गः)
3|3|148|1 ► प्रत्ययोऽधीनशपथज्ञानविश्वासहेतुषु। (नानार्थवर्गः)
3|3|246|2 ► इति हेतुप्रकरणप्रकर्षादिसमाप्तिषु॥ (नानार्थवर्गः)
3|3|258|1 ► अहहेत्यद्भुते खेदे हि हेताववधारणे। (नानार्थवर्गः)
3|4|3|2 ► यत्तद्यतस्ततो हेतावसाकल्ये तु चिच्चन॥ (अव्ययवर्गः)
Synonym(s):
➠ 1|4|28|2 ⇢ हेतुः (हेतु) (पुं) ⇒ mode, cost, cause, logic, price, means, reason, motive, manner, purpose, impulse, cause of, argument, condition, reason for, motivation, primary cause, probans [Logic], middle term [Logic], reason for an inference, agent of the causal verb, logical reason or deduction or argument, that which causes the bondage of the soul i.e. the external world and the senses
➠ 1|4|28|2 ⇢ कारणम् (कारण) (नपुं) ⇒ body, cause, deity, means, agency, injury, father, action, element, argument, condition, reasoning, principle, instrument, sort of song, cause of being, organ of sense, cause of anything, cause of creation, elementary matter, number of scribes, kind of musical instrument, origin or plot of a play or poem, that on which an opinion or judgement is founded
➠ 1|4|28|2 ⇢ बीजम् (बीज) (नपुं) ⇒ truth, semen, grain, origin, marrow, source, runner, element, algebra, analysis, any germ, seed-corn, quicksilver, primary cause or principle, germ or origin of any composition, position of the arms of a child at birth, calculation of original or primary germs, anything serving as a receptacle or support, mystical letter or syllable which forms the essential part of the mantra of any deity
➠ 3|3|54|1 ⇢ प्रमाणम् (प्रमाण) (नपुं) ⇒ proof, scale, unity, limit, extent, capital, oneness, measure, warrant, standard, guideline, dimension, authority, principal, right measure, correct notion, right perception, measure in music, prosodical length, measure of any kind, measure of physical strength, means of knowledge [science of], first term in a rule of three sum, any proof or testimony or evidence, measure of a square i.e. a side of it, means of acquiring pramA or certain knowledge, accordance of the movements in dancing with music and song
➠ 3|3|76|2 ⇢ निमित्तम् (निमित्त) (नपुं) ⇒ omen, butt, sign, mark, sake, cause, target, reason, ground, motive, good omen, indication, instrumental or efficient cause
➠ 3|3|148|1 ⇢ प्रत्ययः (प्रत्यय) (पुं) ⇒ need, want, idea, fame, oath, basis, proof, usage, faith, trust, ground, notion, custom, ordeal, analysis, solution, notoriety, intellect, assumption, conviction, conception, definition, explanation, intelligence, consciousness, ascertainment, understanding, suffix [Grammar], co-operating cause, religious meditation, dependant or subject, belief firm conviction, affix or suffix to roots, assurance or certainty of, fundamental notion or idea, subsequent sound or letter, householder who keeps a sacred fire, concurrent occasion of an event as distinguished from its approximate cause
➠ 3|3|246|2 ⇢ इतिः (इति) (अव्य)
➠ 3|3|258|1 ⇢ हिः (हि) (अव्य)
➠ 3|4|3|2 ⇢ (यत्_तत्) (अव्य)
➠ 3|4|3|2 ⇢ (यतः_ततः) (अव्य)
Related word(s):
अवयव_अवयवीसंबन्धः ➡ मुख्यकारणम्
उपाधि ➡ कारणम्
परा_अपरासंबन्धः ➡ मुख्यकारणम्
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
कारणं,
क्ली,
 (कार्य्यतेऽनेन । णिजन्तात् कृञो ल्युट् ।)येन विना यन्न भवति तत् । तत्पर्य्यायः । हेतुः २वीजम् ३ । इत्यमरः । १ । ४ । २८ ॥
निमित्तम्४ प्रत्ययः ५ । इति जटाधरः ॥
(यथा, विष्णु-पुराणे । १ । १७ । ३० ।“यतः प्रधानपुरुषौ यतश्चैतत् चराचरम् ।कारणं सकलस्यास्य स नो विष्णुः प्रसीदतु” ॥
)कारणत्वमाह । अन्यथासिद्धिशून्यत्वे सति नियत-पूर्व्ववर्त्तित्वम् । तत्रिविधम् । समवायिकारणत्वम्१ असमवायिकारणत्वम् २ निमित्तकारणत्वम् ३परमाणुपरिमाणभिन्नानां कारणत्वम् । इतिभाषापरिच्छेदः । १६-१७ ॥
अणुपरिमाणन्तु नकस्यापि कारणम् । इति सिद्धान्तमुक्तावली(यथा, हेः रामायणे । १ । ६४ । ११ ।“बहुभिः कारणैर्देव ! विश्वामित्रो महामुनिः ।लोभितः क्रोधितश्चैव तपसा चाभिवर्द्धते” ॥
)करणम् । (कृ वधे + स्वार्थे णिच् भावे ल्युट् ।)बधः । इति मेदिनी ॥
(आदिः । मूलम् । यथा, मनुः । ११ । ८४ ।“ब्राह्मणः सम्भवेनैव देवानामपि दैवतम् ।प्रमाणञ्चैव लोकस्य ब्रह्मात्रैव हि कारणम्” ॥
प्रमाणम् । यथा, मनुः । ८ । २०० ।“सम्भोगो दृश्यते यत्र न दृश्येतागमः क्वचित् ।आगमः कारणं तत्र न सम्भोग इति स्थितिः” ॥
)इन्द्रियम् । (यथा, गीतायाम् । १३ । २० ।“कार्य्यकारणकर्त्तृत्वे हेतुः प्रकृतिरुच्यते ।पुरुषः सुखदुःखानां भोक्तत्वे हेतुरुच्यते” ॥
“कार्य्यं शरीरं कारणानि सुखदुःखसाधनानी-न्द्रियाणि तेषां कर्त्तृत्वे तदाकारपरिणामे” ।इति तट्टीकायां श्रीधरस्वामी ॥
) देहः । (यथा, शाङ्करात्मबोधे । १३ ।“अनाद्यविद्याऽनिर्व्वाच्या कारणोपाधिरुच्यते ।उपाधित्रितयादन्यमात्मानमवधारयेत्” ॥
)साधनम् । (करणमेव स्वार्थे अण् ।) कर्म्म ।(यथा, चाणक्ये । २३ ।“न कश्चित्कस्यचिन्मित्रं न कश्चित्कस्यचित् रिपुः ।कारणेन हि जानाति मित्राणि च रिपूंस्तथा” ॥
)कायस्थः । (करणशब्देऽस्य विशेषो ज्ञेयः ॥
) वाद्य-प्रभेदः । गीतप्रभेदः । इति भरतधृतरत्नकोषः ॥
(आदिकारणत्वात् विष्णुः । यथा महाभारते ।१३ । १४९ । ५४ ।“करणं कारणं कर्त्ता विकर्त्ता गहनो गुहः” ॥
शिवः । यथा शङ्करकृते वेदसारशिवस्तवे ७ ।“अजं शाश्वतं कारणं कारणानाम्शिवं केवलं भासकं भासकानाम्” ॥
)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
कारण
न०
 कारयति क्रियानिवर्त्तनाय प्रवर्त्तयति कृ--णिच्-ल्यु । १ क्रियानिष्पादके हेतौ २ उद्देश्ये ३ देहे ४ इन्द्रिये ।कृ--बधे स्वार्थे णिच्--भावे ल्युट् । ५ बधे मेदि० । ६ करवाद्यभेदे । करणएव कारणः । ७ कायस्थे
पु०
 । करण-मेव स्वार्थे अण् । ८ साधने ९ कर्म्मणि । १० गीतभेदेरत्नकोषः । न्यायमते कारणत्वलक्षणभेदादिकं भाषा०मुक्ताबल्योर्दर्शितं यथा ।“पारिमाण्डल्यभिन्नानां कारणत्वमुदाहृतम्” भाषा० ।पारिमाण्डल्येति पारिमाण्डल्यम् अणुपरिमाणं, कारणत्वं तद्भिन्नानामित्यर्थः । अणुपरिमाणं तु न कस्यापिकारणं तद्धि स्वाश्रयारब्धद्रव्यपरिमाणारम्मकं भवेत् तच्च नसम्भवति परिमाणस्य स्वसमानजातीयोत्कृष्टपरिमाणजन-कत्वात् महदारब्धस्य महत्तरत्ववत् अणुजन्यस्याणुतरत्वप्रस-ङ्गात् एवं परममहत्परिमाणम् अतीन्द्रियसामान्यं विशे-षश्चेति बोध्यम् । इदमपि योगिप्रत्यक्षे विषयस्य न कार-णत्वं, ज्ञायमानसामान्यं न प्रत्यासत्तिः, ज्ञाप्यमानं लिङ्गंनानुमितिकारणम् इत्यभिप्रायेण । भानसप्रत्यक्षे आत्ममह-त्त्वस्य कारणत्वात् महत्परिसाणं कालारेर्बोध्यं तस्यापि नकारणत्वमित्याचार्य्याणामाशय इत्यन्ये तन्न ज्ञानातिरिक्तंप्रति कारणताया एव आचार्य्यैरुक्तत्वात्” मुक्ता० ।“अन्यथासिद्धिशून्यस्य नियता पूर्व्ववर्त्तिता । कारणत्वंभवेत् तस्य त्रैविध्यं परिकीर्त्तितम् । समवायिकारणत्वंज्ञेयमथाप्यसमवायिहेतुत्वम् । एवं न्यायनयज्ञैस्तृतीयमुक्तनिमित्तहेतुत्वम्” । यत्समवेतं कार्य्यं भवति ज्ञेयन्तुसमवायिजनकं तत् । तत्रासन्नं जनकं द्वितीयमाभ्यां परंतृतीय स्यात्” भाषा० ।ननु कारणत्वंकिम्? अत आह अन्यथेति । तस्य--कार-णत्वस्य । तत्र--समवायिकारणे, आसन्नं कारणं द्वितीयमस-सवायिकारणमित्यर्थः । अत्र यद्यपि तुरीतन्तुसंयोगानां पटा-समवायिकारणत्वं स्यात्, एवं वेगादीनामपि अभिघाता-द्यसमवायिकारणत्वं स्यात् एवं ज्ञानादिकमिच्छाद्यसमवा-यिकारणं स्यात्, तथापि पटासमवायिकारणलक्षणे तुरीतन्तु-संयोगभिन्नत्वं देयं, तुरीतन्तुसंयोगस्तु तुरीपटसंयोगं प्रत्य-समवायिकारणं भवत्येव, एवं वेगादिकं येगस्पन्दाद्यसमवा-यिकारणं भवत्येवेति तत्तत्कार्य्यासमवायिकारणलक्षणेतत्तद्विभिन्नत्वं न देयम् आत्मविशेषगुणानान्तु कुत्राप्यसमवा-यिकारणत्वं नास्ति तेन तद्भिन्नत्वं सामान्यलक्षणे देयमेव ।तत्र समवायिकारणे प्रत्यासन्नं द्विविधं कार्य्यैकार्थप्रत्यास-त्त्या, कारणैकार्थप्रत्यासत्त्या च । आद्यं यथा घटादिकं प्रतिकपालसंयोगादिकं, तत्र कार्य्येण घटेन सह कारणस्यकपालसंयोगस्य एकस्मिन् कपाले प्रत्यासत्तिरस्ति, द्वितीयंयथा घटरूपं प्रति कपालरूपमसमवायिकारणं तत्र घट-रूपं प्रति कारणं घटः तेन सह कपालरूपस्य एकस्मिन्कपाले प्रत्यासत्तिरस्ति, तथाच क्वचित् समवायसम्बन्धेन, क्वचित् स्वसमवायिसमवायसम्बन्धेनेति फलितार्थः । इत्थञ्चकार्य्यकारणैकार्थान्यतरप्रत्यासत्त्या कारणं ज्ञाना-दिभिन्नमसमवायिकारणमिति सामान्यलक्षणं पर्य्यवसन्नम्आभ्यां समवायिकारणासमवायिकारणाभ्यां भिन्नं कारणंतृतीयं निमित्तकारणमित्यर्थः” मुक्ता० ।कारणताग्राहकं प्रमाणं च सर्व्वदर्शनसंग्रहे दर्शितं यथा“अन्वयव्यतिरेकावविनाभावनिश्चायकाविति ननु पक्षेसाध्यसाधनयोरव्यभिचारी दुरवधारणो भवेत् भूते, भविष्यति, वर्त्तमाने--अनुपलभ्यसाने च व्यभिचारशङ्कायाअनिवारणात् । ननु तथाविधस्थले तावकेऽपि मतेव्यभिचारशङ्का दुष्परिहरेति चेत् मैवं वोचः, विनापिकारणं कार्य्यमुत्पद्यतामित्येवं विधायाः शङ्कायाव्याघातावधिकतया निवृत्तत्वात् । तदेव ह्याशङ्क्येतयस्मिन्नाशङ्क्यमाने व्याघातादयो नावतरेयुः तदुक्तम्“व्याघातावधिराशङ्केति” तस्मात्तदुत्पत्तिनिश्चयेन अवि-नाभावो निश्चीयते तदुत्पत्तिनिश्चयश्च कार्य्यहेत्वोःप्रत्यक्षोपलम्भानुपलम्भपञ्चकनिबन्धनः । कार्य्यस्योत्पत्तेःप्रागनुपलम्भः १ कारणोपलम्भे २ सति उपलम्भः ३ उपल-ब्धस्य पश्चात् कारणानुपलम्भात् ४ अनुपलम्भः ५ इति पञ्च-कारण्या धूमधूमध्वजयोः कार्य्यकारणभावो निश्चीयते” ।कारणत्वञ्च नियतपूर्व्वसत्त्वं तच्च कार्य्याव्यवहितप्राक्-क्षणावच्छेदेन कार्य्यसमानाधिकरणात्थन्ताभावाप्रतियोगि-त्वमिति नैयायिका मन्यन्ते । तच्च सत्त्वगर्भं न बेतिसन्देहे सत्त्वगर्भं श्रीहर्षखण्डने निराकृतं यथा“ननु तदसत्ताविशेषात्तत्कार्य्यस्यान्यदाशि प्रसङ्गः, न-कार्य्यस्याद्यसत्ताक्षणैवान्यदापि सामग्रीसत्ताऽविशेषात्तवापिकिं नान्यदा कार्य्यजन्म? । अथ न मम तदानीन्तनं साम-ग्रीसत्त्वं तदातनस्य कार्य्यजन्मनो नियामकं किन्तु ततःप्राक् सामग्रीसत्त्वं, तथादर्शनात् । तर्हि ममापि कालान्त-रस्थमपि तदसत्त्वं तदातनकार्य्य जन्मनोनियामकं, तथा-दर्शनादेव । मम तदव्यवहितोत्तरत्वं तदा कार्य्यजन्म-नियामकमिति चेत् न असमसमयत्वादागन्तुकत्वाच्चाविशेषेणनियम्यनियामकव्यवस्थानुपपत्तेः तस्मादन्यदास्थाया एवसामग्य्रास्तदा कार्य्यनियमोऽभ्युपेयः तथादर्शनादित्येव मन्तव्यम् । तथा च समः समाधिः । तथापि कार्य-जन्मकालस्य कोविशेषः । अन्यथा यद्विशेषान्तरं तदपिविशेशान्तरवतः कालस्य स्यादिति अपर्य्यवसानमेव पर्य्य-वस्येत्, तत्काल इत्याकलय । तथापि तत्कालस्यानुगतं किंरूपम्? इति चेन्न रूपान्तरवतोऽपि किं रूपम्? इत्यपिपर्य्यनुयोगस्यानुवृत्तेः । किञ्च “अन्तर्भावितसत्त्वञ्चेत्कारणंतदसत्ततः । नान्तर्भावितसत्त्वं चेत् कारणं तदसत्ततः” ।तथाह्यन्तर्भूतसत्त्वं यदि कारणत्वं तदा स्वविशिष्टे स्ववृत्ति-रसतः स्वाश्रयत्वमापादयति । विशिष्टस्यार्थान्तरत्वेऽपि चस्वस्मिन् स्ववृत्तिव्यतिरेकवत् स्वविशिष्टे स्ववृत्तिव्यतिरेकनियमद्र्शनात् न सैव सत्ता तस्मिन्निति अन्यस्यास्तस्था-विशिष्टवृत्त्यभ्युपगमे तामसन्निवेश्य कारणत्वमभ्युपगन्तुःसर्व्वथैव कारणमसत्पर्य्यवस्यति । अपरापरसत्तानिवे-शने चापर्य्यावसानमेव । न च सत्ताभेदानन्त्यमस्त्येवेत्यपिपादप्रसारिका निस्ताराय, सत्ताभेदे हि सद्बुद्धिव्यवहारानु-गमननिबन्धनलङ्घिनः प्रथमापि सत्ता न स्यादिति सत्त्व-वृद्धिमिष्टवतो सूलमपि ते नष्टमिति कष्टतरम् । न चस्वरूपसत्तोपगमाय स्वस्ति, भिन्नामप्यनुगतबुद्ध्याद्याधान-पदेऽभिषिञ्चता त्वया जातिमात्राय जलाञ्जलिर्वितीर्येत ।मा भूदनुगतिः स्वरूपसत्त्वस्येति च वदन् तद्गर्भिणीं कार-णतां कथमनुगमयितासि? । किञ्च स्वरूपसत्त्वं स्वरू-पात् घटाद्यात्मनो नाधिकमसतोऽपि स्वरूपं स्वरूपमेवन ह्यसन् घटादिर्न घटादिः तथा सति घटादिर्नेत्यपि नस्यात् असतोऽघटादित्वात् । अथ सदपि सत्तामनन्त-र्भाव्य कारणं, तदानीमसदपि तत्तथास्तु सत्तासत्तयोःकारणकोट्यप्रवेशाविशेषात् । अथ न सत्ताकारण-कोटिनिविष्टा किन्तु कारणत्वं सत्त्वं नियतपूर्व्वसत्तां हिकारणताम्मन्येइति मन्यसे तर्हि मत्पक्षे सैव कारणताऽस्तुतर्हि कारणसत्तामभ्युपगतवानसीति घट्टकुट्यां प्रभातमितिचेन्न भावानवबोधात् सत्तामसतीमभ्युपगच्छताऽपि सत्ता किंमयाभ्युपगतैव? अन्यथा कासावसतीति त्वमपि किं सत्ता-न्तत्सत्तामन्तर्भाव्य कारणत्वमिच्छसि? नत्वेवं, पूर्ववत् क्वापिसत्तात्यागो वा अनवस्थायां पर्य्यवसानं स्यात् असत्ताऽवि-शेषात् । असत्त्वाविशेसे कारणनियमः कथं स्यात् इति चेन्नसत्ताविशेषेऽपि तुल्यत्वात् । सत्त्वेऽस्त्यन्वयाद्यनुविधानं तस्यतज्जातीयस्य वा त्वत्पक्षे त्वसत्त्वाविशेषात् व्यतिरेकः परं, सोऽप्यनियतो यदा कारणाभावस्तदा कार्य्याभावावश्यम्भावा-भ्युपगमात् नित्यासतः कारणस्यासत्त्वएव कदाचित्कार्य्यो-त्पादात् अन्वयस्तु न कदाचिदपीति चेन्न तुल्यत्वात् ।अन्वयोनास्तीत्यभ्युपगच्छतापि अन्वयोपगमात् । अन्वय-स्यापि सत्तान्तर्भावे कथितदोषापत्तेः, एतेन “आशा-मोदकतृप्ता ये ये चोपार्ज्जितमोदकाः । रसवीर्य्यविपा-कादि तेषां तुल्यं प्रसज्यते” इत्यस्यापि बाधकत्वमाशा-मोदकायते । सत्तान्तर्भावानन्तर्मावाभ्यां प्रत्यादेशात्आशामोदकादिनापि च रसवीर्य्यविपाकादिजननात्तदसत्कथं कार्य्यं स्यात्? इति चेन्न सत्तामन्तर्भाव्यकार्य्य-त्वोपगमेकारणवत्कार्य्येऽपि उक्तदोषस्यानन्तर्भावे वाऽविशे-षस्य पूर्व्ववदावृत्तेः तस्मात् “पूर्व्वसम्बन्धनियमे हेतुत्वेतुल्य एव नौ । हेतुतत्त्वबहिर्भूतसत्त्वासत्त्वकथा वृथा” ।आस्तां प्रतिवन्दिग्रहग्रहः कथं पुनरसतः कारणत्वमव-सेयम्? प्राक्सत्त्वनियमस्य विशेषस्यानभ्युपमादिति चेन्नइदमनुगतनियतं प्राक सदिति बुद्ध्या विशेषात् । भ्रान्त्यैवं-बुद्धिगोचरेऽतिप्रसङ्ग इति चेन्न यादृश्या हि धिया त्रि-चतुरादिकक्षानुधावनविश्रान्तया वस्तुसत्त्वनिश्चयस्ते, तादृ-श्यव विषयोकृतस्य ममापि कारणतानिश्चयः, केवलं ततःपरास्वपि कक्षासु बाधात् पूर्व्वपूर्व्वभ्रान्तिसम्भवेन नतत एव सत्त्वावधारणं वयं मन्यामहे इति विशेषः” ।तत्र हेतौ “पञ्चेमानि महाबाहो! कारणानि निबोधमे” गीता । “न लिङ्गं धर्म्मकारणम्” मनुः । उद्देश्ये“तस्यागमनकारणम्” रघुः । फलस्य कारणत्वञ्चइच्छाद्वारा, उपायेच्छां प्रति फलेच्छायाः कारणत्वात्सर्वोहि लोकः फलमिच्छन्नेव तदुपाये प्रवर्त्तमानो दृश्यतेइति तस्य तथात्वम् । कारणमस्त्यस्य अर्श० अच् ।१० उत्तरभेदे उत्तरशब्दे विवृतिः । “मिथ्योत्तरे पूर्व्व-वादे कारणे प्रतिवादिनि” मिता० स्मृतिः । भावे तल्कारणता स्त्री । त्व कारणत्व
न०
 कारणभावे “एकः कार-णतां गतः” कुमा० । “कारणत्वं भवेत्तस्य” भाषा० ।
Capeller
German
कारण (—°) machend, thuend, bewirkend
f.
 आ Handlung
n.
 (adj. —°
f.
 ई)
Veranlassung, Ursache, Hauptsache,
Grund
°—, Abl., Instr., Loc. ausirgend
einem Grunde, infolge von, um — willen
Abstr.
°ता
f.
 ,
°त्व
n.
Burnouf
French
कारण कारण
n.
 (कृ) action, acte, opération.
Cause de l'action
cause, raison, motif.
Acte fait et accompli
meurtre, attaque, injure.
Instrument de l'action
organe des sens ou
de l'intelligence.
Instrument de musique
sorte de chant.
Réunion de scribes, atelier de copistes.
-- कारणा
f.
douleur, souffrance
damnation, chute aux enfers
cf. करुणा
Période astronomique.
कारणतस् adv. conséquemment, en conséquence.
कारणात् adv. (ab. de कारण) par le fait, en effet,
effectivement.
Stchoupak
French
कारण-
nt. cause, motif, raison, origine, cause première, élément
signe, marque, titre
moyen, instrument
-तस् pour une certaine raison
-ता-
f.
 -त्व- nt. causalité
-इक-
m.
 et a. qui recherche les
causes, maître, juge.
°कारितम् adv. en conséquence de.