| YouTube Channel

काम (kAma)

 
शब्दसागरः
English
काम
m.
 (-मः)
1. KAMA the Hindu Cupid or deity of love.
2. Wish,
desire.
3. BALARAMA the brother of KRISHNA.
4. The mango tree.
f.
 (-मा) Love, desire.
n.
 (-मं)
1. Semen virile.
2. An object of desire.
3. Willingly, voluntarily.
4. A particle of assent or agreement: see
कामम्. ind. (in composition. ) Following one's own desire, as कामवाद
speaking what one lists
कामभक्ष eating whatever one likes
कामचार
doing whatever one chuses
in law, a child previous to the imposi-
tion of the characteristic cord is all these.
E.
 कम् to desire, घञ्
aff.
Capeller Eng
English
का॑म
m.
 wish, desire, longing for (gen. ,
dat.
 , or
loc.
 )
love, inclination, lust, pleasure
pers.
 as the god of desire or of
love
adj. —° (esp. after an
inf.
 stem in तु) wishing for, intending
to. — का॑माय or कामे according to one's wish, out of love for or
for the sake of (gen. or
dat.
 ) कामात् & कामतस् voluntarily,
intentionally. कामया (instr.
f.
 ) only after ब्रूहि & प्रब्रूहि
freely, unreservedly.
(काम॑)
m.
 wish, desire, longing for (gen. ,
dat.
 , or
loc.
 )
love, inclination, lust, pleasure
pers.
 as the god of desire or of
love
adj. —° (esp. after an
inf.
 stem in तु) wishing for, intending
to. — का॑माय or कामे according to one's wish, out of love for or
for the sake of (gen. or
dat.
 ) कामात् & कामतस् voluntarily,
intentionally. कामया (instr.
f.
 ) only after ब्रूहि & प्रब्रूहि
freely, unreservedly.
Yates
English
काम (मः) 1.
m.
 Kāma, the Hindu
Cupid
desire
the mango tree.
(मा)
f.
 Love.
n.
 Semen virile
any thing desired
willingly.
Spoken Sanskrit
English
काम - kAma -
m.
 - love [ erotic, sexual ]
काम - kAma -
adj.
 - wishing
काम - kAma -
adj.
 - desiring
काम - kAma -
m.
 - species of mango tree
काम - kAma -
m.
 - desire
काम - kAma -
m.
 - Love or Desire personified
काम - kAma -
m.
 - kind of bean
काम - kAma -
m.
 - longing [ erotic, sexual ]
काम - kAma -
m.
 - name of viSNu
काम - kAma -
m.
 - particular form of temple
काम - kAma -
m.
 - desire for
काम - kAma -
m.
 - affection
काम - kAma -
m.
 - name of baladeva
काम - kAma -
m.
 - will
काम - kAma -
m.
 - wish
काम - kAma -
m.
 - longing after
काम - kAma -
m.
 - pleasure
काम - kAma -
m.
 - stake in gambling
काम - kAma -
m.
 - especially sexual love or sensuality
काम - kAma -
m.
 - enjoyment
काम { कमी } - kAma { kamI } -
m.
 {f. } - object of desire or of love or of pleasure
काम - kAma -
n.
 - object of desire
काम - kAma -
n.
 - semen virile
काम - kAma -
n.
 - desirous of
काम - kAma -
n.
 - having a desire or intention
काम-शास्त्र - kAma-zAstra -
n.
 - erotic compositions
काम { कमी } kAma { kamI }
m.
 {f. } object of desire or of love or of pleasure
काम kAma
m.
 love [ erotic, sexual ]
काम kAma
adj.
 wishing
काम kAma
adj.
 desiring
कामा kAmA
f.
 desire
कमा kamA
f.
 loveliness
कमा kamA
f.
 beauty
कमा kamA
f.
 radiance
कामा kAmA
f.
 wish
काम kAma
m.
 wish
काम kAma
m.
 desire
काम kAma
m.
 Love or Desire personified
काम kAma
m.
 pleasure
काम kAma
m.
 kind of bean
काम kAma
m.
 name of viSNu
काम kAma
m.
 enjoyment
काम kAma
m.
 particular form of temple
काम kAma
m.
 desire for
काम kAma
m.
 name of baladeva
काम kAma
m.
 longing after
काम kAma
m.
 longing [ erotic, sexual ]
Wilson
English
काम
m.
 (-मः)
1 KĀMA the Hindu Cupid or deity of love.
2 Wish, desire.
3 BALARĀMA the brother of KṚṢṆA.
4 The mango tree.
f.
 (-मा) Love, desire.
n.
 (-मं)
1 Semen virile.
2 An object of desire.
3 Willingly, voluntarily.
4 A particle of assent or agreement: see कामम्, ind. (in composition, )
Following one's own desire, as कामवाद speaking what one lists
कामभक्ष eating whatever one likes
कामचार doing whatever one
chooses
in law, a child previous to the imposition of the characteristic cord is
all these.
E.
 कम to desire, घञ्
aff.
Apte
English
कामः [kāmḥ], [कम्-घञ्]
Wish, desire
संतानकामाय
R.*
 2.65, 3.67
oft
 . used with the
inf.
 form
गन्तुकामः desirous to go
संगात्संजायते कामः
Bg.*
 2.62
Ms.*
 2.94.
Object of desire
सर्वान् कामान् समश्नुते
Ms.*
 2.5
Bṛi.
Up.*
 1.3.28. Kaṭh.
Up.*
 1.25.
Affection, love.
Love or desire of sensual enjoyments, considered as one of the ends of life (पुरुषार्थ)
cf.
 अर्थ and अर्थकाम.
Desire of carnal gratification, lust
Ms.*
 2.214
न मय्यावेशितधियां कामः कामाय कल्पते
Bhāg.*
 1.22.26.
The god of love.
N.
 of Pradyumna.
N.
 of Balarāma.
A kind of mango tree.
The Supreme Being. -मा Desire, wish
उवाच च महासर्पं कामया ब्रूहि पन्नग
Mb.
 * 3.179.2.
मम् Object of desire.
Semen virile. [Kāma is the Cupid of the Hindu mythologythe son of Kṛiṣṇa and Rukmiṇī. His wife is Rati. When the gods wanted a commander for their forces in their war with Tāraka, they sought the aid of Kāma in drawing the mind of Śiva towards Pārvatī, whose issue alone could vanquish the demon. Kāma undertook the mission
but Śiva, being offended at the disturbance of his penance, burnt him down with the fire of his third eye. Subsequently he was allowed by Śiva to be born again in the form of Pradyumna at the request of Rati. His intimate friend is Vasanta or the spring
and his son is Aniruddha. He is armed with a bow and arrowsthe bow-string being a line of bees, and arrows of flowers of five different plants].
Comp.
 अग्निः a fire of love, violent or ardent love.
violent desire, fire of passion. ˚संदीपनम्
inflaming fire of love.
an aphrodisiac.
अङ्कुशः a fingernail (which plays an important part in erotic acts).
the male organ of generation. -अङ्गः the mango tree. -अधिकारः the influence of love or desire.-अधिष्ठित
a.
 overcome by love. -अनलः see कामाग्नि.-अन्ध
a.
 blinded by love or passion. (-न्धः) the (Indian) cuckoo. -अन्धा musk. -अन्निन्
a.
 getting food at will. -अभिकाम
a.
 libidinous, lustful. -अरण्यम् a pleasant grove.
अरिः an epithet of Śiva
ते समेत्य तु कामारिं त्रिपुरारिं त्रिलोचनम्
Rām.*
 7.6.3.
a mineral substance. -अर्थिन्
a.
 amorous, lustful, lascivious. -अवतारः
N.
 of Pradyumna. -अवशा(सा)यिता
f.
Self-control.
a kind of Yogic power. -अवसायः suppression of passion or desire, stoicism.
अशनम् eating at will.
unrestrained enjoyment. -आख्या, -अक्षी
N.
 of Durgā. -आतुर
a.
 love-sick, affected by love
कामातुराणां न भयं न लज्जा Subhāṣ. -आत्मजः an epithet of Aniruddha, son of Pradyumna. -आत्मन्
a.
 lustful, libidinous, enamoured. कामात्मानः स्वर्गफलाः
Bg.*
 2.43.
Mb.
 * 1.119.3-4.
Ms.*
 7.27.
आयुधम् arrow of the god of love.
membrum virile. (-धः) the mango-tree. -आयुस्
m.
a vulture.
Garuḍa. -आर्त
a.
 love-stricken, affected by love
कामार्ता हि प्रकृतिकृपणाश्चेतनाचेतनेषु
Me.*
 5. -आश्रमः the hermitage of the god of love
Rām.*
 1. -आसक्त
a.
 overcome with love or desire, impassioned, lustful.-इष्टः the mango tree. -ईप्सु
a.
 striving to obtain a desired object, यत्तु कामेप्सुना कर्म
Bg.*
 18.24.
ईशः, ईश्वरः an epithet of Kubera
the Supreme soul.
a person possessing all wealth. अपास्य कामा- न्कामेशो वसेत्तत्राविचारयन्
Mb.
 * 12.287.56.
उदकम् voluntary libation of water.
a voluntary libation of water to deceased friends exclusive of those who are entitled to it by law
कामोदकं सखिप्रत्तास्वस्रीयश्वशुर- र्त्विजाम्
Y.*
 3.4. -उपहत
a.
 affected by or overcome with passion. -कला
N.
 of Rati, the wife of Kāma. -काम, -कामिन्
a.
 following the dictates of love or passion, गतागतं कामकामा लभन्ते
Bg.*
 9.21
स शान्तिमाप्नोति न कामकामी
Bg.*
 2.7. -कार
a.
 acting at will, indulging one's desires.
(रः) voluntary action, spontaneous deed
Rām.*
 2.11.18
Ms.*
 11.41, 45.
desire, influence of desire
अयुक्तः कामकारेण फले सक्तो निबध्यते
Bg.*
 5. 12.
कूटः the paramour of a harlot.
harlotry.-कृत्
a.
acting at will, acting as one likes.
granting or fulfilling a desire. (m. ) the Supreme soul.-केलि
a.
 lustful.
(लिः) a paramour.
amorous sport.
copulation.
क्रीडा dalliance of love, amorous sport.
copulation. -ग
a.
 going of one's own accord, able to act or move as one likes.
(गा) an unchaste or libidinous woman
Y.*
 3.6.
a female Kokila. -गति
a.
 able to go to any desired place
अध्यास्त कामगति सावरजो विमानम्
R.*
 13.76.
गुणः the quality of passion, affection.
satiety, perfect enjoyment.
an object of sense. -चर, -चार
a.
 moving freely or unrestrained, wandering at will
सर्वेषु लोकेष्वकामचारो भवति Bṛi.
Up.*
 7.25.2
नारदः कामचरः
Ku.*
 1.5. -चार
a.
 unchecked, unrestrained.
(रः) unrestrained motion.
independent or wilful action, wantonness
न कामचारो मयि शङ्कनीयः
R.*
 14.62.
one's will or pleasure, free will
अव्यपवृक्ते कामचारः Mbh. on Śiva Sūtra 3.4. कामचारानुज्ञा Sk.
Ms.*
 2.22.
sensuality.
selfishness. -चारिन्
a.
moving unrestrained
Me.*
 65.
libidinous, lustful.
self-willed. (m. )
Garuḍa.
a sparrow. -ज
a.
 produced by passion or desire
Ms.*
 7.46, 47, 5. -जः anger
रथो वेदी कामजो युद्धमग्निः
Mb.
 * 12.24.27. -जननी betel-pepper (नागवेली). -जानः, -निः See कामतालः. -जित्
a.
 conquering love or passion
R.*
 9.33. (m. )
an epithet of Skanda.
of Śiva. -तन्त्रम्
N.
 of a work. -तालः the (Indian) cuckoo. -द
a.
 fulfilling a desire, granting a request or desire. (-दः) an epithet of Skanda and of Śiva. -दहनम् a particular festival on the day of full moon in the month फाल्गुन (Mar. होलिकोत्सव). -दा
=
 कामधेनु q. v. -दर्शन
a.
 looking lovely.
दानम् a gift to one's satisfaction.
a kind of ceremony among prostitutes
B.
P.
 -दुघ
a.
 'milking one's desires', granting every desired object
प्रीता कामदुघा हि सा
R.*
 1.81, 2.63
Māl.
 3.11. -दुघा, -दुह्
f.
 a fabulous cow yielding all desires
आयुधानामहं वज्रं धेनूनामस्मि कामधुक्
Bg.*
 1.28. स्वर्गे लोके कामधुग्भवति Mbh. on
P.
 VI.1.84. -दूती the female cuckoo. -दृश्
f.
 a woman
विमोचितुं कामदृशां विहारक्रीडामृगो यन्निगडो विसर्गः
Bhāg.*
 7.6.17.
देव the god of love.
N.
 of Śiva.
N.
 of Viṣṇu.-दोहिन्
a.
 granting desires. -धर्मः amorous behaviour.-धेनुः
f.
 the cow of plenty, a heavenly cow yielding all desires
कलतिवलती कामधेनू
or कलिवली कामधेनू Vyākaraṇa Subhāṣita. -ध्वंसिन्
m.
 an epithet of Śiva. -पति, -पत्नी
f.
 Rati, wife of Cupid. -पालः
N.
 of Balarāma
also of Śiva. -प्रद
a.
 granting desires.
(दः) a kind of coitus.
the Supreme Being.-प्रवेदनम् expressing one's desire, wish or hope
कच्चित् कामप्रवेदने Ak. -प्रश्नः an unrestrained or free question
स ह कामप्रश्नमेव वव्रे Bṛi.
Up.*
 4.3.1. -फलः a species of the mango tree. -ला the plantain tree.-भाज्
a.
 partaking of sensual enjoyment
कामानां त्वा कामभाजं करोमि Kaṭh.1.24. -भोगाः (pl. ) sensual gratifications
प्रसक्ताः कामभोगेषु
Bg.*
 16.16. -महः a festival of the god of love celebrated on the full-moon day in the month of Chaitra. -मालिन्
m.
N.
 of Gaṇeśa. -मूढ, -मोहित
a.
 influenced or infatuated by love
यत्क्रौञ्च- मिथुनादेकमवधीः काममोहितम्
U.*
 2.5.
रसः seminal discharge.
the spling -रसिक
a.
 lustful, libidinous
क्षणमपि युवा कामरसिकः
Bh.*
 3.112. -रूप
a.
taking any form at will
जानामि त्वां प्रकृतिपुरुषं कामरूपं मघोनः
Me.*
 6.
beautiful, pleasing. (-पाः) (pl. ) a district lying in the east of Bengal (the western portion of Assam)
तमीशः कामरूपाणाम्
R.*
 4.83, 84.-रूपिन्
a.
taking any form at will
कामान्नी कामरूपी Tait.
Up.*
 3.1.5.
beautiful.
m.
a pole-cat.
a boar.
a Vidyādhara. -रेखा, -लेखा a harlot, courtezan. -लता membrum virile. -लोल
a.
 overcome with passion, love-stricken. -वरः a gift chosen at will.
वल्लभः the spring.
the moon.
the mango tree. (-भा) moonlight.-वश
a.
 influenced by love. (-शः) subjection to love.-वश्य
n.
 subject to love. -वाद
a.
 saying anything at will. -विहन्तृ
a.
 disappointing desires. -वीर्य
a.
 'showing heroism at will, ' an epithet of Garuḍa. -वृक्षम्a. paracitical plant. -वृत्त
a.
 addicted to sensual gratification, licentious, dissipated
विशीलः कामवृत्तो वा गुणैर्वा परिवर्जितः । उपचर्यः स्त्रिया साध्व्या सततं देववत्पतिः ॥
Ms.*
 5.154. -वृत्ति
a.
 acting according to will, self-willed, independent
न कामवृत्तिर्वचनीयमीक्षते
Ku.*
 5.82. (-त्तिः)
f.
free and unrestrained action.
freedom of will.-वृद्धिः
f.
 increase of passion. -वृन्तम् the trumpet flower.
शर a love shaft.
the mango tree.-शास्त्रम् the science of love, erotic science. -संयोगः attainment of desired objects.
सखः the spring.
the month of Chaitra.
the mango tree. -सू
a.
 fulfilling any desire. किमत्र चित्रं यदि कामसूर्भूः
R.*
 5.33.m.
N.
 of Vāsudeva.
f.
N.
 of Rukmiṇi
सूत्रम्
N.
 of an erotic work by Vātsyāyana.
'thread of love', love-incident' औद्धत्यमायोजितकामसूत्रम्
Māl.
 1.4.-हैतुक
a.
 produced by mere desire without any real cause
Bg.*
 16.8.
कामम् [kāmam],
ind.
According to wish or inclination, at will
कामंगामी.
Agreebly to desire
ये तिष्ठन्ति भवन्तु ते$पि गमने कामं प्रकामोद्यमाः
Mu.*
 1.25.
To the heart's content,
U.*
 3.16.
Willingly, joyfully
Śānti.4.4.
Well, very well (a particle of assent), it may be that
मनागनभ्यावृत्त्या वा कामं क्षाम्यतु यः क्षमी
Śi.*
 2.43.
Granted or admitted (that), true that, no doubt, (generally followed by तु, तथापि, yet, still)
कामं न तिष्ठति मदाननसंमुखी सा भूयिष्ठमन्यविषया न तु दृष्टिरस्याः
Ś.*
 1.3
2.1
कामं कर्णान्तविश्रान्ते विशाले तस्य लोचने
R.*
 4.13
कामं जीवति मे नाथः
R.*
 12.75
कामं नृपाः सन्तु सहस्रशो$न्ये
R.*
 6.22
Māl.
 9.34.
Indeed, forsooth, really
R.*
 2.43
(oft en implying unwillingness or contradiction).
Better, rather (usually with न)
काममामरणात्तिष्ठेद् गृहे कन्यर्तुमत्यपि । न चैवेनां प्रयच्छेत्तु गृणहीनाय कर्हिचित् ॥
Ms.*
 9.89
H.*
 1.112.
Apte 1890
English
कामः [कम्-घञ्] 1 Wish, desire
संतानकामाय R. 2. 65, 3, 67
oft. used with the inf. form
गंतुकामः desirous to go
Bg. 2. 62
Ms. 2. 94.
2 Object of desire
सर्वान् कामान् समश्नुते Ms. 2. 5.
3 Affection, love.
4 Love or desire of sensual enjoyments, considered as one of the ends of life (पुरुषार्थ)
cf. अर्थ {8} and अर्थकाम.
5 Desire of carnal gratification, lust
Ms. 2. 214.
6 The god of love.
7 N. of Pradyumna.
8 N. of Balarāma.
9 A kind of mango tree.
10 The Supreme being.
मा Desire, wish.
मं 1 Object of desire.
2 Semen virile. [Kāma is the Cupid of the Hindu mythology-the son of Kṛṣṇa and Rukmini. His wife is Rati. When the gods wanted a commander for their forces in their war with Tāraka, they sought the aid of Kāma in drawing the mind of Śiva towards Pārvatī, whose issue alone could vanquish the demon. Kāma undertook the mission
but Śiva, being offended at the disturbance of his penance, burnt him down with the fire of his third eye. Subsequently he was allowed by Śiva to be born again in the form of Pradyumna at the request of Rati. His intimate friend is Vasanta or the spring
and his son is Aniruddha. He is armed with a bow and arrows-the bow-string being a line of bees, and arrows flowers of five different plants].
Comp.
अग्निः {1} a fire of love, violent or ardent love. {2} violent desire, fire of passion. °संदीपनं {1} inflaming fire of love. {2} an aphrodisiac.
अंकुशः {1} a finger-nail. {2} the male organ of generation.
अंगः the mango tree.
अधिकारः the influence of love or desire.
अधिष्ठित a. overcome by love.
अनलः see कामाग्नि.
अंध a. blinded by love or passion. (
धः) the (Indian) cuckoo.
अंधा musk.
अन्निन् a. getting food at will.
अभिकाम a. libidinous, lustful.
अरण्यं a pleasant grove.
अरिः {1} an epithet of Śiva. {2} a mineral substance.
अर्थिन् a. amorous, lustful, lascivious.
अवतारः N. of Pradyumna.
अवसायः suppression of passion or desire, stoicism.
अशनं {1} eating at will {2} unrestrained enjoyment.
आख्या
अक्षी N. of Durgā.
आतुर a. love-sick, affected by love
कामातुराणां न भयं न लज्जा Subhāṣ.
आत्मजः an epithet of Aniruddha, son of Pradyumna.
आत्मन् a. lustful, libidinous, enamoured
Ms. 7. 27.
आयुधं {1} arrow of the god of love. {2} membrum virile. (
धः) the mango tree.
आयुस् m. {1} a vulture. {2} Garuḍa.
आर्त a. love-stricken, affected by love
कामार्ता हि प्रकृतिकृपणाश्चेतनाचेतनेषु Me. 5.
आसक्त a. overcome with love or desire, impassioned, lustful.
ईप्सु a. striving to obtain a desired object.
ईश्वरः {1} an epithet of Kubera. {2} the Supreme soul.
उदकं {1} voluntary libation of water. {2} a voluntary libation of water to deceased friends exclusive of those who are entitled to it by law
Y. 3. 4.
उपहत a. affected by or overcome with passion.
कला N. of Rati, the wife of Kāma.
काम,
कामिन् a. following the dictates of love or passion.
कार a. acting at will, indulging one's desires. (
रः) {1} voluntary action, spontaneous deed
Ms. 11. 41, 45. {2} desire, influence of desire
Bg. 5. 12.
कूटः {1} the paramour of a harlot. {2} harlotry.
कृत् a. {1} acting at will, acting as one likes. {2} granting or fulfilling a desire. (
m.) the Supreme soul.
केलि a. lustful. (
लिः) {1} a paramour. {2} amorous sport. {3} copulation.
क्रीडा {1} dalliance of love. amorous sport. {2} copulation.
ग a. going of one's own accord, able to act or move as one likes. (
गा) an unchaste or libidinous woman
Y. 3. 6.
गति a. able to go to any desired place
R. 13. 76.
गुणः {1} the quality of passion, affection. {2} satiety, perfect enjoyment. {3} an object of sense.
चर,
चार a. moving freely or unrestrained, wandering at will
Ku. 1. 50.
चार a. unchecked, unrestrained. (
रः) {1} unrestrained motion. {2} independent or wilful action, wantonness
न कामचारो मयि शंकनीयः R. 14. 62. {3} one's will or pleasure, free will
कामचारानुज्ञा Sk.
Ms. 2. 220. {4} sensuality. {5} selfishness.
चारिन् a. {1} moving unrestrained
Me. 63. {2} libidinous, lustful. {3} selfwilled. (
m.) {1} Garuḍa. {2} a sparrow.
ज a. produced by passion or desire
Ms. 7. 46, 47, 50.
जित् a. conquering love or passion
R. 9. 33. (
m.) {1} an epithet of Skanda. {2} of Śiva.
तालः the (Indian) cuckoo.
द a. fulfilling a desire, granting a request or desire. (
दः) an epithet of Skanda and of Śiva.
दा = कामधेनु q. v.
दर्शन a. looking lovely.
दुघ a. ‘milking one's desires’, granting every desired object
प्रीता कामदुघा हि सा R. 1. 81, 2. 63
Māl. 3. 11.
दुघा, दुह् f. a fabulous cow yielding all desires
Bg. 10. 28.
दूती the female cuckoo.
देवः {1} the god of love. {2} N. of Śiva. {3} N. of Viṣṇu.
दोहिन् a. granting desires.
धेनुः f. the cow of plenty, a heavenly cow yielding all desires
कलतिवलती कामधेनू.
ध्वंसिन् m. an epithet of Śiva.
पति,
पत्नी f. Rati, wife of Cupid.
पालः N. of Balarāma
also of Śiva.
प्रद a. granting desires. (
दः) {1} a kind of coitus. {2} the Supreme being.
प्रवेदनं expressing one's desire, wish or hope
कच्चित् कामप्रवेदने Ak.
प्रश्नः an unrestrained or free question.
फलः a species of the mango tree.
भोगाः (pl.) sensual gratifications.
महः a festival of the god of love celebrated on the full-moon day in the month of Chaitra.
मालिन् m. N. of Gaṇeśa.
मूढ,
मोहित a. influenced or infatuated by love
U. 2. 5.
रसः seminal discharge.
रसिक a. lustful, libidinous
क्षणमपि युवा कामरसिकः Bh. 3. 112.
रूप a. {1} taking any form at will
जानामि त्वां प्रकृतिपुरुषं कामरूपं मघोनः Me. 6. {2} beautiful, pleasing. (
पाः) (pl) a district lying in the east of Bengal (the western portion of Assam)
R. 4. 83, 84.
रूपिन् a. {1} taking any form at will. {2} beautiful. (
m.) {1} a pole-cat. {2} a boar. {3} a Vidyādhara.
रेखा,
लेखा a harlot, courtezan.
लता membrum virile.
लोल a. overcome with passion, love-stricken.
वरः a gift chosen at will.
वल्लभः {1} the spring. {2} the moon. {3} the mango tree. (
भा) moonlight.
वश a. influenced by love. (
शः) subjection to love.
वश्य a. subject to love.
वाद a. saying anything at will.
विहंतृ a. disappointing desires.
वीर्य a. ‘showing heroism at will, ’ an epithet of Garuḍa.
वृत्त a. addicted to sensual gratification, licentious, dissipated
Ms. 5. 154.
वृत्ति a. acting according to will, self-willed, independent
न कामवृत्तिर्वचनीयमीक्षते Ku. 5. 82. (
त्तिः) f. {1} free and unrestrained action. {2} freedom of will.
वृद्धिः f. increase of passion.
वृंतं the trumpet flower.
शर {1} a loveshaft. {2} the mango tree.
शास्त्रं the science of love, erotic science.
संयोगः attainment of desired objects.
सखः {1} the spring. {2} the month of Chaitra. {3} the mango tree.
सू a. fulfilling any desire
R. 5. 33. (
m.) N. of Vāsudeva. (
f.) N. of Rukmiṇī.
सूत्रं {1} N. of an erotic work by Vātsyāyana. {2} ‘thread of love, ’ loveincident
Māl. 1. 4.
हैतुक a. produced by mere desire without any real cause
Bg. 16. 8.
Monier Williams Cologne
English
काम a
&c.
 See
s.v.
का॑म b
m.
 (fr. √ 2. कम्
once काम॑,
VS.
 xx, 60), wish, desire, longing (कामो मे भुञ्जीत भवान्, my wish is that you should eat,
Pāṇ.
 iii, 3, 153), desire for, longing after (gen.
dat.
 , or
loc.
 ), love, affection, object of desire or of love or of pleasure,
RV.
VS.
TS.
AV.
ŚBr.
MBh.
R.
&c.
pleasure, enjoyment
love, especially sexual love or sensuality
Love or Desire personified,
AV.
 ix, xii, xix (cf.
RV.
 x, 129, 4),
VS.
PārGṛ.
N.
 of the god of love,
AV.
 iii, 25, 1
MBh.
Lalit.
(represented as son of Dharma and husband of Rati [MBh. i, 2596 ff.
Hariv.
VP.
 ]
or as a son of Brahmā,
VP.
or sometimes of Saṃkalpa,
BhP.
 vi, 6, 10
cf.
 काम-देव)
N.
 of Agni,
SV.
 ii, 8, 2, 19, 3
AV.
TS.
KātyŚr.
ŚāṅkhŚr.
of Viṣṇu,
Gal.
of Baladeva (cf. काम-पाल),
L.
a stake in gambling,
Nār.
 xvi, 9
a species of mango tree (= महा-राज-चूत),
L.
N.
 of a metre consisting of four lines of two long syllables each
a kind of bean,
L.
a particular form of temple,
Hcat.
N.
 of several men
का॑म
n.
 object of desire,
L.
semen virile,
L.
N.
 of a Tīrtha,
MBh.
 iii, 5047
काम॑
mfn.
 wishing, desiring,
RV.
 ix, 113, 11
का॑म
n.
 (ifc. ) desirous of, desiring, having a desire or intention (cf. गो-क्°, धर्म-क्°
frequently with
inf.
 in तु
cf.
 त्यक्तु-क्°.)
Monier Williams 1872
English
काम काम, अस्, m. (fr. 2. कम्), wish, desire,
longing (e. g. प्राप्त-काम, one who has gained
his wish), affection, love, the object of desire or love,
the god of desire generally
Love, the god of love
(son of Dharma and husband of Rati or, according
to other authorities, son of Brahmā or Saṅkalpa)
a
N. of Agni in the Veda (either because he desires to
consume all things or because he makes requests to
the gods in behalf of man)
a N. of Bala-deva [cf.
काम-पाल]
a species of the mango tree (= महा-
राज-चूत)
N. of a metre consisting of four lines of
two long syllables each
N. of a prince
(at the end
of compounds) having a desire for, desiring (e. g.
गो-काम, desiring cows
धर्म-काम, desiring
justice
त्यक्तु-काम, having a desire to leave
see
Gram. 871). After the phrase कामो मे, ‘my desire
is, ’ the potential may be used
e. g. कामो मे
भुञ्जीत भवान्, my wish is that you should eat
(आ), f. wish, desire [cf. कामया]
N. of a daughter
of Pṛthu-śravas and wife of Ayuta-nāyin
(अम्), n.
object of desire
semen virile
N. of a Tīrtha
(अस्,
आ, अम्), Ved. wishing, desiring. कामेन or कामात्,
ind. out of affection or love for, of one's own accord,
intentionally
कामाय or कामे, ind. according to
one's desire
out of love for (with gen. or dat. case).
—काम-कर्शन in अ-काम-कर्शन, q. v.
—का-
म-कला, f. an epithet of Rati, the wife of Kāma.
—काम-काति, इस्, इस्, इ, Ved. requesting the fulfil-
ment of a wish
(Sāy.) uttering wishes.
—काम-
काम, अस्, आ, अम्, or काम-कामिन्, ई, इनी, इ, wish-
ing wishes
following the dictates of passion or desire.
—काम-कार, अस्, m. voluntary action, the act of
following one's own inclinations, spontaneous deed
the operation or influence of desire, desire
(अस्, ई,
अम्), following one's own inclinations, indulging one's
desires.
—कामकार-तस्, ind. according to one's
desires or inclinations.
—काम-कूट, अस्, m. the
paramour of a harlot
wanton caresses, harlotry.
—काम-केलि, इस्, m. amorous sport, a euphemistic
term for sexual intercourse
(इस्, इस्, इ), having amo-
rous sport, libidinous, wanton.
—काम-क्रीडा, f.
amorous sport, N. of a metre consisting of four lines
of fifteen long syllables each.
—काम-खड्ग-दला,
f., N. of a plant
[cf. स्वर्ण-केतकी।]
—काम-ग,
अस्, आ, अम्, going or coming of one's own accord, able
to move or act as one pleases
(आ), f. a libidinous
woman.
—काम-गति, इस्, इस्, इ, or काम-गम, अस्,
आ, अम्, or काम-गामिन्, ई, इनी, इ, = काम-ग above
(काम-गमास्), m. pl., N. of a class of deities of
the eleventh Manvantara.
—काम-गिरि, इस्, m., N.
of a mountain.
—काम-गुण, अस्, m. the quality of
desire, passion, affection
satiety, perfect enjoyment
an object of sense.
—काम-चर, अस्, आ, अम्, mov-
ing freely, unchecked, unrestrained.
—काम-चरण,
अम्, n. free or unchecked motion.
—कामचर-त्व,
अम्, n. unrestrainedness.
—काम-चार, अस्, आ, अम्,
moving freely, following one's own pleasure, un-
checked, unrestrained
(अस्), m. free, unrestrained
motion
independant, spontaneous action
following
one's own wishes or pleasures, sensuality, selfishness.
—कामचार-तस्, ind. according to one's inclina-
tion.
—काम-चारिन्, ई, इणी, इ, moving according to
one's inclination, acting unrestrainedly
behaving
freely towards women, desirous, libidinous
self-
willed
(अस्), m. a sparrow
an epithet of Garuḍa,
the bird of Viṣṇu.
—काम-ज, अस्, आ, अम्, produced
or caused by passion or desire
(a son) engendered in
love
(अस्), m. the son of Kāma, i. e. Aniruddha.
—काम-जान, अस्, m. or (according to another
reading) काम-जनि, इस्, m. the Indian cuckoo
[cf.
काम-ताल।]
—काम-जाल = काम-ताल.
—काम-
जित्, त्, त्, त्, conquering desire
an epithet of Skanda.
—काम-ज्येष्ठ, अस्, आ, अम्, Ved. having desire
(personified) at the head
led by Kāma.
—काम-
तन्त्र, N. of a work.
—काम-तरु, उस्, m. the
god of love considered as a tree or parasitical plant
[cf. काम-वृक्ष।]
—काम-तस्, ind. according to
wish or affection, passionately, from passion or feel-
ing (opposed to धर्म-तस्)
of one's own accord,
willingly, intentionally, by consent.
—काम-ताल,
अस्, m. the Indian cuckoo, (the song of this bird being
poetically considered as an incentive to love.)
—काम-
द, अस्, आ, अम्, giving what is wished, granting de-
sires
an epithet of the sun, and of Skanda
(आ), f.
a fabulous cow, the cow of plenty
N. of a woman.
—काम-दत्ता, f. title of a work.
—काम-दत्तिका,
f., N. of a woman.
—काम-दमिनी, f. ‘taming
love, ’ N. of a libidinous woman in the Pañcatantra.
—काम-दम्भक, अस्, m., N. of a man.
—का-
म-दर्शन, अस्, ई, अम्, looking lovely.
—काम-
दुघ, अस्, आ, अम्, milking all desires, i. e. yielding
what one wishes
(आ), f. the cow of plenty, a fabu-
lous cow yielding all desires.
—काम-दुह्, -धुक्,
f. and काम-दुहा, f. the cow of plenty.
—काम-
दूतिका, f. the plant Tiaridium Indicum.
—काम-
दूती, f. the female of the Indian cuckoo
the plant
Bignonia Suaveolens.
—काम-देव, अस्, m. the god
of love (according to some authorities a son of
Sahiṣṇu and Yaśo-dharā)
also a N. of Śiva
N.
of a poet
N. of a king of Jayantīpurī
N. of the
author of the Prāyaścitta-paddhati.
—काम-दोहिन्, ई,
इनी, इ, yielding desires
an epithet of the cow of
plenty, which belonged to Vasisṭha.
—काम-ध-
रण, अम्, n., Ved. procuring what is desired, fulfil-
ment of desire.
—काम-धातु, उस्, m. the region
of the wishes, the seat of the Kāmāvacaras.
—काम-
धेनु, उस्, f. the cow of plenty, a cow belonging to
the sage Vasiṣṭha, yielding all desires
title of a
commentary of Vopadeva on his Kavi-kalpadruma,
also called Kāvya-kāmadhenu.
—कामधेनु-तन्-
त्र, अम्, n. title of a work on the mystical significa-
tion of the letters of the alphabet.
—काम-ध्वंसिन्,
ई, m. an epithet of Śiva as ‘subduing the god of love.’
—काम-नाशक, अस्, इका, अम्, destroying irregular
desires, subduing any sensual appetite.
—कामन्-
धमिन्, ई, m. a brazier
[cf. कारन्धमिन्।]
—काम-पति, इस्, m. the lord of desires.
—काम-
पत्नी, f. the wife of Kāma, i. e. Rati.
—काम-
पाल, अस्, m. epithet of Bala-deva
also of Śiva
N.
of a man.
—काम-पीडित, अस्, आ, अम्, tormented
with lust or irregular desires.
—काम-पूर, अस्, आ,
अम्, fulfilling wishes, granting desires.
—काम-प्र,
अस्, आ, अम्, Ved. granting desires
(अम्), n. the fulfil-
ling of a desire.
—काम-प्रद, अस्, आ, अम्, granting
desires
(अस्), m. a kind of coitus.
—काम-प्रश्न,
अस्, m. questioning as one pleases, asking unrestrain-
edly.
—काम-प्रस्थ, अस्, m., N. of a town.
—कामप्रि, इस्, m. (fr. काम-प्र), Ved. a patro-
nymic of Marutta
(Sāy.) ‘whose wishes are ful-
filled.’
—काम-फल, अस्, m. a species of the
mango tree.
—काम-बद्ध, अस्, आ, अम्, bound by
love
(अम्), n. a wood.
—काम-भक्ष or का-
म-भक्ष्य, अस्, आ, अम्, eating anything or every-
thing.
—काम-भाज्, क्, क्, क्, partaking of sensual
enjoyment.
—काम-भोग, अस्, m. gratification of
desires, sensual gratification (always used in plur.).
—काम-मञ्जरी, f., N. of a woman.
—काम-
मय, अस्, ई, अम्, consisting of desire, answering all
desires.
—काम-मर्दन, अस्, m. epithet of Śiva,
‘the destroyer of the god of love.’
—काम-मह,
अस्, m. the festival of the god of love (on the day of
full moon in month Caitra or March-April).
—का-
म-मालिन्, ई, m. epithet of Gaṇeśa.
—काम-मूढ,
अस्, आ, अम्, infatuated by lust.
—काम-मूत, अस्,
आ, अम्, Ved. strongly affected by love.
—काम-
मोहित, अस्, आ, अम्, overcome by or intoxicated
with desire, love, or passion.
—काम-रस, अस्, m.
seminal effusion.
—काम-रसिक, अस्, ई, अम्, libidi-
nous.
—काम-राज, अस्, m., N. of a poet.
—काम-
रूप, अम्, n. a shape changing at will
(अस्, आ, अम्),
taking any shape at will
beautiful, pleasing
(अस् or
आस्), m. sing. or pl. a district lying east of Bengal, the
western portion of Assam.
—कामरूप-धर, अस्,
आ, अम्, taking any shape at will.
—कामरूप-पति,
इस्, m., N. of a commentary on the work Śāradā-
tilaka.
—कामरूपिन्, ई, इणी, इ, taking any shape at
will
pleasing, beautiful
(ई), m. a pole-cat
a boar
a Vidyādhara, a kind of subordinate deity
(इणी), f.
the plant Physalis Flexuosa.
—काम-रेखा, f. a harlot,
a courtezan
[cf. काम-लेखा।]
—काम-लता, f. mem-
brum virile
the plant Ipomœa.
—काम-लेखा, f. a
harlot, a courtezan
[cf. काम-रेखा।]
—काम-लोल,
अस्, आ, अम्, overcome with desire or passion.
—काम-
वत्, आन्, अती, अत्, being in love, enamoured, wanton
con-
taining the word Kāma
(ती), f. a species of Curcuma
[cf. दारु-हरिद्रा]
N. of a town.
—काम-वर,
अस्, m. a gift chosen at will.
—काम-वल्लभ, अस्,
m. spring
the mango tree
(आ), f. moonlight.
—काम-वश, अस्, m. subjection to love.
—काम-
वश्य, अस्, आ, अम्, being in subjection to the god of
love, enamoured.
—काम-वाण, अस्, m. an arrow of
Kāma-deva, the deity of love.
—काम-वाद, अस्, आ,
अम्, saying anything at pleasure.
—काम-वासिन्, ई,
इनी, इ, choosing one's residence at will.
—काम-
विद्ध, अस्, आ, अम्, wounded by the god of love
(अस्), m., N. of a man.
—काम-विहन्तृ, ता, त्री,
तृ, disappointing desires.
—काम-वीर्य, अस्, आ, अम्,
displaying heroism at will, an epithet of Garuḍa.
—काम-वृक्ष, अस्, m. a parisitical plant (= वन्-
दाक).
—काम-वृत्त, अस्, आ, अम्, indulging desires,
licentious, dissipated, debauched.
—काम-वृद्धि,
इस्, f. increase of desire or passion
(इस्, इस्, इ), in-
creasing love
(इस्), m. a shrub, called in Karṇāṭaka
Kāma-ja, of supposed aphrodisiac properties.
—का-
म-वृन्ता, f. the trumpet flower, Bignonia Suave-
olens.
—काम-शर, अस्, m. love's shaft
the mango
tree.
—काम-शास्त्र, अम्, n. a manual of pleasure
or of love, title of a work of Vātsyāyana.
—काम-
संयोग, अस्, m. attainment of desired objects.
—काम-सख, अस्, m. spring
the month Caitra
the mango tree.
—काम-समूह, अस्, m., N. of a
work of Ananta.
—काम-सुत, अस्, m. the son of
Kāma-deva, god of love, i. e. Aniruddha.
—काम-
सू, ऊस्, ऊस्, उ, granting wishes.
—काम-सूत्र, N. of
a love-manual by Vātsyāyana.
—काम-सेन, अस्,
m., N. of a king of Kāmavatī
(आ), f. the wife of
Nidhipati.
—काम-हैतुक, अस्, ई, अम्, caused or
produced by mere desire, without any real cause
of
one's own accord.
—कामाक्षी (°म-अक्°), f. a form
of Durgā.
—कामाख्या (°म-आख्°), f. a form of
Durgā.
—कामाग्नि (°म-अग्°), इस्, m. the fire of
love, passion, lust, violent desire.
—कामाग्नि-सन्दी-
पन, अम्, n. kindling the fire of lust, an aphro-
disiac.
—कामाङ्कुश (°म-अङ्°), अस्, m. a finger-
nail
the membrum virile.
—कामाङ्ग (°म-अङ्°),
अस्, m. the mango tree, Mangifera Indica.
—कामा-
तुर (°म-आत्°), अस्, आ, अम्, love-sick, in love, affected
by love or desire.
—कामात्म-ता, f. passion, lust
wish, desire.
—कामात्मन् (°म-आत्°), आ, आ, अ, whose
very essence is desire, consisting of desire, libidi-
nous, licentious
desiring, wishing for
enamoured.
—कामाधिकार (°म-अध्°), अस्, m. the influence
of passion or desire, aspiration
that part of a Śāstra
which relates to human wishes or desires.
—कामा-
धिष्ठित (°म-अध्°), अस्, आ, अम्, influenced or
overcome by love.
—कामानल (°म-अन्°), अस्,
m. the fire of love, passion, lust, violent desire.
—कामान्ध (°म-अन्°), अस्, m. the Indian cuckoo
(blind from love)
(आ), f. musk.
—कामान्निन् (°म-
अन्°), ई, इनी, इ, having food at will.
—कामाभि-
काम (°म-अभ्°), अस्, आ, अम्, lustful.
—कामायुध
(°म-आय्°), अम्, n. the weapon or arrow of the god
of love
membrum virile
(अस्), m. a species of the
mango tree.
—कामायुस् (°म-आय्°), उस्, m. a vul-
ture
an epithet of Garuḍa, the bird of Viṣṇu.
—कामारण्य (°म-अर्°), अम्, n. a pleasing grove
or wood.
—कामारि (°म-अरि), इस्, m. a mineral
substance used in medicine, a sort of pyrites (see
विट-माक्षिक)
an epithet of Śiva, the foe or
conqueror of the god of love.
—कामार्त (°म-
आर्°), अस्, आ, अम्, afflicted by love or passion, in love.
—कामार्थिन् (°म-अर्°), ई, इनी, इ, lascivious, wanton,
amorous.
—कामावचर (°म-अव्°), आस्, m. pl. a
class of deities (with Buddhists).
—कामावतार
(°म-अव्°), अस्, m., N. of a metre consisting of four
lines of six syllables each
N. of a work.
—कामा-
वसाय (°म-अव्°), अस्, m. suppression or mortifi-
cation of the passions, coldness, stoicism.
—कामा-
वसायि-ता, f. or कामावसायि-त्व, अम्, n. the power
of suppressing desire, self-denial or mortification (one
of the eight supernatural faculties of Śiva).
—कामा-
वसायितृ, ता, त्री, तृ, who or what suppresses or
destroys passion or desire.
—कामावसायिन्, ई, इनी,
इ, one who suppresses desire, destructive of love or
desire.
—कामाशन (°म-अश्°), अम्, n. eating at
will, unrestrained enjoyment.
—कामाश्रम (°म-
आश्°), अस्, m. or कामाश्रम-पद, अम्, n. the her-
mitage of the god of love.
—कामासक्त (°म-आस्°),
अस्, आ, अम्, overcome with desire or passion, im-
passioned, in love.
—कामासक्ति (°म-आस्°), इस्, f.
passion, desire.
—कामेप्सु (°म-ईप्°), उस्, उस्, उ,
striving to obtain the fulfilment of a desire.
—कामे-
श्वर (°म-ईश्°), अस्, m. an epithet of Kuvera.
—कामोदक (°म-उद्°), अम्, n. a voluntary obla-
tion of water
oblation of water to deceased friends
&c. exclusive of those for whom it is directed by law.
—कामोदा, f. a Rāgiṇī, one of the female personi-
fications of the musical notes.
—कामोपहत (°म-
उप्°), अस्, आ, अम्, overcome with passion or desire.
—कामोपहत-चित्ताङ्ग (°म-उप्°), अस्, आ, अम्,
one whose mind and body are overcome with love.
Macdonell
English
काम kā́ma,
m.
 wish, desire, for (d., g., lc.)
🞄intention
pleasure
desired object
benefit
🞄(sexual) love
—°,
a.
 (often after 🞄inf. in -tu) desirous of, intending to: ab. 🞄willingly
voluntarily
intentionally.
Benfey
English
काम काम, i. e. कम् + अ,
I.
m.
1.
Wish, Rām. 2, 90, 23.
2. Desire, Indr.
5, 61.
3. Love, Man. 2, 94
214.
4.
Intention, Man. 9, 248.
5. A desired
object, Man. 9, 304.
6. The god of
love, Indr. 5, 49.
II. acc. कामम्, adv.
1. At one's pleasure, Man. 2, 189.
2.
Willingly, MBh. 3, 298
Ragh. 12, 75.
3. With following न, Rather than, Hit.
i. d. 125
Man. 9, 89.
4. Indeed, Śak.
26, 16.
5. Only, Rām. 5, 94
21.
III.
When the latter part of a comp.
adj.
 ,
f.
 मा।
1. Desiring, Man. 2, 37.
2.
Loving, Rām. 3, 55, 29.
3. An infin.
ending in तुम् drops its final before it
cf. कर्तुकाम।
--
Comp.
अ-,
adj.
 ,
f.
 मा,
exempt from desire, Man. 2, 4.
2.
unwilling, without one's consent, Man.
8, 364.
अर्थ-,
I.
m.
 du. wealth and
pleasure, Daśak. in Chr. 181, 24.
II.
adj.
 desiring wealth, Nal. 17, 47.
निष्काम, i. e.
निस्-,
adj.
 disinterested,
Man. 12, 89.
पुंस्-,
adj.
 ,
f.
 मा, wish-
ing for a lover or husband, Hiḍ. 3, 15.
प्रिय-,
adj.
 benevolent, Brāhman. 2,
23.
बन्धु-,
adj.
 one who loves his
kinsmen, Prāhmaṇ. 1, 23. यथा-काम
+ म्, adv. at pleasure.
वीत-, i. e.
वि-इत-,
adj.
 free from desire.
स-,
I.
adj.
 1. one who has attained his desire,
Rām. 3, 52, 52. 2. being in love, Ṛt.
6, 2.
II. -मम्, adv. 1. with pleasure,
Pañc. 44, 9. 2. indeed, Daśak. in Chr.
195, 4 (for aught I care).
स्वप्न-,
adj.
 wishing to sleep.
हित-,
adj.
 , wish-
ing well to, friendly to, Pañc. i. d.
360.
Hindi
Hindi
काम
Apte Hindi
Hindi
कामः
पुं*
 - कम् - घञ्
"कामना, इच्छा"
कामः
पुं*
 - कम् - घञ्
अभीष्ट पदार्थ
कामः
पुं*
 - कम् - घञ्
"स्नेह, अनुराग"
कामः
पुं*
 - कम् - घञ्
प्रेम या विषम भोग की इच्छा जो जीवन के चार उद्देश्यों (पुरुषार्थों) में से एक है
कामः
पुं*
 - कम् - घञ्
"विषयों से तृप्ति की इच्छा, कामुकता"
कामः
पुं*
 - कम् - घञ्
कामदेव
कामः
पुं*
 - कम् - घञ्
प्रद्युम्न
कामः
पुं*
 - कम् - घञ्
बलराम
कामः
पुं*
 - कम् - घञ्
एक प्रकार का आप
कामम्
नपुं*
 - कम् - घञ्
"विषय, इच्छित पदार्थ"
कामम्
नपुं*
 - कम् - घञ्
"वीर्य, धातु"
कामम्
अव्य* - कम् - णिङ् - अम्
"कामना या रुचि के अनुसार, इच्छानुसार, कामङ्गामी"
कामम्
अव्य* - कम् - णिङ् - अम्
सहमतिपूर्वक चाहना
कामम्
अव्य* - कम् - णिङ् - अम्
मन भर कर
कामम्
अव्य* - कम् - णिङ् - अम्
"इच्छापूर्वक, प्रसन्नता के साथ"
कामम्
अव्य* - कम् - णिङ् - अम्
"अच्छा, बहुत अच्छा"
कामम्
अव्य* - कम् - णिङ् - अम्
"मान लिया (कि) यह सच है कि, निस्सन्देह "
कामम्
अव्य* - कम् - णिङ् - अम्
"बेशक, सचमुच, वास्तव में"
कामम्
अव्य* - कम् - णिङ् - अम्
"अधिक अच्छा, चाहे"
कामः
पुं*
 - कम्+घञ्
"इच्छा, चाह"
कामः
पुं*
 - कम्+घञ्
"स्नेह, प्रेम"
कामः
पुं*
 - कम्+घञ्
जीवन का एक उद्देश्य
Shabdartha Kaustubha
Kannada
काम
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮನ್ಮಥ
निष्पत्तिः - > कमु (कान्तौ) - "घः" (३-३-११८)
व्युत्पत्तिः - > काम्यतेऽनेन
प्रयोगाः - > "कामः कौसुमचापदुर्जयममुं जेतुं नृपं त्वां धनुर्वल्लीमव्रणवंशजामधिगुणामासाद्य माद्यत्यसौ" । "श्रीमाञ्जगन्ति मदयन्नयनाभिरामः कामोऽयमेति मदघूर्नीतनेत्रपद्मः" ।
उल्लेखाः - > नैष० ३-१२६, प्रबोध० १-१०
काम
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅಪೇಕ್ಷೆ /ಅಭಿಲಾಷೆ /ಬಯಕೆ
प्रयोगाः - > "प्रासादजालैर्जलवेणिरम्यां रेवां यदि प्रेक्षितुमस्ति कामः"
उल्लेखाः - > रघु० ६-४३
विस्तारः - > "कामो मे भुञ्जीत भवान्" - सि० कौ ।
काम
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಫಲಾಪೇಕ್ಷೆ
प्रयोगाः - > "स्वयं विधाता तपसः फलनां केनापि कामेन तपश्चचार"
उल्लेखाः - > कुमा० १-५७
काम
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅಭೀಷ್ಟ /ಮನೋರಥ /ಕೋರಿಕೆ
प्रयोगाः - > "सम्पत्स्यते वः कामोऽयं कालः कश्चित् प्रतिक्ष्यताम्"
उल्लेखाः - > कुमा० २-५४
काम
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸ್ವೇಚ್ಛಚಾರ /ಇಷ್ಟಬಂದಂತೆ ನಡೆಯುವಿಕೆ /ಮನಸ್ಸಿಗೆ ತೋರಿದಂತೆ ವರ್ತಿಸುವಿಕೆ
प्रयोगाः - > "दिगीशवृन्दांशविभूतिरीशिता दिशा स कामप्रसरावरोधिनीम्"
उल्लेखाः - > नैष० १-६
काम
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪ್ರೀತಿ /ಸ್ತ್ರೀಪುರುಷರ ಪರಸ್ಪರ ಅಲಿಂಗನಾದಿಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾದ ಅನುರಾಗ
काम
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವಿಷಯಾಭಿಲಾಷೆ /ವಿಷಯಾಸಕ್ತಿ
प्रयोगाः - > "काम एष क्रोध एषः रजोगुणसमुद्भवः"
उल्लेखाः - > गीता० ३-३७
काम
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವರ /ದೇವತಾನುಗ್ರಹದಿಂದ ದೊರೆತ ಇಷ್ಟಾರ್ಥ
निष्पत्तिः - > कमु - कर्म० "घञ्" (३-३-१९)
व्युत्पत्तिः - > काम्यते
काम
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವಿಷ್ಣು /ಪರಮಾತ್ಮ
प्रयोगाः - > "कामहा कामकृत् कान्तः कामः कामप्रदः प्रभुः"
उल्लेखाः - > वि० स०
विस्तारः - > "कामः स काम्यते मोक्षकाङ्क्षिभिः प्रार्थ्यते यतः"- निरुक्तिः ।
काम
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಬಲರಾಮ
काम
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸುರತಾಭಿಲಾಷೆ /ಸಂಭೋಗದ ಅಪೇಕ್ಷೆ
काम
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಆಶಯ /ಅಭಿಪ್ರಾಯ
प्रयोगाः - > "ऐव विद्वन् पितुः कामान् पान्तावल्पम्पचान् मुनीन्"
उल्लेखाः - > भट्टि० ६-९६
काम
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ನಾಲ್ಕು ವಿಧ ಪುರುಷಾರ್ಥಗಳಲ್ಲೊಂದು /ಸುಖಾನುಭವ /ಇಂದ್ರಿಯ ಸುಖ
काम
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅನುರಾಗದ ಅಧಿಷ್ಠಾತೃದೇವತೆ
काम
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕಾಮನಾವಿಷಯ /ಇಚ್ಛೆಗೆ ವಿಷಯವಾದ ಸ್ರಕ್ಚಂದನಾದಿಗಳು
प्रयोगाः - > "न जातु कामः कामानामुपभोगेन शाम्यति । हविषा कृष्णवर्त्मेव भूय एवाभिवर्धते ॥" "तद्वत् कामा यं प्रविशन्ति सर्वे स शान्तिमाप्नोति न कामकामी"
उल्लेखाः - > मनु० २-९४, गीता० २-७०
काम
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಒಂದು ಜಾತಿಯ ಮಾವಿನಮರ
काम
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕಾಮ್ಯ /ಇಚ್ಛೆಗೆ ವಿಷಯವಾದ ಫಲ
काम
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ರೇತಸ್ಸು /ವೀರ್ಯ
L R Vaidya
English
kAma {% (I) m. %} 1. Wish, desire, संतानकामाय R.ii.65, iii.67, M.ii.5
2. attachment to worldly objects, Bg.ii.62, M.ii.94
3. affection, love
4. sexual pleasure considered as one of the four ends of life, (पुरुषार्थ), Cf. अर्थ 8, R.i.25
5. lust, desire of carnal gratification, M.ii.214, 6. the god of love
7. a species of the mango tree
8. an epithet of Pradyumna
9. of Balarāma.
kAma {% (II) n. %} 1. Object of desire
2. semen virile.
भूतसङ्ख्या
Sanskrit
१३, अघोष, अतिजगती, अनङ्ग, करण, काम, क्रियास्थान, जय, यक्ष, वन्द्य, विश्व, विश्वे, विश्वेदेवाः
Bopp
Latin
काम m. (r. कम् s. अ)
1) amor, cupido, cupiditas, deside-
rium, voluntas. BH. 2. 62. 18. 34. BR. 1. 16. SU. 4. 15. N.
1. 17. IN. 5. 61. SU. 1. 24.
2) Deus amoris. IN. 5. 49.
3) optatum, res optata. N. 17. 18.
Anekartha-Dvani-Manjari
Sanskrit
क
पुक्ली
क, मूर्धन्, चित्त, जल, काय, सुख, ब्रह्मन्, मारुत, बाल, काम, सुवर्ण, द्रविण
मूर्ध्नि चित्ते जले काये सुखे ब्रह्मणि मारुते ।
बाले कामे सुवर्णे च कशब्दो द्रविणेऽपि च ॥ २२ ॥
verse 1.1.1.22
page 0002
वृष
पु
वृष, धर्म, श्रेष्ठ, गो, मूषक, बल, काम, वृषण
धर्मो वृषो वृषः श्रेष्ठो वृषो गौ मूषको वृषः ।
वृषो बलं वृषः कामो वृषणो वृष उच्यते ॥ ५३ ॥
verse 1.1.1.53
page 0004
Edgerton Buddhist Hybrid
English
kāma, nt. (so cited Skt. Lex. object of desire, BR
acc. to PTSD nt. as well as m. in Pali), (object of) desire: LV 〔215.7〕 (vs) bhukta kāmāni (so Lefm. with only ms. A, the best
the others kāmān imāṃ which is bad in meter and sense and seems an attempt to ‘correct’ the form) rūpāś ca śabdāś ca … nānāvidhā.
Indian Epigraphical Glossary
English
kāma (IE 7-1-2), ‘thirteen’.
Lanman
English
kā́ma, m. wish, desire, longing
love
at
end of possessive cpds [1296], having desire
for…, desirous of…
kāmam, see s. v.
[√kam.]
Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
German
काम m. °ein Fürst von Krathakaiśika, S I, 431, 5.
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
अन्तराया दानलाभवीर्यभोगोपभोगगाः ।
हासो रत्यरती भीतिर्जुगुप्सा शोक एव च ॥ ७२ ॥
कामो मिथ्यात्वमज्ञानं निद्रा चाविरतिस्तथा ।
रोगो द्वेषश्च नो दोषास्तेषामष्टादशाप्यमी ॥ ७३ ॥
-wordlist-
दोष (पुं), दानान्तराय (पुं), लाभान्तराय (पुं), वीर्यान्तराय (पुं), भोगान्तराय (पुं), उपभोगान्तराय (पुं), हास (पुं), रति (स्त्री), अरति (स्त्री), भीति (स्त्री), जुगुप्सा (स्त्री), शोक (पुं), काम (पुं), मिथ्यात्व (क्ली), अज्ञान (क्ली), निद्रा (स्त्री), अविरति (स्त्री), राग (पुं), द्वेष (पुं)
--source--
मदनो जराभीररुनङ्गमन्मथौ कमनः कलाकेलिरनन्यजोऽङ्गजः ।
मधुदीपमारौ मधुसारथिः स्मरो विषमायुधो दर्पककामहृच्छयाः ॥ २२७ ॥
प्रद्युम्नः श्रीनन्दनश्च कंदर्पः पुष्पकेतनः ।
पुष्पाण्यस्येषुचापास्त्राण्यरी शंवरशूर्पको ॥ २२८ ॥
केतनं मीनमकरौ बाणाः पञ्च रतिः प्रिया ।
मनःशृङ्गारसंकल्पात्मानो योनिः सुहृन्मधुः ॥ २२९ ॥
-wordlist-
मदन (पुं), जराभीरु (पुं), अनङ्ग (पुं), मन्मथ (पुं), कमन (पुं), कलाकेलि (पुं), अनन्यज (पुं), अङ्गज (पुं), मधुदीप (पुं), मार (पुं), मधुसारथि (पुं), स्मर (पुं), विषमायुध (पुं), दर्पक (पुं), काम (पुं), हृच्छय (पुं), प्रद्युम्न (पुं), श्रीनन्दन (पुं), कन्दर्प (पुं), पुष्पकेतन (पुं), पुष्पेषु (पुं), कुसुमबाण (पुं), पुष्पचाप (पुं), कुसुमधन्वन् (पुं), पुष्पास्त्र (पुं), कुसुमायुध (पुं), मीनकेतन (पुं), मकरकेतन (पुं), मीनध्वज (पुं), मकरध्वज (पुं), झषकेतन (पुं), झषध्वज (पुं), पञ्चबाण (पुं), विषमेषु (पुं), मनोयोनि (पुं), चेतोभव (पुं), शृङ्गारयोनि (पुं), शृङ्गारजन्मन् (पुं), सङ्कल्पयोनि (पुं), स्मृतिभू (पुं), आत्मयोनि (पुं), आत्मभू (पुं), मधुसुहृद् (पुं), चैत्रसख (पुं), कामारि (पुं), शंवर (पुं), शूर्पक (पुं), कामकेतन (क्ली), मीन (पुं), मकर (पुं), कामप्रिया (स्त्री), रति (स्त्री), मधु (पुं), कामसुहृद् (पुं)
--source--
गृध्नुस्तु गर्धनस्तृष्णग्लिप्सुर्लुब्धोऽभिलाषुकः ॥ ४२९ ॥
p{0021}
लोलुपो लोलुभो लोभस्तृष्णा लिप्सा वशः स्पृहा ।
काङ्क्षाशंसागर्धवाञ्छाशेच्छेहातृण्मनोरथाः ॥ ४३० ॥
कामोऽभिलाषोऽभिध्या तु परस्वेहोद्धतः पुनः ।
अविनीतो विनीतस्तु निभृतः प्रश्रितोऽपि च ॥ ४३१ ॥
-wordlist-
गृध्नु (पुं), गर्धन (पुं), तृष्णज् (पुं), लिप्सु (पुं), लुब्ध (पुं), अभिलाषुक (पुं), लोलुप (पुं), लोलुभ (पुं), लोभ (पुं), तृष्णा (स्त्री), लिप्सा (स्त्री), वश (पुं), स्पृहा (स्त्री), काङ्क्षा (स्त्री), आशंसा (स्त्री), गर्ध (पुं), वाञ्छा (स्त्री), आशा (स्त्री), इच्छा (स्त्री), ईहा (स्त्री), तृष् (स्त्री), मनोरथ (पुं), काम (पुंक्ली), अभिलाष (पुं), अभिध्या (स्त्री), परस्वेहा (स्त्री), उद्धत (पुं), अविनीत (पुं), विनीत (पुं), निभृत (पुं), प्रश्रित (पुं)
--source--
त्रिवर्गा धर्मकामार्थाश्चतुर्वर्गः समोक्षकाः ।
बलतूर्याश्चतुर्भद्रं प्रमादोऽनवधानता ॥ १३८२ ॥
-wordlist-
त्रिवर्ग (पुं), बलतुर्य (पुंब), धर्म (पुं), अर्थ (पुं), काम (पुं), चतुर्वर्ग (पुं), चतुर्भद्र (क्ली), मोक्ष (पुं), प्रमाद (पुं), अनवधानता (स्त्री)
--source--
कामं प्रकामं पर्याप्तं निकामेष्टे यथेप्सिते ।
-wordlist-
काम (पुं), प्रकाम (पुं), पर्याप्त (पुं), निकाम (पुं), इष्ट (पुं), यथेप्सित (पुं)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
प्रद्युम्न
प्रद्युम्न, मकरध्वज, मनसिज, सङ्कल्पजन्मन्, अङ्गज, पञ्चेषु, कुसुमायुध, मदन, मार, स्मर, मन्मथ, काम, शम्बरसूदन, मधुसख, शृङ्गारयोनि, दर्पक, शूर्पकाराति, अनङ्ग, विषमायुध, आत्मभू, मनसिशय, पुष्पधन्वन्, मनोभव, मापत्य, इरज
प्रद्युम्नो मकरध्वजो मनसिजः सङ्कल्पजन्माङ्गजः,
पञ्चेषुः कुसुमायुधश्च मदनो मारः स्मरो मन्मथः ।
कन्दर्पो झषकेतनो रतिपतिः श्रीनन्दनो हृच्छयः,
कामः शम्बरसूदनो मधुसखः शृङ्गारयोनिः स्मृतः ॥ ३२ ॥
दर्पकः शूर्पकारातिरनङ्गो विषमायुधः ।
आत्मभूर्मनसिशयः पुष्पधन्वा मनोभवः ॥ ३३ ॥
मापत्यमिरजश्चैव कामपत्नी रतिः स्मृता ।
verse 1.1.1.32
page 0005
काम
काम, प्रकाम, पर्याप्त, नितान्त, भृश
कामं प्रकामं पर्याप्तं नितान्तं भृशमुच्यते ॥ ७१८ ॥
verse 4.1.1.718
page 0083
कच्चित्
कच्चित्, प्रश्न, काम
तर्कनिश्चययोर्नूनं कच्चित्स्यात्प्रश्नकामयोः ॥ ८७९ ॥
verse 5.1.1.879
page 0100
नाममाला
Sanskrit
कृष्णसुत, कृष्णपुत्र, कृष्णसूनु, कृष्णापत्य, कृष्णतुक्, कृष्णतोक, कृष्णात्मज, कृष्णप्रजा, कृष्णोद्वह, कृष्णतनय, कृष्णपोत, कृष्णदारक, कृष्णनन्दन, कृष्णार्भक, कृष्णस्तनन्धय, कृष्णोत्तानशय, दामोदरसुत, दामोदरपुत्र, दामोदरसूनु, दामोदरापत्य, दामोदरतुक्, दामोदरतोक, दामोदरात्मज, दामोदरप्रजा, दामोदरोद्वह, दामोदरतनय, दामोदरपोत, दामोदरदारक, दामोदरनन्दन, दामोदरार्भक, दामोदरस्तनन्धय, दामोदरोत्तानशय, विष्णुसुत, विष्णुपुत्र, विष्णुसूनु, विष्ण्वपत्य, विष्णुतुक्, विष्णुतोक, विष्ण्वात्मज, विष्णुप्रजा, विष्णूद्वह, विष्णुतनय, विष्णुपोत, विष्णुदारक, विष्णुनन्दन, विष्ण्वर्भक, विष्णुस्तनन्धय, विष्णूत्तानशय, उपेन्द्रसुत, उपेन्द्रपुत्र, उपेन्द्रसूनु, उपेन्द्रापत्य, उपेन्द्रतुक्, उपेन्द्रतोक, उपेन्द्रात्मज, उपेन्द्रप्रजा, उपेन्द्रोद्वह, उपेन्द्रतनय, उपेन्द्रपोत, उपेन्द्रदारक, उपेन्द्रनन्दन, उपेन्द्रार्भक, उपेन्द्रस्तनन्धय, उपेन्द्रोत्तानशय, पुरुषोत्तमसुत, पुरुषोत्तमपुत्र, पुरुषोत्तमसूनु, पुरुषोत्तमापत्य, पुरुषोत्तमतुक्, पुरुषोत्तमतोक, पुरुषोत्तमात्मज, पुरुषोत्तमप्रजा, पुरुषोत्तमोद्वह, पुरुषोत्तमतनय, पुरुषोत्तमपोत, पुरुषोत्तमदारक, पुरुषोत्तमनन्दन, पुरुषोत्तमार्भक, पुरुषोत्तमस्तनन्धय, पुरुषोत्तमोत्तानशय, केशवसुत, केशवपुत्र, केशवसूनु, केशवापत्य, केशवतुक्, केशवतोक, केशवात्मज, केशवप्रजा, केशवोद्वह, केशवतनय, केशवपोत, केशवदारक, केशवनन्दन, केशवार्भक, केशवस्तनन्धय, केशवोत्तानशय, हृषीकेशसुत, हृषीकेशपुत्र, हृषीकेशसूनु, हृषीकेशापत्य, हृषीकेशतुक्, हृषीकेशतोक, हृषीकेशात्मज, हृषीकेशप्रजा, हृषीकेशोद्वह, हृषीकेशतनय, हृषीकेशपोत, हृषीकेशदारक, हृषीकेशनन्दन, हृषीकेशार्भक, हृषीकेशस्तनन्धय, हृषीकेशोत्तानशय, शार्ङ्गिसुत, शार्ङ्गिपुत्र, शार्ङ्गिसूनु, शार्ङ्ग्यपत्य, शार्ङ्गितुक्, शार्ङ्गितोक, शार्ङ्ग्यात्मज, शार्ङ्गिप्रजा, शार्ङ्ग्युद्वह, शार्ङ्गितनय, शार्ङ्गिपोत, शार्ङ्गिदारक, शार्ङ्गिनन्दन, शार्ङ्ग्यर्भक, शार्ङ्गिस्तनन्धय, शार्ङ्ग्युत्तानशय, नारायणसुत, नारायणपुत्र, नारायणसूनु, नारायणापत्य, नारायणतुक्, नारायणतोक, नारायणात्मज, नारायणप्रजा, नारायणोद्वह, नारायणतनय, नारायणपोत, नारायणदारक, नारायणनन्दन, नारायणार्भक, नारायणस्तनन्धय, नारायणोत्तानशय, हरिसुत, हरिपुत्र, हरिसूनु, हर्यपत्य, हरितुक्, हरितोक, हर्यात्मज, हरिप्रजा, हर्युद्वह, हरितनय, हरिपोत, हरिदारक, हरिनन्दन, हर्यर्भक, हरिस्तनन्धय, हर्युत्तानशय, केशीसूदनसुत, केशीसूदनपुत्र, केशीसूदनसूनु, केशीसूदनापत्य, केशीसूदनतुक्, केशीसूदनतोक, केशीसूदनात्मज, केशीसूदनप्रजा, केशीसूदनोद्वह, केशीसूदनतनय, केशीसूदनपोत, केशीसूदनदारक, केशीसूदननन्दन, केशीसूदनार्भक, केशीसूदनस्तनन्धय, केशीसूदनोत्तानशय, मधुसूदनसुत, मधुसूदनपुत्र, मधुसूदनसूनु, मधुसूदनापत्य, मधुसूदनतुक्, मधुसूदनतोक, मधुसूदनात्मज, मधुसूदनप्रजा, मधुसूदनोद्वह, मधुसूदनतनय, मधुसूदनपोत, मधुसूदनदारक, मधुसूदननन्दन, मधुसूदनार्भक, मधुसूदनस्तनन्धय, मधुसूदनोत्तानशय, बलिसूदनसुत, बलिसूदनपुत्र, बलिसूदनसूनु, बलिसूदनापत्य, बलिसूदनतुक्, बलिसूदनतोक, बलिसूदनात्मज, बलिसूदनप्रजा, बलिसूदनोद्वह, बलिसूदनतनय, बलिसूदनपोत, बलिसूदनदारक, बलिसूदननन्दन, बलिसूदनार्भक, बलिसूदनस्तनन्धय, बलिसूदनोत्तानशय, बाणसूदनसुत, बाणसूदनपुत्र, बाणसूदनसूनु, बाणसूदनापत्य, बाणसूदनतुक्, बाणसूदनतोक, बाणसूदनात्मज, बाणसूदनप्रजा, बाणसूदनोद्वह, बाणसूदनतनय, बाणसूदनपोत, बाणसूदनदारक, बाणसूदननन्दन, बाणसूदनार्भक, बाणसूदनस्तनन्धय, बाणसूदनोत्तानशय, हिरण्यकशिपुसूदनसुत, हिरण्यकशिपुसूदनपुत्र, हिरण्यकशिपुसूदनसूनु, हिरण्यकशिपुसूदनापत्य, हिरण्यकशिपुसूदनतुक्, हिरण्यकशिपुसूदनतोक, हिरण्यकशिपुसूदनात्मज, हिरण्यकशिपुसूदनप्रजा, हिरण्यकशिपुसूदनोद्वह, हिरण्यकशिपुसूदनतनय, हिरण्यकशिपुसूदनपोत, हिरण्यकशिपुसूदनदारक, हिरण्यकशिपुसूदननन्दन, हिरण्यकशिपुसूदनार्भक, हिरण्यकशिपुसूदनस्तनन्धय, हिरण्यकशिपुसूदनोत्तानशय, मुरसूदनसुत, मुरसूदनपुत्र, मुरसूदनसूनु, मुरसूदनापत्य, मुरसूदनतुक्, मुरसूदनतोक, मुरसूदनात्मज, मुरसूदनप्रजा, मुरसूदनोद्वह, मुरसूदनतनय, मुरसूदनपोत, मुरसूदनदारक, मुरसूदननन्दन, मुरसूदनार्भक, मुरसूदनस्तनन्धय, मुरसूदनोत्तानशय, शौरिसुत, शौरिपुत्र, शौरिसूनु, शौर्यपत्य, शौरितुक्, शौरितोक, शौर्यात्मज, शौरिप्रजा, शौर्युद्वह, शौरितनय, शौरिपोत, शौरिदारक, शौरिनन्दन, शौर्यर्भक, शौरिस्तनन्धय, शौर्युत्तानशय, पद्मनाभसुत, पद्मनाभपुत्र, पद्मनाभसूनु, पद्मनाभापत्य, पद्मनाभतुक्, पद्मनाभतोक, पद्मनाभात्मज, पद्मनाभप्रजा, पद्मनाभोद्वह, पद्मनाभतनय, पद्मनाभपोत, पद्मनाभदारक, पद्मनाभनन्दन, पद्मनाभर्भक, पद्मनाभस्तनन्धय, पद्मनाभोत्तानशय, अधोक्षजसुत, अधोक्षजपुत्र, अधोक्षजसूनु, अधोक्षजापत्य, अधोक्षजतुक्, अधोक्षजतोक, अधोक्षजात्मज, अधोक्षजप्रजा, अधोक्षजोद्वह, अधोक्षजतनय, अधोक्षजपोत, अधोक्षजदारक, अधोक्षजनन्दन, अधोक्षजार्भक, अधोक्षजस्तनन्धय, अधोक्षजोत्तानशय, गोविन्दसुत, गोविन्दपुत्र, गोविन्दसूनु, गोविन्दापत्य, गोविन्दतुक्, गोविन्दतोक, गोविन्दात्मज, गोविन्दप्रजा, गोविन्दोद्वह, गोविन्दतनय, गोविन्दपोत, गोविन्ददारक, गोविन्दनन्दन, गोविन्दार्भक, गोविन्दस्तनन्धय, गोविन्दोत्तानशय, वासुदेवसुत, वासुदेवपुत्र, वासुदेवसूनु, वासुदेवापत्य, वासुदेवतुक्, वासुदेवतोक, वासुदेवात्मज, वासुदेवप्रजा, वासुदेवोद्वह, वासुदेवतनय, वासुदेवपोत, वासुदेवदारक, वासुदेवनन्दन, वासुदेवार्भक, वासुदेवस्तनन्धय, वासुदेवोत्तानशय, मन्मथ, काम, सूर्पकाराति, अनन्यज, विदेह, अकाय, अनङ्ग, अनपघन, अवपुर्, असंहनन, अकलेवर, अमूर्ति, मदन, मकरध्वज
तत्पुत्रो मन्मथः कामः सूर्पकारातिरनन्यजः ।
कायपर्यायरहितो मदनो मकरध्वजः ॥ ७७ ॥
verse 0.1.1.77
page 0039
एकाक्षरनाममाला
Sanskrit
इ, काम
इः कामे पुल्लिङ्ग इ वाऽव्ययः कोपोक्तिखेदयोः ॥ ३ ॥
verse 1.1.1.3
page 0119
र, काम, तीक्ष्ण, वैश्वानर, नर
धातर्यपि पशौ यं स्यात् या याने यातरि श्रियाम् ।
खट्वाङ्गेऽपि च रः कामे तीक्ष्णे वैश्वानरे नरे ॥ ३६ ॥
verse 1.1.1.36
page 0121
Mahabharata
English
*Kāma^1 (“love, ” personif.). § 117 (Aṃśāvat.): I, 66, 2596 (son of Dharma), 2597 (husband of Rati).--§ 130 (do.): I, 67, 2708 (Aśvatthāman sprung from Mahādeva, Antaka, Kāma, and Krodha).--§ 223 (Vāsishṭha): I, 174, 6639 (º-Krodhau, used to shampoo the feet of Vasishṭha).--§ 436 (Yakshayuddhap.): III, 158, 11590 (ºsyeva śarotkarān).-§ 531 (Rāmopākhyānap.): III, 280, 16095 (ºbāṇābhisantaptaḥ).--§ 533 (Sītā-Rāvaṇasaṃv.): III, 281, 16167 (ºbāṇārttaḥ).--§ 565 (Gālavac.): V, 111, 3830 (atra--i.e. in the north--Kāmaś ca Roshaś ca Śailaś comā sambabhuḥ).-§ 660b (Bhṛgu-Bharadvājasaṃv.): XII, 190, ††6977 (Viśveśvara Umāpatiḥ Kºm abhivartamānam anaṅgatvena śamam anayat).--§ 662b (Jāpakop.): XII, 199, 7316 (KāmaKrodhau = Virūpa and Vikṛta), 7317 (do.).--§ 743 (Ānuśāsanik.): XIII, 40, 2256 (Krodhaṃ Kºsya Deveśaḥ sahāyañ cāsṛjat prabhuḥ), 2257 (º-Krodhavaśaṅgatāḥ).--§ 747b (Suvarṇotpatti): XIII, 85, 4025 (sanātano hi saṃkalpaḥ Kºa ity abhīdhīyate | Rudrasya retaḥ praskannam agnau).-§ 770 (Ānuśāsanik.): XIII, 151, 7119 (a muni, one of the seven dharaṇīdharāḥ).--§ 779 (Aśvamedhikap.): XIV, 13, 342 (gāthāḥ Kº gītāḥ, quoted). Cf. also the following synonyms:-*Anaṅga (“bodyless”): III, 11591 (ºśarākarān): IV, 389 (ºvihāriṇī)
V, 5985 (ºśarapīḍitā)
XII, ††6977 (ºtvena, origin of the name)
XIII, 808 (ºḥ kena nirjitaḥ, sc. as by Śiva), 2314. Jagatpati, q.v. *Kandarpa: I, †7009 (ºbāṇaº), †7016 (do.), 7794 III, 2086 (iva), 16168
VI, 1232 (Kṛshṇa identif. with K.). Makaradhvaja, q.v. *Manmatha: I, †2935, 6014 (ºena vaśānugā), 6555 (iva), 6611
III, 1818, 1826, 2131 (iva), 2665 (ºsya Ratīm iva), 11588 (iva)
IV, 398 (ºsya śarotkarān), 418. *Manobhava: I, 7143. *Saṃkalpaja: I, †7007. *Smara: VII, †8410.
Kāma^2, name of a fire. § 490 (Āṅgirasa): III, 219, 14153.
Kāma^3, a companion of Skanda. § 615u (Skanda): IX, 45, 2528 (given to Skanda by Sthāṇu).
Kāma^4 = Śiva (1000 names^1--2).
Kāma^5 = Vishṇu (1000 names).
पुराणम्
English
काम १ / KĀMA I. God of beauty in Indian mythology.1) General. A prajāpati named dharma was born from the right breast of brahmā. dharma was very handsome. three sons, śama, kāma and harṣa who were exceedingly handsome, were born to him. Of them, kāma became the god of beauty. His wife was rati. śama became the husband of prāpti. harṣa had nandā for his wife. (M.B. Ādi Parva, Chapter 66, Verses 31-33).
In kālikā purāṇa we see another story about Kāma's birth. brahmā created ten prajāpatis. After that, the woman sandhyā was created. At the very moment of her birth, brahmā and the prajāpatis were irresistibly fascinated by her charm and they sprang up from their seats. All their thoughts converged on the same object. At this time a handsome youth emerged from Brahmā's mind with a floral bow in his hands. Immediately after his birth, he asked brahmā “Kaṁ darpayāmi” (Whom should I make proud?) brahmā replied--Let the minds of living beings be the aim of your arrows”. He suggested rati the daughter of dakṣa, to be Kāma's wife. Since he stirred the mind of brahmā, he got the name “MANMATHA”, and since he was extremely attractive in appearance he came to be called “KĀMA”. (For further details, see under “RATI.”)2) How kāmadeva got the name “KANDARPA”. As soon as kāma was born, he went to brahmā and asked him “Kaṁ darpayāmi?” (Whom should I make proud?). Therefore he got the name “KANDARPA”. (kathāsaritsāgara).3) brahmā cursed kāma. Once brahmā was meditating upon para Brahman for the purpose of creation. He felt carnal thoughts rising in his mind. At once a girl was born from his mind. She appeared before him and did obeisance to him. This girl was sarasvatī. brahmā fell in love with her. He declared that she should stay in the tongues of all living beings, and particularly at the tip of the tongues of all scholars. After that he made sarasvatī his wife. Soon he felt repentant for his weakness of mind. His anger blazed at kāma who was the cause of all this. He cursed that kāma would be burnt to ashes in the fire from Śiva's third eye. After that brahmā gave his carnal desire to the great sage atri who transferred it to his wife anasūyā. It hardened itself within her and took the form of candra, who was thus born to her. (brahmāṇḍa purāṇa, Chapter 43).4) kāma was burnt up in fire. Long ago an asura named tāraka, who was proud of his invincible might, was causing much havoc and terror in the whole world. Even the gods were afraid of him because he had received a boon that Śiva's son alone was capable of killing him. It was the time when pārvatī, the daughter of himavān, was performing a penance praying that Parameśvara should become her husband. Taking advantage of this opportunity, indra sent kāma to rouse the passion of love in Śiva's mind. kāma reached Śiva's seat and tried to stir up his passions. śiva who was enraged at this, opened his third eye blazing with fire. kāma was. burnt to ashes in that fire. The place where Kāma's body (aṅga) fell, came to be called “Aṅgarājya”. Since he lost his body, kāmadeva got another name “Anaṅga”. (vālmīki rāmāyaṇa. Bāla Kāṇḍa, Chapter 23).5) Kāma's Next Birth. When śiva burnt up kāma, the latter's wife rati prayed to śiva to restore her husband to life. śiva was pleased and said that rati would be born in the world and kāma would take birth as her son.” (kathāsaritsāgara).
According to Śiva's blessing rati was born in the world under the name of māyāvatī. She became the kitchenmaid of an asura named śambara. At that time Śrī kṛṣṇa approached śiva with a request that he should be blessed with a son. śiva blessed him saying that kāma who was burnt up in the fire of his eye would be born as the son of rukmiṇī, Śrī Kṛṣṇa's wife. Accordingly, rukmiṇī, conceived and a handsome child was born to her.
śambara, who employed māyāvatī as his kitchen-maid had received a boon from śiva. A condition laid down in it was that śambara would die not long after Kāmadeva's birth in the world. So śambara was making careful enquiries to ascertain whether kāma was born anywhere in the world. It was during this period that śambara received the news that kāma had been reborn as Śrī Kṛṣṇa's son. At once he went secretly to Rukmiṇī's house and stole the little baby and threw it into the sea. A sea-fish swallowed the child and a fisherman who caught it presented it to śambara. When śambara cut it open, he saw a lovely baby inside the fish. He entrusted the child to māyāvatī to be brought up.
At this stage, the sage nārada happened to come there and he explained to māyāvatī in secret, that the baby was kāmadeva and she was rati. From that time, she brought up the child with great affection and tenderness. As years passed and kāma grew up into a youth, māyāvatī began to make amorous advances towards him. Looking upon her with regard due to a mother, kāma was displeased with these advances. Then she told him what nārada had disclosed to her about their relations in the past life. She advised him to kill śambara and to leave the place for dvārakā as soon as possible.
As advised by her, kāma killed śambara and both he and māyāvatī went to dvārakā in a Vimāna and paid their respects to their parents there. In the presence of a large number of sages, kāma was christened “Pradyumna”. aniruddha, the husband of uṣā, was the son of pradyumna. Besides aniruddha, pradyumna had a daughter Tṛṣā.(1.) From kathāsaritsāgara we find that udayana and vāsavadattā were the rebirths of kāma and rati.)6) Other names of kāma. The following names have been used for kāma in the Purāṇas:--Madana, Manmatha, Māra, pradyumna, Mīnaketana, kandarpa, Darpaka, anaṅga, kāma, Pañcaśara, Śambarāri, Manasija, Kusumeṣu, Ananyaja, Puṣpadhanvā, Ratipati, makaradhvaja, Ātmabhū, Irāja, Iṣma, Kiṅkira, Abhirūpa, Gṛdhukalākeli, Kañjana, ramaṇa, Dīpaka, Madhudīpa, Śamāntaka, Muhira, Rūpāstra, Vāma, Puṣpaketana. Makaraketu, Ratināyaka, Rāgavṛnta, Saṁsāraguru, Gadayitnu, Māpatya, Māyī.7) Kāma's weapons. kāma has a bow made of sugar- cane, its string is made up of beetles, and the tips of his arrows are flowers. His vehicle is the parrot and the sign on his banner is fish. The five flowers of his arrows are:--Aravinda, aśoka, Cūta, Navamālikā, Nīlotpala. Besides these, he has five more arrows which are-Unmādana, Tāpana, Śoṣaṇa, Stambhana and Sammohana. (Amara Kośa).
काम २ / KĀMA II. An agni who was the son of Svāhādevī. mahābhārata, Vana Parva. Chapter 219, Verse 23 says that this agni was of inimitable beauty.
काम ३ / KĀMA III. Another name for Parameśvara. (M.B. anuśāsana parva, Chapter 17, Verse 42).
काम ४ / KĀMA IV. Another name for Mahāviṣṇu. (M.B. anuśāsana parva, Chapter 149, Verse 45).
काम ५ / KĀMA V. A great sage. There is a reference to this sage in mahābhārata, anuśāsana parva, Chapter 150, Verse 41.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
काम,
व्य,
 अभ्यनुज्ञा । इति विश्वः ॥
कामं,
क्ली,
 (कामाय हितम् । कम + अण् ।) रेतः ।निकामः । काम्यम् । इति मेदिनी ॥
वाढम् । अनु-मतिः । इति हेमचन्द्रः ॥
(यथा माघे २ । ४३ ।“मनागनभ्यावृत्त्या वा कामं क्षाम्यतु यः क्षमी)” ॥
कामः
पुं,
 (काम्यते असौ कर्म्मणि घञ् ।) काम्यइच्छा । इति हेमचन्द्रः ॥
(यथा मनुः २ । ९४ ।“न जातु कामः कामानामुपभोगेन शाम्यति ।हविषा कृष्णवर्त्तेव भूय एवाभिवर्द्धते” ॥
)कामस्तु ब्रह्मणो हृदयाज्जातः । यथा ।“हृदि कामो भ्रुवोः क्रोधो लोभश्चाधोरदच्छदात्” ।इति श्रीभागवतम् ॥
(काम्यते इति । कर्म्मार्थे घञ्वरः । यथा रघुः २ । ६५ ।“सन्तानकामाय तथेति कामंराज्ञे प्रतिश्रुत्य पयस्विनी सा” ॥
कामं वरं प्रतिश्रुत्य प्रतिज्ञाय इत्यर्थः ॥
मनोरथः ।यथा तत्रैव ३ । ६७ ।“तथेति कामं प्रतिशुश्रुवान्रघोर्यथागतं मातलिसारथिर्ययौ” ॥
महादेवः । यथा महाभारते । १३ । १७ । ४१ ।“गणकर्त्ता गणपतिर्दिग्वासाः काम एव च” ॥
विष्णुः । यथा तत्रैव १३ । १४९ । ४५ ।“कामहाकामकृत् कान्तः कामः कामप्रदः प्रभुः” ॥
)बलदेवः । इति शब्दरत्नावली ॥
महाराजचूतः ।इति राजनिर्घण्टः ॥
कामदेवः । (यथा कुमारे३ । ६४ ।“कामस्तु वाणावसरं प्रतीक्ष्यपतङ्गवद्वह्निमुखं विविक्षुः” ॥
)स तु श्रीकृष्णपुत्रः । तत्पर्य्यायः । मदनः २ मन्मथः३ मारः ४ प्रद्युम्नः ५ मीनकेतनः ६ कन्दर्पः ७दर्पकः ८ अनङ्गः ९ पञ्चशरः १० स्मरः ११ शम्ब-रारिः १२ मनसिजः १३ कुसुमेषुः १४ अनन्यजः१५ पुष्पधन्वा १६ रतिपतिः १७ मकरध्वजः १८आत्ममूः १९ ब्रह्मसूः २० विश्वकेतुः २१ । इत्यमरः१ । १ । २६--२८ ॥
* ॥
स तु पञ्चाशद्विधो यथा ।कामः १ कामदः २ कान्तः ३ कान्तिमान् ४कामगः ५ कामचारः ६ कामी ७ कामुकः ८कामवद्धनः ९ रामः १० रमः ११ रमणः १२रतिनाथः १३ रतिप्रियः १४ रात्रिनाथः १५रमाकान्तः १६ रममाणः १७ निशाचरः १८नन्दकः १९ नन्दनः २० नन्दी २१ नन्दयिता २२पञ्चवाणः २३ रतिसखः २४ पुष्पधन्वा २५ महा-धनुः २६ भ्रामणः २७ भ्रमणः २८ भ्रममाणः २९भ्रमोऽपरः ३० भ्रान्तः ३१ भ्रामकः ३२ मृङ्गः ३३भ्रान्तचारः ३४ भ्रमावहः ३५ मोहनः ३६मोहकः ३७ मोहः ३८ मोहवर्द्धनः २९ मदनः४० मन्मथः ४१ मातङ्गः ४२ भृड्गनायकः ४३गायनः ४४ गीतिजः ४५ नर्त्तकः ४६ खेलकः ४७उन्मत्तोन्मत्तकः ४८ विलासः ४९ लोभवर्द्धनः ५० ॥
“दाडिमीकुसुमाभाश्च वामाङ्के शक्तिसंयुताः ।सौम्या रक्ताम्बराः सर्व्वे पुष्पवाणेक्षुकार्म्मुके ॥
बिभ्राणाः सर्व्वभूषाढ्याः कामाः पञ्चाशदीरिताः” ।इति शारदातिलकटीकायां राघवसट्टः ॥
तेषा-मेकपञ्चाशत्शक्तयो रतिशब्दे द्रष्टव्याः ॥
* ॥
तस्य स्थानानि यथा ।“पादे गुलफे तथोरौ च भगे नाभौ कुचे हृदि ।कक्षे कण्ठे च ओष्टे च गण्डे नेत्रे श्रुतावपि ।ललाटे शीर्षकेशेषु कामस्थानं तिथिक्रमात् ॥
दक्षे पुंसां स्त्रिया वामे शुक्ले कृष्णे विपर्य्ययः ॥
पादाङ्गुष्ठे प्रतिपदि द्वितीयायाञ्च गुल्फके ।ऊरुदेशे तृतीयायां चतुर्थ्यां भगदेशतः ॥
नाभिस्थाने च पञ्चम्यां षष्ठ्यान्तु कुचमण्डले ।सप्तम्यां हृदये चैव अष्टम्यां कक्षदेशतः ॥
नवम्यां कण्ठदेशे च दशम्यां चोष्ठदेशतः ।एकादश्यां गण्डदेशे द्वादश्यां नयने तथा ॥
श्रवणे च त्रयोदश्यां चतुर्द्दश्यां ललाटके ।पौर्णमास्यां शिखायाञ्च ज्ञातव्यञ्च इति क्रमात् ॥
यत्र स्थाते वसेत् कामस्तथैव नखचुम्बनम् ।मन्त्रेणानेन कर्त्तव्यं ज्ञातव्यं रतिकोविदैः” ॥
इति स्मरदीपिका ॥
मन्त्रस्तु प्रणवादिसविन्दुप्र-त्येकषोडशस्वरयुक्तनमोऽन्तप्रत्येकचन्द्रषोडशकला-रूपः ॥
उत्पन्नमात्रशरीरिषु कामस्यानुत्पत्ति-कारणं यथा । मार्कण्डेय उवाच ।“ब्रह्मापि तनयां सन्ध्यां दृष्ट्वा पूर्व्वमथात्मनः ।कामायाशु मनश्चक्रे त्यक्त्वा सा च सुतेति वै ॥
तस्याश्च चलितं चित्तं कामवाणविलोडितम् ।ऋषीणां प्रेक्षतां तेषां मानसानां महात्मनाम् ॥
मर्गस्य वचनं श्रुत्वा सोपहासं विधिं प्रति ।आत्मनश्चलचित्तत्वममर्य्यादमृषीन् प्रति ॥
कामस्य तादृशं भावं मुनिमोहकरं मुहुः ।दृष्ट्वा सन्ध्या स्वयं तत्र त्रपामापातिदुःखिता ॥
ततस्तु ब्रह्मणा शप्ते मदने तदनन्तरम् ।अन्तर्भूते विधौ शम्भौ गते चापि निजास्पदे ॥
अभर्षवशमापन्ना सन्ध्या ध्यानपराभवत् ।ध्यायन्ती क्षणमेवात्र पूर्व्ववृत्तं मनस्विनी ॥
इदं विममृषे सन्ध्या तस्मिन् काले यथोदितम् ।उत्पन्नमात्रां मां दृष्ट्वा युवतीं मदनेरितः ॥
अकार्षीत्सानुरागोऽयमभिलाषं पितामहः ।दृष्ट्वैव माममर्य्यादं सकाममभवन्मनः ॥
ममापि मथितं चित्तं मदनेन दुरात्मना ।येन दृष्ट्वा मुनीन् सर्व्वांश्चलितं मन्मनो भृशम् ॥
फलमेतस्य पापस्य मदनः खयमाप्तवान् ।यत्तं शशाप कुपितः शम्भोरग्रे पितामहः ॥
ममोचितं फलमहमाप्तुमिच्छामि साम्प्रतम् ।यन्मां पिता भ्रातरश्च सकामामपरोक्षतः ॥
दृष्ट्वा चक्रुः स्पृहां तस्मान्न मत्तः कापि पापकृत् ।ममापि कामभावोऽभूदमर्य्यादं समीक्ष्य तान् ॥
पत्याविव स्वके ताते सर्व्वेषु सहजेष्वपि ।करिष्याम्यस्य पापस्य प्रायश्चित्तमहं स्वयम् ॥
आत्मानमग्नौ होष्यामि वेदमार्गानुसारतः ।किन्त्वेकां स्थापयिष्यामि मर्य्यादामिह भूतले ॥
उत्पन्नमात्रा न यथा सकामाः स्युः शरीरिणः ।एतदर्थमहं कृत्वा तपः परमदारुणम् ॥
मर्य्यादां स्थापयित्वैव पश्चात् त्यक्ष्यामि जीवितम् ।यस्मिन् शरीरे पित्रा मे ह्यभिलासः स्वयं कृतः ॥
भ्रातृमिस्तेन कायेन किञ्चिन्नास्ति प्रयोजनम् ।येन स्वेन शरीरेण तातेऽथ सहजे स्वके ॥
उद्भावितः काममावी न तत्सुकृतसाधनम् ।इति संचिन्त्य मनसा सन्ध्या शैलवरं ततः ।जगाम चन्द्रभागाख्यं चन्द्रभागा यतः सृता ॥
तया स शैलः समधिष्ठितः सदासौवर्णगौर्य्यादिसमप्रभाभृता ।सोमेन सन्ध्यासमयोदितेनयथोदयाद्रिर्व्विरराज शश्वत्” ॥
इति कालिकापुराणे १९ अध्यायः ॥
* ॥
मार्कण्डेय उवाच ।“अथ तस्याः शरीरन्तु वल्कलाजिनसंवृतम् ।परिक्षीणं जटाव्रातैः पवित्रं मूर्द्ध्नि राजितम् ॥
हिमानीतर्ज्जिताम्भोजसदृशं वदनं तदा ।निरीक्ष्य कृपयाविष्टो हरिः प्रोवाच तामिदम्”श्रीभगवानुवाच ।“प्रीतोऽस्मि तपसा भद्रे भवत्याः परमेण वै ।स्तवेन च शुभे प्रज्ञे वरं वरय साम्प्रतम् ॥
येन ते विद्यते कार्य्यं वरेणास्ति मनोगतम् ।तत् करिष्ये च भद्रं ते प्रसन्नोऽहं तव व्रतैः” ॥
सन्ध्योवाच ।“यदि देव प्रसन्नोऽसि तपसा मम संप्रति ।वृतस्तदायं प्रथमं वरो मम विधीयताम् ॥
उत्पन्नमात्रा देवेश प्राणिनोऽस्मिन् भुवःस्थले ।न भवन्तु क्रमेणैव सकामाः सम्भवन्तु वै” ॥
श्रीभगवानुवाच ।“प्रथमं शैशवो भावः कौमाराख्यो द्वितीयकः ।तृतीयो यौवनो भावश्चतुर्थं वार्द्धकं तथा ॥
तृतीयेष्वथ संप्राप्ते वयोभागे शरीरिणः ।सकामाः स्युर्द्वितीयान्ते भविष्यन्ति क्वचित् क्वचित् ॥
तपसा तव मर्य्यादा जगति स्थापिता मया ।उत्पन्नमात्रा न यथा सकामाः स्युः शरीरिणः” ॥
इत्यादि श्रीकालिकापुराणे २२ अध्यायः ॥
* ॥
अभिलाषः । तस्य रजोगुणादुत्पत्तिर्यथा, --“काम एष क्रोध एष रजोगुणसमुद्भवः ।महाशनो महापाप्मा विद्ध्येनमिह वैरिणम्” ॥
इति श्रीभगवद्गीतायां ३ । ३७ ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
काम
अव्य०
 कम--घञ् । १ अनुज्ञायां विश्वः । २ निकामे ३ अत्यर्थे४ काम्ये
न०
 मेदि० कामाय हितम् अण् । ५ रेतसि
न०
 मेदि०६ वाढमित्यर्थे, ७ अनुमतौ “काममामरणात् तिष्ठेत् गृहेकन्यर्त्तुमत्यपि” यममनूः । “मनागनभ्यावृत्त्या वा कामंक्षम्यतु यः क्षमी” माघः । ८ इच्छायाम् “कामः सङ्कल्पोवि-चित्सा श्रद्धाऽश्रद्धा धृतिरधतिर्ह्रीर्धीर्भीरित्येतत् सर्वं मनएव”श्रुतेः तस्य मनोधर्मत्वमिति वेदान्तिनः सांख्याश्च मन्यन्तेमनोहेतुकत्वोक्तावेव श्रुतेस्तात्पर्यं मन्यमाना आत्मधर्मत्व-मिति नैयायिका आहुः । अभिलाषशब्दे इच्छाशब्देचास्य विवृतिः । “सङ्कल्पमूलः कामो वै यज्ञाः सङ्क-ल्पसम्भवाः” इत्युपक्रम्य “अकामस्य क्रिया काचित्दृश्यते नेह कर्हिचित् । यद्यद्धि कुरुते किञ्चित्तत्तत् कामस्य चेष्टितम्” इति मनुना सर्व्वक्रियां प्रतिकामस्य हेतुत्वमुक्तम् । “सङ्कल्पः अनेन कर्म्मणा इदमिष्टंफलं साध्यताम्” इति बुद्धिः । तथाच इष्टसाधनता-ज्ञानरूपात् सङ्कल्पात् काम इच्छा भवति, ततः क्रिया-निष्पत्तिः । सचाप्राप्तविषयस्य प्राप्तिसाधने चित्तवृत्तिभेदःकामस्तु रजोगुणहेतुकः । यथोक्तं गीतायाम् “कामएषक्रोधएष रजोगुणसमुद्भवः” कामश्च इष्टविषयाभिलाषः ।“पुंसो या विषयापेक्षा स काम इति भण्यते” । पुमानादौकाममय एव भूत्वार्थकर्मकृत् । यतोऽयं कर्मणोहेतुः कामो-ऽतोऽस्य प्रधातता” “सङ्गात् सञ्जायते कामः कामात् क्रोधोऽभिजायते” गोता । कर्मणि घञ । ९ कामनाविषये, कामना-विषयश्च त्रिविधः वाह्याभ्यन्तरवासनामयभेदात् तत्र गृह-क्षेत्रादिकं शब्दादिविषयाश्च वाह्यविषयाः शारीरमानसिक-कर्म्मजातम् आभ्यन्तरः संघः स्वप्नहेतुकः वासनाययः “नजातु कामः कामानामुपभीगेन शाम्यति । हविषा कृष्ण-वर्त्मेव भूयएवाभिवर्द्धते” मनुः । धर्मार्थकाममोक्षमध्येकामशब्देन काम्यस्यैव ग्रहणं तस्यैव पुरुषार्थत्वात् पुरुषेणइष्यमाणत्वात् इच्छायास्तथात्वाभावात् । “अप्यर्थ-कामौ तस्यास्तां धर्मएव मनीषिणः” रघुः । “सन्तानकामस्य तथेति कामम्” रघुः । काम्यमानत्वात् कामंवरमित्यर्थः । “तथेति काम प्रतिशुश्रुवान् रघोः” रघुः ।“इति स्वप्नोपमान् मत्वा कामान् मा गास्तदङ्गताम्”रघुः । कामनाविषयश्च सुखस्वरूपमात्मैवेति वेदान्तिनः, तदेव मुख्यं प्रयोजनम् “नवा अरे पत्युः कामायपतिः प्रियोभवति आत्मनस्तु कामाय पतिः प्रियोभवति”वृ० उप० सुखस्वरूपात्मन एव परप्रेमास्पदत्वो-क्तेः । तत्साधनानान्तु गौणप्रयोजनत्वम् । सुखमिवदुःखाभावोऽपि मुख्यं काम्यमिति नैयायिकादयः, “मोक्षकाङ्क्षिभिः काम्यमाने १० परमेश्वरे च । “कामहाकामकृत् कान्तः कामः कामप्रदः प्रभुः” विष्णुस० ।स्त्रीपुरुषयोः उपस्थसाध्यानन्दसाधने तयोः परस्प-रालिङ्गनादिप्रवर्त्तके ११ अनुरागभेदे तत्रैव लोकेकामशब्दस्य रूढिर्दृश्यते । स च तिथिविशेषे स्त्री-पुरुषयोः स्थानविशेषएव चुम्बनादिना व्यज्यते, यथोक्तंस्मरदीपिकायाम् “पादे गुल्फे तथोरौ च भगे नाभौकुचे हृदि । कक्षे कण्ठे तथौष्ठे च गण्डे नेत्रेश्रुतावपि । ललाटे शोर्षकेशेषु कामस्थानं तिथिक्रमात् ।दक्षे पुंसां स्त्रिया वामे शुक्ले कृष्णे विपर्य्ययः । पादाङ्गुष्ठेप्रतिपदि द्वितीयायाञ्च गुल्फके । ऊरुदेशे तृतीयायांचतुर्थ्या” भगदेशतः । नाभिस्थाने च पञ्चम्यां षष्ठ्यान्तुकुचमण्डले । सप्तम्यां हृदये चैव अष्टम्यां कक्षदेशतः ।नवम्यां कण्ठदेशे च दशम्यां चोष्ठदेशतः । एकादश्यां गण्ड-देशे द्वादश्यां नयनेतथा । श्रवणे च त्रयोदश्यां चतुर्द्दश्यांललाटके । पौर्णमास्यां शिखायाञ्च ज्ञातव्यञ्च इतिक्रमात् । यत्र स्थाने वसेत् कामस्तत्रैव नखचुम्बनम् ।“हदि कामः भ्रुवोः क्रोधो लोभश्चाधोरदच्छदात्”भाग० । तस्य समष्टिरूपस्य विराजो ब्रह्मणः हृदय-जातत्वेन व्यष्टीनामप्यस्मदादीनामपि मनसिजन्यत्वम् ।प्राणिनां जन्मावधि सर्वकालेष्वस्य वर्त्तमानत्वेऽपि यौवनेएवास्य यथा प्रादुर्भावस्तथा कालिका०
पु०
 १९ ।२२ अ० वर्णितं यथा“ब्रह्मापि तनयां सन्ध्यां दृष्ट्वा पूर्व्वमथात्मनः । कामा-याशु मनश्चक्रे त्यक्त्वा बुद्धिं सुतेति वै । तस्याश्च चलितंचित्तं कामवाणविलोडितम् । ऋषीणां प्रेक्षतां तेषांमानसानां महात्मनाम् । भर्गस्य वचनं श्रुत्वा सोपहासंविधिं प्रति । आत्मनश्चलचित्तत्वममर्य्यादमृषीन् प्रति ।कामस्य तादृशं भावं मुनिमोहकरं तदा । दृष्ट्वा सन्ध्यास्वयं तत्र त्रपामापातिदुःखिता । ततस्तु ब्रह्मणा शप्तेमदने तदनन्तरम् । अन्तर्भूते विधौ शम्भौ गते चापिनिजास्पदे । अमर्षवशमापन्ना सन्ध्या ध्यानपराऽभवत्” ।ततस्तस्यास्तपसा तीषितेन विष्णुना तत्प्रार्थनया कामप्र-वृत्तिकालनियमनरूपोवरोदत्तो यथा “सन्ध्योवाच । यदिदेव! प्रसन्नोऽसितपसा मम संप्रति । वृतस्तदायं प्रथमं बरोमम विधीयताम् । उत्पन्ननात्रा देवेश! प्राणिनोऽस्मिन्भुवस्तले । न भवन्तु क्रमेणैव सकामाः सम्भवन्तु वै । श्री-भगवानुवाच । प्रथमं शैशवो भावः कौमाराख्यो द्विती-यकः । तृतीयो यौवनो भावश्चतुर्थं वार्द्धकं तथा । तृतीयेत्वथ संप्राप्ते वयोभागे शरीरिणः । सकामाः स्युर्द्विती-यान्ते भविष्यन्ति क्वचित् क्वचित् । तपसा तव मर्य्यादाजगति स्थापिता मया । उत्पन्नमात्रा न यथा सकामाःस्युः शरीरिणः” । तथा च कामप्रवृत्तिहेतुर्हि शुक्रवृद्धिःबाल्ये च शुक्रवृद्धेरसम्भवात् न कामप्रवृत्तिः । बाला-नामपि अन्नरसपाकेन चरमधातोः शुक्रस्योद्भवसम्भवेऽपितस्य सूक्ष्मत्वात् न प्रसरणम् यथाह भावप्र० । “बालानांशुक्रमस्त्येव किन्तु सौक्ष्म्यान्न दृश्यते । पुष्पाणां मुकुलेगन्धो यथा सन्नपि नाप्यते । तेषां तदेव तारुण्येपुष्टत्वाद्व्यक्तिमेति हि । कुसुमानां प्रफुल्लानां गन्धः प्रादु-भवेद्यथा” । तत्र कारणञ्च अनुपदोक्तविष्णुवर एवइति न बाल्ये तस्य प्रादुर्भावः । १२ तादृशानुरागाधिष्ठातृदेवभेदे स च पञ्चाशद्विधः । यथोक्तं शा० ति० टी०राधवभट्टेन यथा “काम १ कामद २ कान्ता ३ श्चकान्तिमान् ४ कामग ५ स्तथा । कामचारश्च ६ कामी७ च कामुकः ८ कामवर्द्धनः ९ । रामो १० रमश्च ११रमणो १२ रतिनाथो १३ रतिप्रियः १४ । रात्रिमाथो १५ रमाकान्तो १६ रममाणो १७ निशाचरः१८ । नन्दको १९ नन्दन श्चैव २० नन्दी २१ नन्दयिता२२ पुनः । पञ्चवाणो २३ रतिसखः २४ पुष्पधन्वा २५महाधनुः २६ । भ्रामणो २७ भ्रमण २८ श्चैव भ्रममाणो२९ भ्रमोत्तरः ३० । भ्रान्त श्च ३१ भ्रमुको ३२ भृङ्गो३३ भ्रान्तचारो ३४ भ्रमावहः ३५ । मोहनो ३६ मोहको३७ मोहो ३८ मोहवर्द्धन ३९ एव च । मदनो ४० मन्मथ४१ श्चैव मातङ्गो ४२ भृङ्गनायकः ४३ । गायनो ४४गीतिज ४५ श्चैव नर्त्तनः ४६ खेलक ४७ स्तथा । उन्म-त्तोन्मत्तक ४८ श्चैव विला ४९ लोभवर्द्धनः ५०” ।तेन च कार्त्तिकेयोत्पत्तरे शिवध्यान भङ्गार्थमिन्द्रनियुक्तेनशिवध्य नभङ्गार्थमुद्युक्तेन पानभङ्गजनितहरकोपात् भस्मी-भावमासाद्याङ्गहीनत्रमाप्त । यथाह शिवपु० १४ अ० ।“कामोधनुषि संयोज्य पुष्पवाणं तदा सुते! । पार्वतीसन्मुखे स्थाणौ मोक्तुकामो व्यवस्थितः । हरस्तु र्धर्य्य-मालम्ब्य किमेतदिति चिन्तयन् । ददर्श पृष्ठतः कार्मंपुष्पबाणधनुर्धरम् । विवृद्धमन्योस्तस्याथ तृतीयनय-नान्मुने! स्फुरन्नुदर्च्चिरग्निस्तु पपात मदनोपरि ।क्रोधं संहर हे देव! इति यावत् वदन्ति खे । इन्द्रा-दिसकलादेवास्तावद्भस्मीचकार तम्” स च पश्चात् वासु-देवात् रुक्मिण्यां प्रादुर्भूय मायावतीरूपां रतिं शम्बर-भार्य्यात्वेन प्रथितामुपयेमे । तदेतत् हरि० वर्ण्णितम् ।“रुक्मिण्यां वासुदेवस्य लक्ष्म्यां कामोधृतव्रतः । शम्बरान्त-करोजज्ञे प्रद्युम्नः कामदर्शनः । त सप्तरात्रे सम्पूर्णेनिशीथे सूतिकागृहात् । जहार कृष्णस्य सुतं शिशुंवै शम्बरो नृप! । स मृत्यना परीतायुर्म्मायया प्रज-हार तम् । दोर्भ्यासुत्क्षिप्य नगरं स्वंनिनाय महा-सुरः । अनपत्या तु तस्यासीद्भार्य्या रूपगुणान्विता । नाम्नामायावती नाम मायेव शुभदर्शना । ददौ तं वासु-देवस्य पुत्त्रं पुत्त्रमिवात्मजम् । तस्या महिष्या नाथिन्यादानवः कालचोदितः । मायावती तु तं दृष्ट्वा सम्प्रहृष्टतनू-रुहा । हर्षेण महता युक्ता पुनःपुनरुदैक्षत । अथ तस्यानिरीक्षन्त्याः स्मृतिः प्रादुर्बभूव ह । अयं स मम कान्तोऽ-भूत् स्मृत्येवं चान्वचिन्तयत् । अयं स नाथोमर्त्ता मे यस्यार्थेहि दिवानिशम् । चिन्ताशोकह्रदे मग्ना न विन्दामिरतिं क्वचित् । अयं भगवता पूर्व्वं देवदेवेन शूलिना ।खेदितेन कृतोऽनङ्गो दृष्टोजात्यन्तरे मया । कथमस्यस्तनं दास्ये मातृभावेन जानती । भर्त्तुर्भार्य्या त्वहं भूत्वावक्ष्ये वा पुत्र इत्युत । एवं सञ्चिन्त्य मनसा धात्र्यास्तंसा समर्पयत् । रसायनप्रयोगैश्च शीघ्रमेवान्ववर्द्धयत् ।धात्र्याः सकाशात् स च तां शृण्वन् रुक्मिणिनन्दनः ।मायावतीमविज्ञानान्मेने स्वामेव मातरम् । सा च तं वर्द्ध-यामास कार्ष्णिं कमललोचनम् । माया श्चास्मै ददौ सर्व्वादानवीः काममोहिता । स यदा यौवनस्थस्तु प्रद्युम्नः काम-दर्शनः । चिकार्षितज्ञो नारीणां सर्व्वास्त्रविधिपारगः ।तं सा मायावती कान्तं कामयामास कामिनी” हरि०१६३ अ० । “कुमार! पश्य मां प्राप्तं देवगन्धर्वनारदम् ।प्रेषितं देवराजेन तव सम्बोधनाय वै । स्मर त्वं पूर्व्वकंभावं कामदेवोऽसि मानद! । हरकोपानलाद्दग्धस्तेना-नङ्गस्त्विहोच्यसे । त्वं वृष्णिवंशे जातोऽसि रुक्मिण्यागर्भसम्भवः । जातोऽसि केशवेन त्वं प्रद्युम्न इतिकीर्त्त्यसे । आहृत्य शम्बरेण त्वमिहानीतोऽसि मानद! ।सप्तरात्रे त्वसम्पूर्णे सूतिकागारमध्यतः । बधार्थं शम्ब-रस्य त्वं ह्रियमाणो ह्युपेक्षितः । केशवेन महाबाहो! ।देवकार्यार्थसिद्धये । यैषा मायावती नाम भार्या वै शम्बरस्यतु । रतिं तां विद्धि कल्याणी तव भार्यां पुरातनीम् । तवसा रक्षणार्थाय शम्बरस्य गृहेऽवसत् । मायां शरीरजांन्यस्य मोहानार्थं दुरात्मनः । रतेरुत्पादनार्थाय प्रेषयत्य-निशं तदा । एवं प्रद्युम्न! बुद्ध्वा वै तव भार्यां प्रतिष्ठिताम् ।हत्वा तं शम्बरं वीर! वैष्णवास्त्रेण संयुगे । गृह्य मायावतीभार्यां द्वारकां गन्तुमर्हसि” हरि० १६५ अ० “कामं प्रति-नारदवाक्यम् । “सोऽब्रवीत् सहसा देवीं रुक्मिणीं देवता-मिव । अयं स देवि! संप्राप्तः पुत्रश्चापधरस्तव । अनेनशम्बरं हत्वा मायायाञ्च विशारदम् । हृता मायाश्च ताःसर्व्वा याभिर्देवानबाधत । सती चेयं शुभा साध्वी भार्याऽपितनयस्य ते । मायावतीति विख्याता शम्बरस्य गृहोषिता ।मा च ते शम्बरस्येयं पत्नीति भवतु व्यथा । मन्मथेऽथ गतेनाशं गते चानङ्गतां पुरा । कामपत्नी, न कान्तैषा शम्ब-रस्य रतिः प्रिया । मायारूपेण तं दैत्यं मोहयन्त्य-सकृच्छुभा । न चैषा तस्य कौमारे वशे तिष्ठति शोभना ।आत्ममायामयं कृत्वा रूपं शम्बरमाविशत् । पत्न्येषा ममपुत्रस्य स्नुषा तव वराङ्गना” हरि० १६७ अ० । रुक्मिणींप्रति कृष्णवाक्यम् । तेन १३ रौक्मिणेये
पु०
 १४ बलदेवेशब्दर० तस्य कामपालत्वात्तथात्वम् । १५ महाराजचूते राजनि० । कर्मपूर्व्वकात् कामयतेः कर्त्तरि अण् ।तत्तत्पदार्थकामनायुक्ते यथा स्वर्गकामोऽश्वमेधेन यजेतपशुकामः प्रजाकाम इत्यादि । घञ्न्तकामशब्दे परेतुमुन्नन्तस्यान्तलोपः । यथा गन्तुकामः रन्तुकामः इत्यादिवृषादि० तस्याद्युदात्तता । कामनायुक्तवाचककामादिशब्द-समभिव्याहारे यागे तन्नियोज्यकत्वं तत्कृतिसाध्यत्वञ्चमतभेदेन प्रतीयते यथा स्वर्गकामो यजेतेत्यत्र स्वर्गकामनियोज्यकस्तत्कृतिसाध्योवा याग इति बोधः । लिङादिनायागादेः कर्त्तव्यत्वबोधनात् यागादेस्तथात्वम् । यागजन्य-फलं च कामनावतीव तत्तत्फलकामनोद्देश्येऽपि भवति अतःपितृस्वर्गकामनया कृतपूर्त्तादेः फलं पितरीति मणिकृत् ।अर्थशब्देन द्वन्देऽस्य वा पूर्व्वं निपातः । अर्थकामौ कामार्थौ ।तन्त्रोक्ते १६ वीजभेदे । तदुद्धारो यथा तन्त्रसा० कुलार्ण्णवे“देवीं दक्षिणबाहुशक्रनयनं कामं कलालाञ्छितम्”दक्षिणबाहुः ककारस्तस्य वर्ण्णस्य मातृकान्यासे दक्षबाहु-मूले न्यस्यत्वात् तथात्वम् शक्रोलकारः नयनं वाननेत्रं तेनईकारः कलालाञ्छितं विन्दुभूषितम् तेन क्लीम् इत्येवं रूपंकामम् इत्यर्थः । प्रकारान्तरेण तदुद्धारः तन्त्रसा० श्रीक्रमे ।“तां विद्यां शृणु देवेशि! काममिन्द्रसमन्वितम् । नाद-विन्दुकलाभेदात् तुरीयस्वरसयुतम् । महाश्रीसुन्दरीविद्या महात्रिपुरसुन्दरी । ककारे सर्व्वमुत्पन्नं कामे-कैवल्यदायकम् । लकारे सकलैश्वर्य्यमीकारे सर्व्वसौ-ख्यदम्” कुब्जिकात० । “परा च कमला कामो वाग्-भवं शक्तिरेव च” । १७ ककाराक्षरे च । शिववीजं (ह) ।तथा कामं (क) इन्द्रम् (ल) देवीं (स) नियोजयेत् ।षोडशीविद्यायां शक्तिकूटोद्धारे ।
Capeller
German
का॑म (कम॑)
m.
 Wunsch, Begehr nach
(Gen. , Dat. o. Loc.) Trieb, Lust, Liebe
der Wunschgott, der Liebesgott. —°
(oft nach dem Infin. -St. auf तु) begehrend,
verlangend zu. का॑मय nach
Wunsch
jemd. (Gen. o. Dat.) zu Liebe.
कामात् u. कामतस् aus Lust, freiwillig,
absichtlich. कामया (Instr.
f.
 ) frei
heraus (nur bei ब्रूहि u. प्रब्रूहि).
Grassman
German
kā́ma, m., Begierde, Verlangen, Wunsch [von kam], namentlich auch 2〉 Begierde, Verlangen nach [G., D.]
3〉 der A. -am adverbial: nach Wunsch. Adj. gavyú u. s. w., vasūyát, ichát, hárivat.
-as {229, 6}
{264, 19}
{288, 2}
{339, 7}
{415, 18}
{687, 9}
{809, 46}
persönlich gedacht: {955, 4}. — 2〉 nadásya {179, 4}
yamásya {836, 7}
rāyás {536, 9}
{613, 4}
rāyé {396, 15}.
-am mit ā́ pṛṇa (erfülle) {16, 9}
{57, 5}
{486, 21}
{644, 6}
{673, 6}
ā́ pūpurantu {578, 3}
aprās {932, 11}
aśyā́ma {446, 7}
ānaśe {922, 7}
tarpáya {54, 9}
tarpayanta {85, 11}
āvárat {143, 6}
mandaya {264, 20}
ṛdhyās {284, 1}
nákṣat {555, 6}
vavṛjyús {688, 5}
ā́ ṛṇos {30, 15}
ā́ ṛṇve {428, 5}
ví tiranti {860, 6}
gmán (zu jemandes Verlangen oder Begierde kommen, sie zu erfüllen) {855, 5}
ā́ ítya {892, 14}
abhí akṣaran {720, 1}
ferner in dem Sinne: „den Wunsch zurückweisen“ und ähnl. mā́ ūnāyīs {53, 3}
mā́ ā́ dhag {178, 1}
mā́ ví tārīs (nicht durchkreuze) {880, 5}
ná roṣati {708, 4}. Ferner „sein Verlangen auf jemand [L.] hinrichten“: yásmin {283, 1}
asmin {319, 5}
{622, 39}
tvé {639, 18}
{869, 2}
asmé {868, 6}
índre {548, 2}
yuvatyā́m {887, 6}
(erg. tvé) {386, 12}. — 2〉 sá vásvas 〰 pīparat {211, 4}. — 3〉 {248, 5}.
-ena 1〉 kṛtás {490, 8}
{499, 3}. _{499, 4}. — 2〉 śrávasas {532, 10}.
-āya 1〉 yemire {663, 18}
áram {922, 7}
{923, 18}.
-asya vidā́ 〰 {86, 8}.
-e {954, 2} (asmín). — [Page323] 2〉 asya (sómasya) {282, 2}.
-ās {289, 3}
{312, 15}
{825, 10}. _{825, 11}
{851, 2}
{866, 12}
{890, 2} (überall mit Verben d. Bewegung)
satyā́s santu {942, 8}.
-āsas {641, 6} sánti 〰.
-ān úpa sasṛjmáhe {81, 8}
{707, 7}
tuchyā́n kā́mān karate {396, 10}.
kāmá, a., begehrend, wünschend [von kam].
-ásya {825, 11} (so zu betonen nach BR.).
Burnouf
French
काम काम
m.
 (कम्) amour, désir.
Bd. un des
क्लेशस् ou principes de corruption.
Kāmadeva ou l'Amour.
Surnom de Balarāma, frère de Kṛṣṇa. -- S.
n.
 objet aimé ou
désiré.
Semen virile.
En composition काम signifie
presque toujours अद् लिबितुम्।
कामकामिन् a. livré à ses désirs.
कामकारतस् adv. (कृ) en agissant selon son désir.
कामकूट
m.
 (कूट) amour impudique.
Amant d'une
fille publique dupé par elle.
कामकेलि
m.
 (केलि) plaisirs de l'amour.
Homme
libertin, lascif.
कामग, कामगम et कामगामिन् a. (गम्) qui va
où il veut, comme il veut, quand il veut.
कामगुण
m.
 (गुण) qualité affective des objets, ce qui
en eux excite nos désirs.
Sensibilité affective
affection
[plaisir, amour, désir]
passion
satisfaction des sens.
कामङ्गामिन् a. cf. कामग et कामम्।
कामचारिन् a. (चर्) qui va selon ses désirs
livré
à ses désirs, qui suit sa passion. -- S.
m.
 passereau
l'oiseau de
Viṣṇu, गरुड।
कामजान
m.
 coucou kokila.
कामतस् adv. à son gré, ad libitum, selon son désir.
कामताल
m.
 coucou kokila.
कामत्व
n.
 (sfx. त्व) la qualité ou l'état affectif d'un
être, la sensibilité affective.
कामद a. (दा) qui donne comme il veut ou comme on veut
[en ce dernier sens] libéral, prodigue. -- S.
f.
 कामदा la
vache d'abondance Kāmadhuk.
कामदुह्
f.
 (दुह्) la Vache d'abondance [vache symbolique qui
donne à qui la trait tout ce qu'il veut]
nom. कामधुक्, M§ 112,
4°.
कामदूती
f.
 (दूत) la messagère d'amour, c-à-d.
le bignonia suaveolens, bot.
कामध्वंसिन्
m.
 (ध्वंस्) l'ennemi de Kāma, Śiva.
कामन a. (sfx. अन) amoureux, désireux.
कामना
f.
 amour, désir.
कामन्धमिन्
m.
 (ध्मा) chaudronnier.
कामपत्नी
f.
 l'épouse de Kāma, Rati.
कामम् adv. (ac. de काम) selon le désir: volontiers, ad
libitum, c-à-d. selon son propre gré ou au gré de qqn.
Comme on
le souhaite, facilement, bien: कामं तत् कुरुते il fait cela
aisément.
काममह
m.
 (मह) fête de Kāma
le jour de cette
fête, qui est celui de la pleine lune du mois चैत्र
(mars-avril).
कामयितृ a. (de la forme कामयामि) désireux,
amoureux.
कामरूप a. qui change de forme à son gré.
Qui a une
forme agréable, beau, charmant.
कामरूपिन् a. mms. -- S.
m.
 ép. des dieux nommés
विद्यधरस्।
कामरेखा
f.
 courtisane.
कामहैतुक a. (हेतु) qui a pour cause le hasard.
Stchoupak
French
काम-
m.
 désir, amour, passion
objet du désir, de l'amour (-आय
-च् pour l'amour de, selon le désir de
-आत् pour (son) plaisir, de (sa)
propre volonté, spontanément, volontairement)
l'Amour personnifié, dieu de
l'amour
-आ-
f.
 héroïne du MhBh.
कामया (instr.
f.
 ) avec
ब्रूहि ou प्रब्रूहि « pour l'amour de moi, dis... »
nt.
n.
 d'un Tīrtha
-तस् spontanément, volontairement, à dessein, au gré de (ses) désirs
(opp. à धर्मतस्)
-मय- -ई- a. qui consiste dans le désir
qui
cède à ses désirs
-वन्त्- a. amoureux
livré à l'amour
कामम् v. s. v.
°कानन- nt. bois de Kāma.
°काम- °कामिन्- a. qui a toutes sortes de désirs, qui est soumis
aux passions.
°कार- a. qui comble les désirs
m.
 fait de suivre ses inclinations,
acte spontané, libre volonté
°कारं कृ- agir à son gré
-एण
-आत् -तस् au gré de (ses) désirs ou inclinations. spontanément,
volontairement.
°कोष्णी-
f.
n.
 d'une rivière.
°क्रोध-
m.
 du. désir et colère.
°ग- ag. qui vient ou qui va spontanément, à son gré
qui suit ses
inclinations
°गति- °गम- a. id.
°गो-
f.
 vache mythique qui satisfait tous les désirs, vache de
l'abondance.
°चर- ag. qui se meut librement, sans entraves
-त्व- nt. fait de
se mouvoir à sa guise.
°चार- ag. qui se ment librement, sans entraves
m.
 mouvement libre,
action spontanée
conduite indépendante ou arbitraire, égoïsme
-तस्
var. v. °कारतस्।
°चारिन्- a. qui se meut librement, qui agit à son gré, qui suit ses
inclinations, qui se conduit librement à l'égard de
m.
n.
 d'un Yakṣa
°चारित्व- nt. fait de se mouvoir librement.
°ज- ag. né de l'amour, produit par l'amour du plaisir.
°तरु-
m.
 le dieu de l'amour considéré comme un arbre.
°द- ag. qui donne ce que l'on désire, qui comble tous les désirs
°दा-
f.
 = °गो-।
°दमिनी- (qui dompte ses désirs)
f.
n.
 ironique d'une femme vicieuse.
°दुघ- °दुह्- (nom. °धुक्-) °दुह- ag. (qui trait les
désirs), qui exauce les désirs
°दुघा- °दुह्-
f.
 = °गो-।
°देव-
m.
 dieu de l'amour
-त्व- nt. état du dieu de l'amour.
°धेनु-
f.
 = °गो-।
°पाल-
m.
n.
 d'un homme.
°पूर- ag. qui satisfait tous les désirs, qui comble tous les vœux.
°बिन्दु-
m.
 goutte (not. de beurre fondu) versée dans le feu pour obtenir
la satisfaction d'un désir.
°भाज्- ag. qui jouit de tous les plaisirs.
°भोग-
m.
pl.
 satisfaction des désirs, satisfaction charnelle.
°मञ्जरी-
f.
n.
 de femme.
°मूढ- °मोहित- a. v. qui a perdu l'entendement par amour, ivre
d'amour.
°रस-
m.
 éjaculation.
°रसिक- a. libidineux.
1 °रूप- nt. forme qu'on assume selon son gré
a. qui change de forme
à volonté
°रूप-धर- °रूपिन्- a. id.
°लुब्ध- a. v. libidineux.
°वक्तव्य-हृदय- a. amoureux (?).
°वर-
m.
 don qu'on choisit à son gré.
°वर्ष- a. qui pleut à souhait.
°वश्य- a. soumis au dieu de l'amour, amoureux.
°विवर्जित- a. v. délivré de tous les désirs.
°विहारिन्- a. errant à son gré.
°वीर्य-
m.
 ép. de Garuḍa.
°वृत्त- a. qui suit tous ses penchants, dissipé
-त्व- nt.
dissipation
-इ- a qui suit ses penchants, indépendant.
°शर-
m.
 flèche du dieu de l'amour.
°शासन-
m.
 ép. de Śiva.
°शास्त्र- nt. traité érotique.
°शैल-
m.
n.
 d'une montagne.
°संदोह- a. où tous les vœux sont exaucés.
°समुत्थ- a. qui naît du désir.
°सू- ag. qui satisfait tous les désirs.
°सूत्र- nt.
n.
 d'un traité érotique dû à Vātsyāyana
intrigue
amoureuse.
°हैतुक- a. causé par le désir.
कामातुर- (malade d'amour)
m.
n.
 d'un homme.
कामात्मन्- a. qui suit ses penchants, livré
à la luxure,
sensuel
कामात्मता-
f.
 passion sexuelle.
कामान्ध- a. aveuglé par le désir, par la luxure.
कामान्निन्- a. qui a de la nourriture à volonté.
कामाभिवर्षण- nt. satisfaction des désirs.
कामाभिष्वङ्ग-
m.
 inclination à l'amour.
कामारि-
m.
 ép. de Śiva.
कामार्त- a. malade d'amour.
कामार्थ-
m.
 objet de plaisir.
कामाश्रम-
m.
 ermitage du dieu de l'amour
°पद- nt. id.
कामोन्मत्त- a. ivre de passion.