काम्य (kAmya)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
शब्दसागरः
Englishकाम्य (-म्यः-म्या-म्यं)
1. Agreeable, desirable, amiable.
2. Performed
through the desire of some advantage, (a religious ceremony, &c.)
2. Optional, supererogatory, performed for some particular object
and opposed to the नित्यकर्म्म or fixed and indispensable observance.
4. Relating to desire, will, &c.
5. Done through lust or passion.
काम desire, love, &c. and यत्
Capeller Eng
EnglishHelp us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Spoken Sanskrit
Englishकाम्य - kAmya - - beautiful
काम्य - kAmya - - performed through the desire of some object or personal advantage
काम्य - kAmya - - agreeable
काम्य - kAmya - - amiable
काम्य - kAmya - - done from desire of benefit or from interested motives
काम्य - kAmya - - desirable
काम्य - kAmya - - lovely
काम्य - kAmya - - sexy [ fig. ]
काम्य - kAmya - - to one's liking
काम्य - kAmya - - arbitrary
काम्य - kAmya - - agreeable to one's wish
काम्य - kAmya - - optional [ opp. nitya ]
काम्यति { काम्य } - kAmyati { kAmya } - verb - have a desire for
Wilson
Englishकाम्य
(-म्यः-म्या-म्यं)
1 Agreeable, desirable, amiable.
2 Performed through the desire of some advantage, (a religious ceremony, &c.)
2 Optional, supererogatory, performed for some particular object, and opposed
to the नित्यकर्म्म or fixed and indispensable observance.
4 Relating to desire, will, &c.
5 Done through lust or passion.
काम desire, love, &c. and यत्
Apte
Englishकाम्य [kāmya], [कम्-ण्यत्]
To be desired, desirable
सुधा विष्ठा च काम्याशनम् Śānti.2.8.
Optional, performed for some particular object (opp. नित्य)
अन्ते काम्यस्य कर्मणः 1.5
2.2
12.89
18.2.
Beautiful, lovely, charming, handsome
नासौ न काम्यः 6.3
5.12. -म्यम् A class of buildings (Māna. 31.2.3).
म्या A wish, desire, intention, request
ब्राह्मणकाम्या 3
1.35
1.1.
A cow
ŚB. on MS.* 1.3.49. -अभिप्रायः a self-interested motive or purpose. -कर्मन् a rite performed for some paticular object and with a view to future fruition. -गिर् sweet-voiced, having a pleasing voice
प्रियसखीसदृशं प्रतिबोधिताः किमपि काम्यगिरा परपुष्टया 6.8. (f. ) an agreeable speech.
दानम् an acceptable gift.
a free-will offering
voluntary gift.-मरणम् voluntary death, suicide. -वृत्तम् voluntary vow.
Apte 1890
Englishकाम्य a. [कम्-यत्] 1 To be desired, desirable: सुधा विष्ठा च काम्याशनं Śānti. 2. 8.
2 Optional, performed for some particular object (opp. नित्य)
अंते काम्यस्य कर्मणः R. 10. 50
Ms. 2. 2
12. 89
Bg. 18. 2.
3 Beautiful, lovely, charming, handsome
नासौ न काम्यः R. 6. 30
U. 5. 12.
म्या A wish, desire, intention, request
ब्राह्मणकाम्या Mk. 3
R. 1. 35
Bg. 10. 1.
Comp.
अभिप्रायः a self-interested motive or purpose.
कर्मन् n. a rite performed for some particular object and with a view to future fruition.
गिर् a. sweet-voiced, having a pleasing voice
Śi. 6. 8. (
f.) an agreeable speech.
दानं {1} an acceptable gift. {2} a free-will offering voluntary gift.
मरणं voluntary death, suicide.
वृत्तं voluntary vow.
Monier Williams Cologne
EnglishMonier Williams 1872
English1. काम्य, nom. P. काम्यति (in composition with
an object), to have a desire for (e. g. पुत्र-काम्यति,
to have a desire for children).
2. काम्य, अस्, आ, अम्, desirable, beautiful
amiable,
lovely, agreeable
optional, supererogatory, performed
for some particular object and opposed to the नित्य-
कर्म or fixed and indispensable observance
relating
to desire, will, &c., done through lust or passion
per-
formed through the desire of some advantage (as a
religious ceremony &c.)
(आ), f., N. of an Apsaras,
a daughter of Kardama.
—काम्य-कर्मन्, अ, n.
rites performed with a view to future fruition.
—का-
म्य-गिर्, ईर्, f. a pleasing sound, an agreeable speech
or song.
—काम्य-ता, f. loveliness, beauty.
—का-
म्य-त्व, अम्, n. love, desire
supererogation, will,
pleasure.
—काम्य-दान, अम्, n. an acceptable or
desirable gift, a voluntary gift.
—काम्य-मरण,
अम्, n. voluntary death, suicide.
—काम्य-व्रत,
अम्, n. a voluntary vow.
—काम्याभिप्राय (°य-
अभ्°), अस्, m. self-interested motive or purpose.
Macdonell
EnglishBenfey
Englishकाम्य काम्य, i. e.
I. the ptcple. of the
fut. pass. of कम्।
1. Amiable, Ragh.
6, 30.
2. Agreeable, Rām. 5, 43, 13.
3. Precious, Rām. 2, 25, 9.
II. काम
+ य, Connected with a wish,
interested, Man. 12, 89.
III. या, The
name of an Apsaras, MBh. 1, 4820.
IV.
या, Desire, Man. 5, 27.
-- इत-
रेतरकाम्या, i. e.
इतर-इतर-,
instr.
sing. according to their several fancies,
Man. 3, 35. त्वद्धितकाम्या, i. e. त्वद्
-हित-, desire of benefitting thee,
Chr. 15, 2. बध-काम्या, intention
to hurt, Man. 4, 165. सर्व-काम्य,
deserving to be wished for by
every one, Sund. 4, 7.
हित-, या,
concern for another's welfare.
Apte Hindi
Hindiकाम्य
वि* - कम् - णिङ् - यत्
"वांछनीय, इच्छा के उपयुक्त"
काम्य
वि* - कम् - णिङ् - यत्
"ऐच्छिक, किसी विशेष उद्देश्य से किया गया"
काम्य
वि* - कम् - णिङ् - यत्
"सुन्दर, मनोहर, लावण्यमय, खूबसूरत"
Shabdartha Kaustubha
Kannadaकाम्य
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಇಚ್ಛೆ /ಅಪೇಕ್ಷೆ /ಬಯಕೆ
काम्य
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಸುಂದರವಾದ /ಸುಂದರನಾದ /ಮನೋಹರವಾದ
निष्पत्तिः - > कमु (कान्तौ) + णिङ् - कर्म० "यत्" (३-१-९७)
व्युत्पत्तिः - > काम्यते
प्रयोगाः - > "नासौ न काम्यौ न च वेद सम्यक् द्रष्टुं न सा भिन्नरुचिर्हि लोकः"
उल्लेखाः - > रघु० ६-३०
काम्य
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಅಪೇಕ್ಷಿಸಲ್ಪಡುವ ವಿಷಯ /ಕಾಮನಾವಿಷಯ
काम्य
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಫಲಾಭಿಲಾಷೆಯಿಂದ ಮಾಡುವ ಕರ್ಮ
प्रयोगाः - > "काम्यो हि वेदाधिगमः कर्मयोगश्च वैदिकः" । "अथ तस्य विशां पत्युरन्ते काम्यस्य कर्मणः" ।
उल्लेखाः - > मनु० २-२, रघु० १०-५०
विस्तारः - > "यत्किञ्चित्फलमुद्दिश्य यज्ञदानजपादिकम् । क्रियते कायिकं यच्च तत् काम्यं परिकीर्तितम् ॥"
L R Vaidya
EnglishWordnet
Sanskrit ऐच्छिक, स्वैछ्छिक, स्वच्छन्द, काम्य, आभिप्रायिक
यत् मनः इच्छति।
"प्रत्येकः ऐच्छिकं कर्म कर्तुम् इच्छति।"
ऐच्छिक, कामिक, काम्य
स्वेच्छया कृतम्।
"अहम् ऐच्छिकं कर्म करोमि।"
वैकल्पिक, विकल्पक, सविकल्पक, आनुकल्पिक, विकल्पित, सविकल्प, ऐच्छिक, काम्य
द्वयोः बहुषु वा एकस्य स्वेच्छया चयनम्।
"प्रश्नपत्रिकायां द्वौ अनिवार्यौ तथा च चत्वारः वैकल्पिकाः प्रश्नाः सन्ति।"
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskritचारु हारि रुचिरं मनोहरं वल्गु कान्तमभिरामबन्धुरे ।
वामरुच्यसुषमाणि शोभनं मञ्जुमञ्जुलमनोरमाणि च ॥ १४४४ ॥
साधुरम्यमनोज्ञानि पेशलं हृद्यसुन्दरे ।
काम्यं कम्रं कमनीयं सौम्यं च मधुरं प्रियम् ॥ १४४५ ॥
चारु (वा), हारि (वा), रुचिर (वा), मनोहर (वा), वल्गु (वा), कान्त (वा), अभिराम (वा), बन्धुर (वा), वाम (वा), रुच्य (वा), सुषम (वा), शोभन (वा), मञ्जु (वा), मञ्जुल (वा), मनोरम (वा), साधु (वा), रम्य (वा), मनोज्ञ (वा), पेशल (वा), हृद्य (वा), सुन्दर (वा), काम्य (वा), कम्र (वा), कमनीय (वा), सौम्य (वा), मधुर (वा), प्रिय (वा)
Mahabharata
EnglishKāmya = Śiva: VII, 9522.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritकाम्यं, त्रि, (काम्यते इति । कम् + णिच् + कर्म्मणियत् ।) कमनीयम् । सुन्दरम् । इति हेमचन्द्रः ॥
(“काम्यानां स्वफलार्थञ्च दोषघातार्थमेव च ।अतः काम्यं नैमित्तिकं प्रायश्चित्तमिति स्थितिः” ॥
इति जावालः ॥
) कामनायुक्तव्यक्तिः । कर्त्तव्यकर्म्म ।यथा, मुग्धबोधटीकाकृद्रामतर्कवागीशधृता स्मृतिः“यत् किञ्चित् फलमुद्दिश्य यज्ञदानजपादिकम् ।क्रियते कायिकं यच्च तत्काम्यं परिकीर्त्तितम्” ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskritकाम्य कम--णिङ् कर्मणि यत् । १ कामनाविषये“काम्योहि वेदाधिगमः कर्मयोगश्च वैदिकः” मनुः ।“काम्यानां स्वफलार्थञ्च दोषघातार्थमेव च । अतः-काम्यं नैमित्तिकं प्रायश्चित्तमिति स्थितिः” प्रा० त०जावालः । काम्यत्वञ्च तत्तत्फलकामनावदधिकारि-कर्त्तव्यत्वम् । काम्यकर्मणामपि फलाभिसन्धानाभावेनानु-ष्ठाने मोक्षदत्वम् तदेतत् मल० त० निर्णीतम् ।मनुः “इह चामुत्र वा काम्यं प्रवृत्तं कर्म्म कीर्त्त्यते ।निष्कामं ज्ञानपूर्व्वन्तु निवृत्तमुप्रदिश्यते । प्रवृत्तं कर्म्भसंसेव्य देवानामेति सार्ष्टिताग् । निवृत्तं सेवमानस्तुभूतान्यत्येति पञ्च वै” । “कामनापूर्व्वकं कर्म्म शरीर-प्रवृत्तिहेतुत्वात् प्रवृत्तं तदेव कर्म्म कामनारहितम्पुनर्ब्रह्मज्ञानाभ्यासपूर्व्वकं संसारनिवृत्तिहेतुत्वात् निवृ-त्तमुच्यते । सार्ष्टितां समानगतिताम् ऋषेर्गत्यर्थत्वात् ।पञ्च भूतान्यत्येति अतिक्रामति मोक्षं प्राप्नोतीत्यर्थः”विष्णुपुराणम् । “विशिष्टफलदाः काम्या निष्कामाणांविमुक्तिदाः” । भगवद्गीतापि “युक्तः कर्म्मफलं त्यक्त्वा शान्ति-माप्नोति नैष्ठिकीम् । अयुक्तः कामकारेण फले सक्तोनि-बव्यते” । युक्तईश्वराय कर्म्माणि, न फलाय इत्येवंसमाहितः फलं त्यक्त्वा कर्म्माणि कुर्व्वन्निति शेषःशान्तिं मोक्षाख्यां नैष्ठिकीं निष्ठायां भवाम् । सत्व-शुद्धिज्ञानप्राप्तिसर्वकर्म्मसन्न्यासज्ञाननिष्ठाक्रमेणेति वाक्यशेषः । अयुक्तस्तद्बहिर्मुखः कामकारेण कामप्रेरिततयाकामतः प्रवृत्तेरिति यावत् । फले सक्तः मम फलायइदं, कर्म्म करोमीत्येवं फले सक्तोनियतं बन्धं प्राप्नोतितथाचार्ज्जुनं प्रति भगवद्धाक्यम् । “मयि सर्व्वाणिकर्म्माणि सन्न्यस्याध्यात्मचेतसा । निराशीर्निर्ममोभूत्वायुध्यस्व विगतज्वरः” । सन्न्यस्य निःक्षिप्य समर्प्य इतियावत् । अध्यात्मचेतसा विवेकबुद्ध्या अहंकर्त्ता ईश्व-राय भृत्यवत् करोमीत्यनया बुद्ध्या । निराशीस्त्यक्तकाम-सङ्कल्पः । अतएव निर्म्मनोमसतारहितः विगत-ज्वरः विगतसन्तापः । व्यक्तमाह सएव “यत् करोषियदश्नासि यज्झोषि ददासि यत् । यत् तपस्यसिकौन्तेय! तत् कुरुष्व मदर्पणम्” । विष्णुपुराणे । “कर्म्मा-ण्यसङ्कल्पिततत्फलानि सन्न्यस्य विष्णौ परमात्मरूपे ।अवाप्य तां कर्ममहोमनन्ते तस्मिँल्लयं ते त्वमलाः प्रायन्ति” ।तां कममहीं भारवर्षरूपाम् । भाग० एकादशस्कन्धे “वेदो-क्तमेव कुर्व्वाणोनिःसङ्गोऽर्पितुमोश्वरे । नैष्कर्म्म्यां लभतेसिद्धिं रोचनार्था फलश्रुतिः” । वेदोक्तमेव कुर्वाणो न तुनिषिद्धम् । ननु कर्मणि क्रियमाणे तस्मिन्नासत्तिस्तत्फलञ्च स्यात् नतु नैष्कर्म्म्यरूपा फलसिद्धिः? अतआहनिःसङ्ग इति अनभिनिवेशितवान्, ईश्वरेऽर्पितुं न फलो-द्देशेन । अथ फलस्य श्रुतत्वात् कर्मणि कृते फलं भवत्येवइत्यत आह रोचनार्था इति । कर्मणि रुच्युत्पादानार्था ।अतएव तत्रैव “फलश्रुतिरियं नॄणां न श्रेयो रोचनं परम् ।श्रेयोविवक्षया प्रोक्ता यथा भैषज्यरोचनम् । उत्पत्त्यैवहि कामेषु प्राणेषु स्वजनेषु च । आसक्तमनसोमर्त्याआत्मनोऽनर्थहेतुषु । न तानविदुषः स्वार्थं भ्राम्यतो-वृजिनाध्वनि । कथं युञ्ज्यात् पुनस्तेषु तांस्तमोविशतोबुधः ।एवं व्यवस्थितं केचिदविज्ञाय कुबुद्धयः । फलश्रुतिंकुसुमितां न वेदज्ञा वदन्ति हि” । इयं फलश्रुतिर्न श्रेयः-परमपुरुषार्थपरा न भवति किन्तु बहिर्मुखानां मोक्ष-विवक्षया अवान्तरकर्मफलैः कर्मसु रुच्युत्पादनमात्रम् ।यथा भैषज्ये औषधे रुच्युत्पादनम् । यथा “पिब निन्वंप्रदास्यामि खलु ते स्वण्डलड्डुकान् । पित्रैवमुक्तः पिबतितिक्तमप्यतिबालकः” । अत्र यथा तिक्तनिम्बादिपानस्य नखलु खण्डलड्डुकादिलाभ एव प्रयोजनम् किन्त्वारोग्यम् ।तथा वेदोऽप्यवान्तरफलैः प्रलोभयन् मोक्षायैव कर्म्माणिविधत्ते । ननु कर्मकाण्डे मोक्षस्य नामापि न श्रूयतेकुत एवं व्याख्यायते यथाश्रुतस्यैवाघटनादित्यतआहउत्पत्त्येति द्वाभ्याम् । उत्पत्त्या स्वभावतएव कामेषु पश्वा-दिषु प्राणिषु आयुरिन्द्रियबलवीर्य्यादिषु पुत्रदारादिषुपरिपाकतोदुःखहेतुषु अतस्तान् स्वार्थं परमसुखमविदुषःअजानतो अतो नतान् प्रह्वीभूतान् बुधोवेदोयद्बोधयतितदेव श्रेय इति विश्वसितानित्यर्थः तानेवम्भूतान् वृजि-नाध्वनि पापे वर्त्मनि देवादियोनौ भ्राम्यतः । पुनस्तमोभूतवृक्षादियोनौ विशतः पशुकाम इति चायुरिन्द्रिया-दिकाम इति च पुत्रादिकाम इति च कथं पुनस्तेषु स्वयंबुधोवेदोयुञ्ज्यात् । तथासत्यनाप्तः स्यादिति भावः ।कथं तर्हि कर्ममीमांसकाः कर्मफलपरतां वदन्ति तत्राहएवमिति व्यवस्थितम् । वेदस्याभिप्रायमविज्ञाय कुसुमिताम्अवान्तरफलरोचनतया रमणोयां परमफलश्रुतिं वदन्तियतस्ते कुबुद्धयः तदाह हि यस्मात् वेदज्ञा व्यासादयःतथा न वदन्तीति । अतएव निष्कामकर्मणात्मज्ञानमित्युक्तम् ।यथा “अयमेव क्रियायोगोज्ञानयोगस्य साधकः । कर्म-योगं विना ज्ञानं कस्यचिन्नैव दृश्यते” । सोऽपि दुरितक्षय-द्वारा न साक्षात् । तथाच “ज्ञानमुत्पद्यते पुंसां क्षयात्पापस्य कर्मणः । श्रुतिः “तमेतं वेदार्थवचनेन ब्राह्मणाविविदिषन्ति ब्रह्मचर्थ्येण तपसा दानेन श्रद्धया यज्ञेनान-शनेन चेति” तमात्मानम् । अतएव यज्ञादीनां ज्ञान-शेषताञ्चावधार्य्य निष्कामेषु कर्मसु प्रवर्त्तते । पण्डिते-नापि मूर्खः काम्ये कर्मणि न प्रवर्त्तयितव्यः इत्याहभाग० षष्ठस्कन्धे “स्वयं निःश्रेयसं विद्वान् न वक्त्यज्ञायकर्म हि । न राति रोगिणेऽपथ्यं वाञ्छतेऽपि भिष-क्तमः’ । राति ददाति । फलकामनानिन्द्यत्वमुक्तं तत्रैव“अकामः सात्विकोलोको यत्किञ्चिद्विनिवेदयेत् । तेनैवस्थानमाप्नोति यत्र गत्वा न शोचते । धर्मबाणिजिका-मूढाः फलकामा नराधमाः । अर्च्चयन्ति जगन्नाथं तेकामानाप्नुवन्त्यथ । अन्तवत्तु फलं तेषां तद्भवत्यल्पमेधसाम् ।पद्भ्यां प्रतीच्छते देवः सकामेन निवेदितम् । मूर्द्ध्नाप्रतीच्छते दत्तमकामेन द्विजोत्तमाः”! इति वामनपुरा०काम्यमपि दानं विष्णुप्रीतये सार्व्वकालिकम् यथाम० त० “पुरुषोत्तमस्य तुष्ट्यर्थं प्रदेयं सार्व्वकालिकम्श्रीदत्तः “सार्व्वकालिकं मलमासादावपि विष्णुप्रीत्यर्थंदेयम्” मल० त० रघु० । “सम्यक् संसाधनं कर्म कर्त्तव्यमधि-कारिणा । निष्कामेण सदा पार्थ! काम्यं कामान्वि-तेन च” प्रा० त० भविष्यपु० । काम्यञ्च “यांत्कञ्चित् कुरुतेकर्भयज्ञदानजपादिकम् । क्रियते कायिकं यच्च तत्काम्य-मिति कीर्त्तितम्” इत्युक्तलक्षणम् । काम्याच्च सर्वाङ्गो-पेतात् फलनिष्पत्तिः इति कात्या० श्रौ० प्रतिपादि-तम् तच्च कात्यायनशब्दे १८६५ पृ० प्रदर्शितम् ।२ अभिरूपे सुन्दरे च “नासौ न काम्यो नच वेद सम्यक्”रघुः । कामाय हितं यत् । ३ कामोद्दीपके ।
Grassman
German(kā́mya), kā́mia, a., begehrenswerth, lieblich.
-as dūtás {847, 5}.
-am [m.] sádasas pátim {18, 6}
(matsarám) {232, 14}
rayím {809, 21}.
-am [n.] {292, 1}
dugdhám {373, 4}
mádhu {784, 2}
rā́dhas {229, 11}
vásu {213, 3}
{675, 6}.
-ā [d.] hárī {6, 2}
stómas ukthám ca {8, 10}.
-ās [m.] sákhāyas {265, 17}.
-ā [n.] vásūni {415, 16}
{847, 6}.
-āni {921, 10}.
-ais gaṇaís {6, 8}.
Burnouf
FrenchNo entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.
