काममह (kAmamaha)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
शब्दसागरः
EnglishWilson
EnglishHelp us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Monier Williams Cologne
EnglishApte Hindi
Hindiकाममहः
कामः - महः -
चैत्रपूर्णिमा को मनाया जाने वाला कामदेव का पर्व
Shabdartha Kaustubha
Kannadaकाममह
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಚೈತ್ರ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ನಡೆಸುವ ವಸಂತೋತ್ಸವ /ಮದನೋತ್ಸವ
व्युत्पत्तिः - > कामस्य महः
विस्तारः - > "चैत्रावल्यां मधूत्सवः । सुवसन्तः काममहः वासन्ती कार्दमी स्त्रियौ" - त्रिकाण्ड० ।
L R Vaidya
Englishवाचस्पत्यम्
Sanskritकाममह ६ त० । चैत्रमासे कर्त्तव्ये कामस्य १ महोत्-सवे तदाधारत्वात् २ चैत्रपौर्ण्णमास्यां त्रिका० ।काममहस्य चैत्रपौर्ण्णमास्यांकर्त्तव्यतोक्तिः प्रायिकी शत्रो-देवताभिप्राया वा तिथितत्त्वे भविपु० “चैत्रशुक्लत्रययेश्यद्वदमनं मदनात्मकम् । कृत्वा संपूजयेत् कामं वीजयेद्व्यजनेनतु । तत्र सन्धुक्षितः कामः पुत्रपौत्रप्रवर्द्धनः । कामदेव-स्त्रयोदश्यां पूजनीयो यथाविधि” । इति चैत्रत्रयोदश्यांतत्पूजनबिधानात्” नि० सि० रामार्चनच० “द्वादश्यांचैत्रमासस्य शुक्लायां मदनोत्सवः । बौधायनादिभिः प्रोक्तःकर्त्तव्यः प्रतिवत्सरम्” तदीयद्वादश्यां विधानात् “तत्रस्यात् स्वीयतिथिषु वह्न्यादेर्दमनार्पणमिति” पाद्मोक्तेःवह्न्यादिभक्तानां स्वस्वतिथिष्वपि विधानात् । तत्र तिथि-देवताश्च “वह्नि १ र्विरिञ्चि २ र्गिरिजा ३ गणेशः ४ फणी५ विशाखो ६ दिनकृत् ७ महेशः । ८ दुर्गा ९ ऽन्तको १० विश्व११ हरी १२ स्मरश्च १३ शर्वः १४ शची १५ चेति तिथीषुपूज्याः” इत्युक्ता वेद्याः । एतदनुसारेण “शिवभक्तादिभिस्तुचतुर्दश्यां कार्य्यमिति नि० सि० व्यवस्थापितम् । रघु-नन्दनेन त्रयोदश्यां कार्य्यतोक्तिः त्रयोदश्याः स्मरतिथि-त्वादन्यदेवतानुपासकाभिप्रायेणेति न विरोधः । तस्यनित्यतोक्ता नि० सि० पाद्मे “ऊर्जे व्रतं मधौ दोलाम्श्रावणे तन्तुपूजनम् । चैत्रे च दमनारोपमकुर्व्वाणोव्रजत्यधः” प्रागुक्तरामार्चनच० वाक्ये च प्रतिसंवत्सर-मित्युक्तेरपि नित्यता । सा च त्रयोदशीकरणपक्षेद्वादशीयुक्ता ग्राह्या “त्रयोदशी प्रकर्त्तव्या द्वादशी संयुताविभो! । ति० त० ब्रह्मवैवर्त्तात् । द्वादशीकरण-पक्षे विशेषः” नि० सि० रामार्चनच० उक्तो यथा ।“पारणाहे न लभ्येत द्वादशी घटिकाऽपि चेत् । तदात्रयोदशी ग्राह्या पवित्रदमनार्पणे” । चतुर्द्दशीकरणपक्षेपूर्व्वविद्धैव ग्राह्या । “मधोः श्रावणमासस्य या च शुक्लाचतुर्द्दशी । सा रात्रिव्यापिनी ग्राह्या नान्या शुक्लाकटाचनेति” हेमाद्रौ बौधायनोक्तेः । अन्यदिवसकरणे तुतन्तुदामनपर्व्वणोत्युक्तवाक्योत पूर्व्वविद्धैव तिथिर्ग्राह्या ।दैवात् चैत्रे तदकरणे गौणः काल उक्तः” नि० सि०रामार्चनच० । “हरौ द्विदश्यां) न दमनारोपः स्यान्मधौविघ्नतोयदि । वैशाखे श्रावणे वापि तत्तिथौ स्यात्तदर्प-णम्” आवणे वापि शुक्रास्ते कर्त्तव्यमिति इति वा तत्र-पाटः । इदञ्च मलमासे न कार्य्यम्” “उपाकर्म्मोत्-सर्जनञ्च पवित्रदमनार्पणमिति” कालादर्शे मलमासवर्ज्येषुपरिगणनात् । उपाकर्म्म च हव्यञ्च कार्य्यं पर्व्वोत्-सवं तथा । उतरे नियतं कुर्य्यात् पूर्व्वे तन्निष्फलं भवेत्”कालमा० प्रजापतियचनाच्च । शुक्रास्तादौ तु कार्य्यएव ।रामार्चनच० पूर्व्वोक्तवचनात्” “उपाकर्म्मोत्सर्जनञ्चपवितदमनार्पणम् । ईशानस्य बलिं विष्णोः शयनं परि-वर्त्तनम् । कुर्य्याच्छुक्रस्य च गुरोर्मौढ्येऽपीति विनिश्चयः”वृद्धगर्गवचनाच्च । इति दमनारोपरूपकाममहोत्सव-स्तिथिभेदेन दर्शितः । अनङ्गव्रतरूपस्तन्महोत्सवस्तु चैत्रशुक्लत्रयोदश्यामेव । हेमाद्रौ कालखण्डे भविष्ये “चैत्रो-त्सवे सकललोकमनोविलासे कामं त्रयोदशतिथौच वसन्तयुक्तम् । पत्न्या सहार्च्य पुरुषप्रवरोऽथयोषित् सौभाग्यरूपमुतसौख्ययुतः सदा स्यात्” सा चपूर्व्वयुता ग्राह्या “त्रयीदशतिथिः सिते” इति पूर्व्वविद्धाग्रहणे दीपिकोक्तेः । एवं च काममहशब्देन लक्षणयातदाधारपरत्वे चैत्रशुक्लत्रयोदश्येव ग्राह्येति तु न्याय्यम् ।
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.