| YouTube Channel

कायव्य (kAyavya)

 
Monier Williams Cologne
English
कायव्य
m.
N.
 of a man,
MBh.
 xii, 4854 ff.
Monier Williams 1872
English
कायव्य कायव्य, अस्, m., N. of a man.
Shabdartha Kaustubha
Kannada
कायव्य
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕಳ್ಳರ ಗುಂಪಿಗೆ ಒಡೆಯನಾದ ಒಬ್ಬ ಬೇಡ
Mahabharata
English
Kāyavya, name of a robber. § 643b (Kāyavyacarita): XII, 135, 4854 (Naishādiḥ), (4864), 4874, 4875, 4876 (ºcaritaṃ).
पुराणम्
English
कायव्य / KĀYAVYA. A caṇḍāla. He was born to a caṇḍāla woman as the son of a kṣatriya. But the Caṇḍālas who were impressed by Kāyavya's moral conduct, made him the headman of the village. He taught others that all people should honour Brāhmaṇas and love their country. His political creed was that those who prospered by the ruin of a country were just like the worms living on a dead body. (M.B. śānti Parva, Chapter 135).
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
कायव्य
पु०
 भारतोक्ते दस्युप्रभुभेदे तदुत्पत्तिकथादि भा० शा०१३५ अ० यथा ।“निषाद्यां क्षत्रियाज्जातः क्षत्रधर्मानुपालकः । काय-व्यो नाम नैषादिर्दस्युत्वात् सिद्धिमाप्तवान् । अरण्येसायं पूर्व्वाह्णे मृगयूथप्रकीपिता । विधिज्ञो मृगजातीनांनैषादानाञ्च कोविदः । सर्व्वकालप्रदेशज्ञः पारियात्र-चरः सदा । धर्भज्ञः सर्व्वभूतानाममोघेषुर्दृढायुधः ।अप्यनेकशता सेना एक एव जिगाय सः । स वृद्धावन्ध-बधिरौ महारण्येऽभ्यपूजयत् । मधुमांसैर्मूलफलैरन्नैरु-च्चावचैरपि । सत्कृत्य भोजयामास मान्यान् परिचचारच । आरण्यकान् प्रव्रजितान् ब्राह्मणान् परिपूजयन् ।अपि तेभ्यो मृगान् हत्वा निनाय सततं वने । येऽस्मान्नप्रतिगृह्णन्ति दस्युतो जनशङ्कया । तेषामासज्य गेहेषुकल्य एव स गच्छति । बहूनि च सहस्राणि ग्रामणीत्वे-ऽभिवव्रिरे । निर्मर्य्यादानि दस्यूनां निरनुक्रोशवर्त्तिनाम् ।दस्यवः ऊचुः । मुहूर्त्तदेशकालज्ञः प्राज्ञः शूरो दृढ-व्रतः । ग्रामणीर्भव नो मुख्यः सर्वेषामेव सङ्गतः । यथायथा वक्ष्यसि नः करिष्यामस्तथा तथा । पालयास्मान्यथान्यायं यथा माता यथा पिता । कायव्य उवाच ।सा बधास्त्वं स्त्रियं भीरुं मा शिशुं मा तपस्विनम् ।नायुध्यमानो हन्तव्यो न च ग्राह्या बलात् स्त्रियः ।सर्व्वथा स्त्री न हन्तव्या सर्व्वसत्त्वेषु केनचित् । नित्यन्तुब्राह्मणे स्वस्ति योद्धव्य्ञ्ज तदर्थतः । सत्यञ्च नाभिहन्तव्यंसारबिघ्नञ्च मा कृथाः । पूज्यते यत्र देवाश्च पितरोऽतिथ-यस्तथा । सर्व्वभूतेष्वपि च वै ब्राह्मणो मोक्षमर्हति ।कार्य्या चोपचितिस्तेषां सर्व्वस्वेनापि या भवेत् । यस्यह्येते सम्प्ररुष्टा मन्त्रयन्ति पराभवम् । न तस्य त्रिषुलोकेषु त्राता भवति कश्चन । यो ब्राह्मणान् परिवदेद्वि-नाशञ्चापि रोचयेत् । सूर्य्योदय इव ध्वान्ते ध्रुवं तस्य परा-भवः । इहैव फलमासीनः प्रत्य काङ्क्षेत सर्वशः । ये येनो न प्रदास्यन्ति तांस्तांस्तेनाभियास्यति । शिष्ठ्यर्थंविहितो दण्डो न वृद्ध्यर्थं विनिश्चयः । ये च शिष्टान्प्रवाधन्ते दण्डस्तेषां बधः स्मृतः । ये च राष्ट्रापरोधेनवृद्धिं कुर्वन्ति केचन । तदैव तेऽनुमीयन्ते कुणपे क्रमयोयथा । ये पुनर्द्धर्म्मशास्त्रेण वर्त्तेरन्निह दस्यवः । अपि तेदस्यवो भूत्वा क्षिप्र सिद्धिमवाप्नुयुः” ।
Stchoupak
French
कायव्य-
m.
n.
 d'un larron.