कान्त (kAnta)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 कान्त mfn.
   (-न्तः-न्ता-न्तं)
	 1. Pleasing,  agreeable.
	 2. Lovely,  beautiful.
3. Dear,  beloved.
	 m.
  (-न्तः)
	 1. A name of KRISHNA.
	 2. The moon. 
3. A husband.
	 4. Spring.
	 5. A precious stone
 in which case it is
compounded with सूर्य्य,  चन्द्र or अयस्,  as सूर्य्यकान्त a crystal lens,  &c.
f.
  (-न्ता)
	 1. A wife,  a mistress,  any beloved or lovely woman. 
2. A plant,  commonly Priyangu: see प्रियङ्गु.
	 3. A grass,  (Cyperus
pertenuis.)
	 n.
  (-न्तं)
	 1. Iron. 
	 2. Saffron. 
 E.
  कम् to desire,  affix क्त.

Capeller Eng

English

 कान्त a.
  desired,  loved,  lovely,  beautiful. m.
  the beloved
man,  husband
 f.
  beloved or lovely woman,  mistress,  wife.

Yates

English

 कान्त (न्तः-न्ता-न्तं)
a. Pleasing
 lovely
beloved.
m.
  Krishna
 the moon
a husband
 spring
 a gem. 
f.
  A
wife,  a mistress
 a plant.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

कान्त 	-	 kAnta 	-	 adj.
  	-	  agreeable
कान्त 	-	 kAnta 	-	 adj.
  	-	  dear
कान्त 	-	 kAnta 	-	 adj.
  	-	  lovely
कान्त 	-	 kAnta 	-	 adj.
  	-	  liked
कान्त 	-	 kAnta 	-	 adj.
  	-	  beautiful
कान्त 	-	 kAnta 	-	 adj.
  	-	  pleasing
कान्त 	-	 kAnta 	-	 adj.
  	-	  loved
कान्त 	-	 kAnta 	-	 adj.
  	-	  desired
कान्त 	-	 kAnta 	-	 m.
  	-	  charming wife
कान्त 	-	 kAnta 	-	 m.
  	-	  moon
कान्त 	-	 kAnta 	-	 m.
  	-	  Indian Oak  [ Barringtonia acutangula - Bot. ]
कान्त 	-	 kAnta 	-	 m.
  	-	  earth
कान्त 	-	 kAnta 	-	 m.
  	-	  spring
कान्त 	-	 kAnta 	-	 m.
  	-	  large cardamoms
कान्त 	-	 kAnta 	-	 m.
  	-	  iron
कान्त 	-	 kAnta 	-	 m.
  	-	  kind of perfume
कान्त 	-	 kAnta 	-	 m.
  	-	  anyone beloved
कान्त 	-	 kAnta 	-	 m.
  	-	  stone
कान्त 	-	 kAnta 	-	 m.
  	-	  kind of zruti
कान्त 	-	 kAnta 	-	 m.
  	-	  husband
कान्त 	-	 kAnta 	-	 m.
  	-	  lover
कान्त 	-	 kAnta 	-	 n.
  	-	  saffron
कान्त 	-	 kAnta 	-	 n.
  	-	  kind of iron
कान्त 	-	 kAnta 	-	 n.
  	-	  magnet
कान्त 	-	 kAnta 	-	 n.
  	-	  kind of house

 
   कान्त  kAnta adj.
   liked   
   प्रिय  priya adj.
   liked    
   इष्ट  iSTa adj.
   liked   
   रुचिष्य  ruciSya adj.
   liked    
   सुभग  subhaga adj.
   liked   
   वीत  vIta adj.
   liked    
   अनुप्रिय  anupriya adj.
   liked   
   जुष्ट  juSTa adj.
   liked    
   प्ररोचित  prarocita adj.
   liked   
   समुचित  samucita adj.
   liked    
   भक्त  bhakta adj.
   liked   
   मत  mata adj.
   liked    
   वृत  vRta adj.
  ppp.  liked   
   अभिमत  abhimata ppp.  liked    
   ईप्सित  Ipsita ppp.  liked   
   रुचिर  rucira adj.
   liked by   
   प्ररोचते  { प्ररुच् }  prarocate  { praruc } verb  be liked   
   अननुमत  ananumata adj.
   not liked    
   अजोष्य  ajoSya adj.
   not liked   
   अस्तुत  astuta adj.
   not liked        

Wilson

English

 कान्त
mfn.
   (-न्तः-न्ता-न्तं)
1 Pleasing,  agreeable.
2 Lovely,  beautiful.
3 Dear,  beloved.
m.
  (-न्तः)
1 A name of KṚṢṆA.
2 The moon. 
3 A husband.
4 Spring.
5 A precious stone
 in which case it is compounded with सूर्य्य,  चन्द्र or
अयस्,  as सूर्य्यकान्त a crystal lens,  &c.
f.
  (-न्ता)
1 A wife,  a mistress,  any beloved or lovely woman. 
2 A plant,  commonly Priyangu: see प्रियङ्गु.
3 A grass,  (Cyperus pertenuis.)
n.
  (-न्तं)
1 Iron. 
2 Saffron. 
E.
  कम to desire,  affix क्त.

Apte

English

कान्त [kānta],  p. p.  [कम्-क्त]

Desired,  favourite,  loved,  dear
 कान्तं क्रतुं चाक्षुषम् M.*
  1.4.

Pleasing,  agreeable
 भीमकान्तैर्नृपगुणैः R.*
  1.16.

Lovely,  beautiful
 सर्वः कान्तमात्मीयं पश्यति Ś.*
  2.

तः A lover.

A husband
 कान्तोदन्तः सुहृदुपगतः संगमात् किंचिदूनः Me.*
  12
 Śi.*
  1.3,  29.

Any beloved person. 

The moon. 

The spring.

A kind of iron. 

A precious stone (in comp.
  with सूर्य,  चन्द्र and अयस्).

An epithet of (1) Kārttikeya,  (2) Kṛiṣṇa. 

तम् Saffron. 

A kind of iron.  comp.
   -अयसम् the loadstone. -नावकम्a.  Variety of hides
 Kau. A.
 2.11. -पक्षिन् m.
  a peacock (of iron). -पुष्पः a kind of tree (कोविदारवृक्ष).-लोहम् the loadstone. -लौहम् steel.

Apte 1890

English

 कांत p. p. [कम्-क्त] 1 Desired,  favourite,  loved,  dear
 कांतं क्रतुं चाक्षुषं M. 1. 4. 
2 Pleasing,  agreeable
 भीमकांतैर्नृपगुणैः R. 1. 16. 
3 Lovely,  beautiful
 सर्वः कांतमात्मीयं पश्यति Ś. 2. 
तः 1 A lover. 
2 A husband
 कांतोदंतः सुहृदुपगतः संगमात् किंचिदूनः Me. 100
 Śi. 10. 3,  29. 
3 Any beloved person. 
4 The moon. 
5 The spring. 
6 A kind of iron. 
7 A precious stone (in comp. with सूर्य,  चंद्र and अयस्). 
8 An epithet of (1) Kārtikeya,  (2) Kṛshṇa. 
तं 1 Saffron. 
2 A kind of iron. 
Comp. 
अयसं the loadstone. 
पक्षिन् m. a peacock (of iron). 
लोहं the loadstone. 
लौहं steel. 

Monier Williams Cologne

English

 कान्त a &c.
   See s.v.
 

 1. कान्त mf(आ)n.  (fr.  √ 2. कम्),  desired,  loved,  dear,  pleasing,  agreeable,  lovely,  beautiful

 कान्त m.
  any one beloved,  a lover,  husband

 the moon,  L.
 

 the spring,  L.
 

 the plant Barringtonia Acutangula,  L.
 

 iron,  L.
 

 a stone (cf.   सूर्य-क्°,  &c.
  ),  L.
 

 N.
  of Kṛṣṇa,  L.
 

 of Skanda,  MBh.
   iii,  14631

 of a son of Dharma-netra,  Hariv.
  i,  33,  3

 कान्त n.
  saffron,  L.
 

 a kind of iron,  L.
 

 a magnet,  Buddh.
 

 a kind of house,  L.
 

Monier Williams 1872

English

 कान्त कान्त,  अस्,  आ,  अम् (fr. 2. कम्),  desired, 
loved,  dear
 pleasing,  agreeable
 lovely,  beautiful
(अस्),  m. a lover,  a husband
 any one beloved
 the
moon
 spring
 the plant Barringtonia Acutangula
[cf. हिज्जल]
 iron
 stone
 a precious stone (in
which sense it is compounded with सूर्य,  चन्द्र, 
and अयस्)
 an epithet of Kṛṣṇa,  and of Skanda
(आ),  f. a beloved or lovely woman,  a wife,  a mistress
the earth
 N. of a plant (commonly called प्रियङ्गु)
also of another plant (= नागर-मुस्ता)
 large car-
damoms
 a kind of perfume (see रेणुका)
 N. of a
metre of four lines of seventeen syllables each
 (अम्), 
n. saffron
 a species of iron.
—कान्त-ता,  f. or
कान्त-त्व,  अम्,  n. loveliness,  beauty,  agreeableness.
—कान्त-पक्षिन्,  ई,  m. a peacock (‘the beautiful
bird’).
—कान्त-पुष्प,  अस्,  m. the tree Bauhinia
Variegata,  mountain ebony.
—कान्त-मिश्र,  अस्,  m., 
N. of a man.
—कान्त-लोह,  अम्,  n. the loadstone.
—कान्त-लौह,  अस् or अम् (?),  m. or n. steel
 [cf.
लोह-कान्त।]
—कान्ताङ्घ्रि-दोहद (°ता-अङ्°),  अस्, 
m. the tree Jonesia Aśoka (this tree being supposed to
blossom upon coming in contact with the foot of a
handsome female).
—कान्ता-चरण-दोहद,  अस्,  m.
= the preceding.
—कान्तायस (°त-अयस्),  अम्,  n. the
iron stone
 [cf. कान्त-लोह and अयस्-कान्त।]

Macdonell

English

 कान्त 1. kānta,  pp. (√ kam) desired
 beloved
 🞄charming
 m.
  lver,  husband: ā,  f.
  sweetheart,  🞄wife
 -ka,  m.
  N.
 -tva,  n.
  loveliness,  🞄charm. 

 कान्त 2. ka‿anta,  a.
  ending in ka (gr.).

Apte Hindi

Hindi

कान्त
वि* - कन् (म्) - क्त
"इष्ट,  प्रिय,  अभीष्ट"

कान्त
वि* - कन् (म्) - क्त
"सुखकर,  रुचिकर"

कान्त
वि* - कन् (म्) - क्त
"मनोहर,  सुन्दर"

कान्तः
पुं*
  - कन् (म्) - क्त
प्रेमी

कान्तः
पुं*
  - कन् (म्) - क्त
पति

कान्तः
पुं*
  - कन् (म्) - क्त
प्रेमपात्र

कान्तः
पुं*
  - कन् (म्) - क्त
चन्द्रमा

कान्तः
पुं*
  - कन् (म्) - क्त
बसन्त ऋतु

कान्तः
पुं*
  - कन् (म्) - क्त
एक प्रकार का लोहा

कान्तः
पुं*
  - कन् (म्) - क्त
रत्न

कान्तः
पुं*
  - कन् (म्) - क्त
कार्तिकेय की उपाधि

कान्तम्
नपुं*
   - कन् (म्) - क्त
"केसर,  जाफरान"

Shabdartha Kaustubha

Kannada

कान्त
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪತಿ /ಗಂಡ
निष्पत्तिः - > कमु (कान्तौ) - "क्तः" (३-२-१०२)
व्युत्पत्तिः - > कम्पते
प्रयोगाः - > "नात्र कन्तमुपगीतया तया स्वानमा नमति कालिमालया" । "लभेत कान्तं कथमात्मतुल्यम्" ।
उल्लेखाः - > माघ० ४-५७,  रघु० ७-१३
कान्त
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಶಿಲೆ /ಕಲ್ಲು
कान्त
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಚಂದ್ರ
कान्त
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವಸಂತ ಋತು
कान्त
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವಿಷ್ಣು
प्रयोगाः - > "कामका कामकृत् कान्ता"
उल्लेखाः - > वि० स०
विस्तारः - > "सौन्दर्यादिगुणैः कान्तः मनोहरतया भृशम्" - निरुक्तिः
कान्त
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕುಂಕುಮ
कान्त
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ರಮ್ಯವಾದ /ಸುಂದರವಾದ /ಮನೋಹರವಾದ
प्रयोगाः - > "देवानामिदमामनन्ति मुनयः कान्तं क्रतुं चाक्षुषं रुद्रेणेदमुमाकृतव्यतिकरे स्वाङ्गे विभक्तं द्विधा" । "कान्तेन्दुकान्तोपलकुट्टिमेषु" ।
उल्लेखाः - > माल० १-४,  माघ० ३-४४
कान्त
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಇಷ್ಟವಾದ /ಅಪೇಕ್ಷಿಸಲ್ಪಡುವ
प्रयोगाः - > "भीमकान्तैर्नृपगुणैः स बभूवोपजीविनाम्"
उल्लेखाः - > रघु० १-१६

L R Vaidya

English

 kAMta {% (I) a. (f. ता) %} 1. Desired,  loved,  dear
 2. pleasing,  भीमकांतैर्नृपगुणैः R.i.16
 3. lovely,  beautiful.

 kAMta {% (II) m. %} 1. A lover
a husband,  कांतकांतवदनप्रतिबिंबे (मधुनि) Sis.x.3,  29
the moon
the spring
a kind of iron
a previous stone (in composition with सूर्य,  चंद्र and अयस्)
an epithet of Kārtikeya.

 kAMta {% (III) n. %} Saffron.

Bopp

Latin

 कान्त (r. कम् s. त)
1) desideratus,  dilectus,  amatus. H. 4.
35. N. 11. 7.
2) splendens. DEV. 4. 11.,  v. sq. (Bret.
koant pulcher.)

Anekartha-Dvani-Manjari

Sanskrit

अभिरूप
पु
अभिरूप,  बुध,  कान्त
अभिरूपो बुधे कान्ते यामिः स्वसृकुलस्त्रियोः ।
verse 3.1.1.27
page 0015

Kridanta Forms

Sanskrit

कामि (क꣡मुँ॒ कान्तौ न मित् १९४९ - भ्वादिः - सेट्)
ल्युट् =  कामनम् / कमनम्
अनीयर् =  कामनीयः / कमनीयः - कामनीया / कमनीया
ण्वुल् =  कामकः - कामिका
तुमुँन् =  कामयितुम् / कमितुम्
तव्य =  कामयितव्यः / कमितव्यः - कामयितव्या / कमितव्या
तृच् =  कामयिता / कमिता - कामयित्री / कमित्री
क्त्वा =  कामयित्वा / कमित्वा / कान्त्वा
ल्यप् =  प्रकाम्य / प्रकम्य
क्तवतुँ =  कामितवान् / कान्तवान् - कामितवती / कान्तवती
क्त =  कामितः / कान्तः - कामिता / कान्ता
शानच् =  कामयमानः - कामयमाना

कन् (क꣡नीँ꣡ दीप्तिकान्तिगतिषु - भ्वादिः - सेट्)
ल्युट् =  कननम्
अनीयर् =  कननीयः - कननीया
ण्वुल् =  कानकः - कानिका
तुमुँन् =  कनितुम्
तव्य =  कनितव्यः - कनितव्या
तृच् =  कनिता - कनित्री
क्त्वा =  कनित्वा
ल्यप् =  प्रकन्य
क्तवतुँ =  कान्तवान् - कान्तवती
क्त =  कान्तः - कान्ता
शतृँ =  कनन् - कनन्ती

Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch

German

 1. कान्त m. auch *Anas casarca Gal. — 2. f) vgl. Zach. Beitr.

Wordnet

Sanskrit

Synonyms:
  सुन्दर,  चारु,  रुचिर,  सुदृश्य,  शोभन,  कान्त,  वाम,  सुरुप,  मनोरम,  मनोज्ञ,  साधु,  सौम्य,  श्रीयुक्त,  सुमुख,  अभिराम,  सुषम,  पेशल,  रुच्य,  मञ्जु,  मञ्जुल,  वृन्दार,  मनोहारिन्,  लावण्यवत्,  रूपवत्,  भद्रक,  रमणीय,  रामणीयक,  बन्धूर,  बन्धुर,  वल्गु,  हारि,  स्वरूप,  अभिरूप,  दिव्य
adjective
 
रूपलावण्यसम्पन्नः।
 "बालकः सुन्दरः अस्ति।"

Sanskrit Tibetan

Tibetan

dga'
१) अभिरत २) आराम ३) इच्छन्ति ४) इच्छा ५) इष्ट ६) कान्त ७) नन्द ८) नन्दयति ९) नन्दिन् १०) निरत ११) निर्वृति १२) प्रभुदित १३) प्रामोद्य १४) प्रिय १५) प्रीत १६) प्रीति १७) मुदित १८) रति १९) रमसे २०) रोचते २१) सुख २२) स्नेह २३) स्पृहा २४)

dga' ba
१) अभिरत २) ३) आनन्द ४) आमोद ५) आराम ६) उदग्र ७) उद्विग्नप्राप्त ८) कान्त ९) कौतुक १०) चित्तोल्लास ११) तुष्ट १२) तुष्टि १३) तृष्णा १४) तोष १५) तोषण १६) धृति १७) नन्द १८) १९) नन्दन २०) नन्दिन् २१) प्रणय २२) प्रमद २३) प्रमुदिता २४) प्रमोद २५) प्रसाद २६) प्रामोद्य २७) प्रिय २८) प्रीति २९) प्रेमन् ३०) भक्त ३१) मदन ३२) मुदित ३३) मुदिता ३४) मोद ३५) रत ३६) रति ३७) रभस ३८) रमण ३९) रमति ४०) रम्य ४१) रस ४२) रसिक ४३) रहस् ४४) रामता ४५) रुचि ४६) शौण्ड ४७) संतुष्ट ४८) संतोष ४९) संभोग ५०) सुख ५१) स्पृहा ५२) हर्ष ५३) हृष्ट ५४) हृष्टि ५५)

dgyes pa
१) अनुमोदित २) कान्त ३) पुष्टि ४) प्रसाद ५) प्रिय ६) प्रीति ७) ८) संतुष्ट

brjid can
कान्त

gzi brjid can
कान्त

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
प्रेयस्याद्याः पुंसि पत्यौ भर्ता सेक्ता पतिर्वरः ॥ ५१६ ॥
विवोढा रमणो भोक्ता रुच्यो वरयिता धवः ।
-wordlist-
 
प्रेयस् (पुं),  दयित (पुं),  कान्त (पुं),  प्राणेश (पुं),  वल्लभ (पुं),  प्रिय (पुं),  हृदयेश (पुं),  प्राणसम (पुं),  प्रेष्ठ (पुं),  प्रणयिन् (पुं),  भर्तृ (पुं),  सेक्तृ (पुं),  पति (पुं),  वर (पुं),  विवोढृ (पुं),  रमण (पुं),  भोक्तृ (पुं),  रुच्य (पुं),  वरयितृ (पुं),  धव (पुं)

--source--
 
चारु हारि रुचिरं मनोहरं वल्गु कान्तमभिरामबन्धुरे ।
वामरुच्यसुषमाणि शोभनं मञ्जुमञ्जुलमनोरमाणि च ॥ १४४४ ॥
साधुरम्यमनोज्ञानि पेशलं हृद्यसुन्दरे ।
काम्यं कम्रं कमनीयं सौम्यं च मधुरं प्रियम् ॥ १४४५ ॥
-wordlist-
 
चारु (वा),  हारि (वा),  रुचिर (वा),  मनोहर (वा),  वल्गु (वा),  कान्त (वा),  अभिराम (वा),  बन्धुर (वा),  वाम (वा),  रुच्य (वा),  सुषम (वा),  शोभन (वा),  मञ्जु (वा),  मञ्जुल (वा),  मनोरम (वा),  साधु (वा),  रम्य (वा),  मनोज्ञ (वा),  पेशल (वा),  हृद्य (वा),  सुन्दर (वा),  काम्य (वा),  कम्र (वा),  कमनीय (वा),  सौम्य (वा),  मधुर (वा),  प्रिय (वा)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

कान्त
कान्त,  कमितृ,  पति,  वरयितृ,  भर्तृ,  भोक्तृ,  धव,  रुच्य,  अभीक,  वर,  अभिक,  रमण,  प्राणाधिनाथ,  अनुग
कान्तः स्यात्कमिता पतिर्वरयिता भर्ता च भोक्ता धवो, 
रुच्याभीकवराभिकाश्च रमणः प्राणाधिनाथोऽनुगः ।
verse 2.1.1.497
page 0057

प्राग्र्य
प्राग्र्य,  प्राग्रहर,  प्रवेक,  अपर,  वर्य,  वरेण्य,  वर,  श्रेष्ठ,  प्रेष्ठ,  अनुत्तम,  मधुर,  मञ्जु,  प्रिय,  मञ्जुल,  हृद्य,  हारि,  मनोहर,  रुचिर,  कान्त,  पर,  सुन्दर,  सौम्य,  साधु,  वल्गु,  चारु,  सुषम,  वाम,  शुभ,  पेशल,  अग्र्य,  प्रधान,  प्रमुख,  पुरोग,  मुख्य,  परार्ध्य,  प्रवर,  प्रवर्ह,  अग्रेसर,  सत्तम,  उत्तम,  ग्रामण्य,  अग्रण्य
प्राग्र्यं प्राग्रहरं प्रवेकमपरं वर्यं वरेण्यं वरं, 
श्रेष्ठं प्रेष्ठमनुत्तमं च मधुरं मञ्जु प्रियं मञ्जुलम् ।
हृद्यं हारि मनोहरं च रुचिरं कान्तं परं सुन्दरं, 
सौम्यं साधु च वल्गु चारु सुषमं वामं शुभं पेशलम् ॥ ६८९ ॥
अग्र्यं प्रधानं प्रमुखं पुरोगं, 
मुख्यं परार्ध्यं प्रवरं प्रवर्हम् ।
अग्रेसरं सत्तममुत्तमं च, 
ग्रामण्यमग्रण्यमुदाहरन्ति ॥ ६९० ॥
verse 4.1.1.689
page 0080

नाममाला

Sanskrit

कान्त,  इष्ट,  दयित,  प्रीत,  प्रिय,  कामिन्,  कामुक,  वल्लभ,  असुपति,  प्रेयस्,  विट,  रमण,  वर
कान्तेष्टौ दयितः प्रीतः प्रियः कामी च कामुकः ।
वल्लभोऽसुपतिः प्रेयान् विटश्च रमणो वरः ॥ ३७ ॥
verse 0.1.1.37
page 0018

कान्त,  कमन,  कम्र,  कमनीय,  मनोहर,  अभिराम,  रमणीय,  रम्य,  सौम्य,  सुन्दर
कान्तं च कमनं कम्रं कमनीयं मनोहरम् ।
अभिरामं रमणीयं रम्यं सौम्यं च सुन्दरम् ॥ १७७ ॥
verse 0.1.1.177
page 0085

Mahabharata

English

Kānta^1 = Skanda: III,  14631.

Kānta^2 = Śiva (1000 names^2).

Kānta^3 = Vishṇu (1000 names).

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 कान्तं,  क्ली,
   (कनते दीप्यते इति । कन + कर्त्तरि क्तः ।)कुङ्कुमम् । इति राजनिर्घण्टः ॥
 लौहविशेषः ।तस्य लक्षणं यथा,  --“स्वादुर्यत्र भवेन्निम्बकल्को रात्रिन्दिवोषितः ।कान्तं तदुत्तमं यच्च रूप्येणावर्त्तितं मिलेत्” ॥
तस्य परीक्षा । यथा ।पात्रे यस्मिन् विसरति जले तैलविन्दुर्निषिक्तोविद्धं गन्धं विसृजति निजं रूपितं निम्बकल्कैः ।पाके दुग्धं भजति शिखराकारतां नैति भूमौकान्तं लौहं तदिदमुदितं लक्षणोक्तं न चान्यत्” ॥
इति सुखबोधः ॥
 अपि च ।“यत्पात्रे न प्रसरति जले तैलविन्दुर्निषिक्तोहिङ्गुर्गन्धं त्यजति भजते स्वादुतां निम्बकल्कः ।पाच्यं दुग्धं भवति सिकतापुञ्जवन्नैति भूमौकृष्णाङ्गः स्यात् सजलचणकः कान्तलौहंवदन्ति” ॥
इतिवैद्यकम् ॥
 (वैद्यकरसेन्द्रसारसंग्रहे वृहत्सर्व्वज्वरहरलौहेऽस्य व्यवहारो यथा,  --“पारदं गन्धकं शुद्धं ताम्रमभ्रञ्च माक्षिकम् ।हिरण्यं तारतालञ्च कर्षमेकं पृथक् पृथक् ॥
मृतं कान्तं पलं देयं सर्व्वमेकीकृतं शुभम्” ॥
)

 कान्तः,  त्रि,  (काम्यते इति । कम् + कर्म्मणि क्तः “यस्यविभाषा” । ७ । २ । १५ । इति नेट् । अनुनासि-कस्येति दीर्घः ।) मनोरमः । शोभनः । इत्यमरमे-दिनीकरौ ॥
 (यथा, “मलिनमपि मृगाक्ष्या बल्कलं कान्तरूपंन मनसि रुचिभङ्गं स्वल्पमप्यादधाति” ।इति शाकुन्तले १ अङ्के ॥
)

 कान्तः,  पुं,
   (कम् + क्त ।) श्रीकृष्णः । चन्द्रः । इतिशब्दरत्नावली ॥
 पतिः । (यथा मेघदूते । १०१ ।‘कान्तोदन्तः सुहृदुपनतः सङ्गमात् किञ्चिदूनः’ ॥
)चन्द्रसूर्य्यायःपर्य्यायान्तःशिला । यथा । चन्द्रकान्त-सूर्य्यकान्तायस्कान्तादयः । इति मेदिनी ॥
 हिज्जल-वृक्षः । वसन्त ऋतुः । इति राजनिर्घण्टः ॥
(विष्णुः । यथा,  महाभारते १३ । १४९ । ४५ ।“कामहा कामकृत् कान्तः कामः कामप्रदःप्रभुः” ॥
शिवः । यथा,  तत्रैव १३ । १७ । १४८ ।“गुहः कान्तो निजः सर्पः पवित्रं सर्व्वपावनः” ॥
कार्त्तिकेयः । यथा,  तत्रैव २ । २३१ । ४ ।“कामजित् कामदः कान्तः सत्यवाग्भुवनेश्वरः” ॥
)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 कान्त पु०
  कन दीप्तौ कम--वा क्त । १,  पत्यौ “कान्तवक्ष-स्थलस्थिता” उद्भटः । “शिवरात्रौ ददाम्यर्घमुमाकान्त!गृहाण मे” शिवार्घदानमन्त्रः । सूय्य पूर्व्वकः सूर्य्यका-न्तशिलायाम्,  चन्द्रपूर्व्वकः चन्द्रकान्तमणौ,  अय० पूर्वःअयस्कान्तमणौ (चुम्बकपाथर) २ चन्द्रे ३ वसन्ते ४ हिज्जल-वृक्षे च । ५ कुङ्कुमे,  न०
  ६ शोभने,  “कान्तालकान्ताललनाःसुराणाम्” माघः “नात्र कान्तमुपगीतया तया” माघः ।७ अभीष्टे च त्रि०
  । “भीमकान्तैर्नृपगुणैः” रघुः ।८ नार्य्यां,  ९ प्रियङ्गुवृक्षे च स्त्री । मेदि० १० वृहदे-लायां १ १ रेणुको षधौ १२ नागरमुस्तायां स्त्री राज-नि० । १३ सुखस्यान्ते १४ लोहभेदे न०
  भावप्र० तस्यलक्षणगुणादि तत्रोक्तं यथा“यत्पात्रे न प्रसरति जले तैलविन्दुः प्रतप्ते,  हिङ्गुर्गन्धांस्त्यजति च निजं तिक्ततां निम्बवल्कः । तप्तं दुग्धं भवतिशिखराकारकं,  नैति भूमिं,  कृष्णं न स्यात् सजलकणतःकान्तलोहं तदुक्तम्” । मारितस्य चूर्णीकृतस्य तस्य सेवनेगुणा उक्तास्तत्रैव “गुल्मोदरार्शःशूलाममामवातं भगन्द-रम् । कामलाशोथकुष्ठानि क्षयं कान्तमयो हरेत् । प्लीहान-मम्लपित्तञ्च यकृच्चापि शिरोरुजम् । सर्वान्रोगान् विजयतेकान्तलोहं न संशयः । बलं वीर्य्यं वपुः पुष्टिं कुरुतेऽग्निंविवर्धयेत्” । तत्रैव सामान्यलौहमारणविधिगुणादि ।“शुद्धं लोहभवं चूर्णं पातालगरुडीरसैः । मर्द्दयित्वापुटेद्वह्नौ दद्यादेवं पुटत्रयम् । पुटत्रयं कुमार्याश्च कुठार-च्छिन्निकारसैः । पुटषट्कं ततोदद्यादेवं तीक्ष्णमृतिर्भवेत्” ।अन्यच्च । “क्षिपेद्द्वादशमांशेन दरदं तीक्ष्णचूर्णतः ।मर्द्दयेत्कन्यकाद्रावैर्यामयुग्मं ततः पुटेत् । एवं सप्तपुटैर्मृत्युं लोहचूर्णमवाप्नुयात् । सत्यानुभूतो योगीन्द्रैःक्रमोऽन्योलोहमारणे । कथ्यते रसराजेन कौतूहलधि-याऽघुना । सूतकात् द्विगुणं गन्धं दत्त्वा कुर्य्याच्च कज्जलीम् ।द्वयोः समं लोहचूर्णं मर्द्दयेत्कन्यकाद्रवैः । यामत्रयं ततःपिण्डं कृत्वा ताम्रस्य पात्रके । वर्म्मे धृत्वा रुचूकस्यपत्रैराच्छादयेद्बुधः । यामद्वयाद्भवेदुष्णं धान्यराशौ न्यसे-त्ततः । दत्त्वोपरि शरावं तु त्रिदिनान्ते समुद्धरेत् । पिष्ट्वाच गालयेद्वस्रादेवं वारितरं भवेत् । दाडिमस्य दलं पिष्ट्वातच्चतुर्गुणवारिणा । तद्रसेनायसञ्चूर्णं सन्नीय प्लावयेदिति ।आतपे शोषयेत्तच्च पुटेदेवं पुनः पुनः । एकविंशतिवारै-स्तन्म्रियते नात्र संशयः । एवं सर्वाणि लोहानि स्वर्णा-दीन्यपि मारयेत्” । एवं मारितस्य लौहस्य गुणाः । “लोहंतिक्तं सरं शीतं कषायं मधुरं गुरु । रूक्षं वयस्यं चक्षुष्यंलेखनं वातलं जयेत् । कफं पित्तज्वरं शूलं शोफार्शःप्ली-हपाण्डुताः । मेदोमेहक्रिमीन् कुष्ठं तत्किट्टंतद्वदेव हि ।गुञ्जामेकां समारभ्य यावत् स्युर्नवरत्तिकाः । तावल्लौहंसमश्नीयाद्यथादोषानलं नरः । कुष्माण्डं तिलतैलं चमाषान्नं राजिकां तथा । मद्यमम्लरसञ्चैव वर्जयेल्लोहसेवकः । शिलागन्धार्कदुग्धाक्ताः स्वर्णाद्याः सर्वधातवः ।म्रियन्ते द्वादशपुटैः सत्यं गुरुवचो यथा” ।“कामे कान्ते रसिका काकुरुतेन” माघः । “कान्ताजनेनरहसि गृहीता ।” “वपुष्यशेषेऽखिललोककान्ता सानन्य-कान्ताह्युरसीतरा तु” । माघः कं ब्रह्माणमन्तयति द्विप-रार्द्धकाले । १५ वासुदेवे परमेश्वरे पु०
  “कामदेवः काम-पालः कामी कान्तः कृतागमः” विष्णुस० । १६ पत्न्यां स्त्री“मा कान्ते पक्षस्यान्ते पर्य्याकाशे देशे स्वाप्सीः” ज्यो० त०“कान्तया कान्तसंयोगे किमकारि नवोढया” विदग्धमु० ।१७ कार्त्तिकेये पु०
  । “आग्नेयश्चैव स्कन्दश्च” इत्युपक्रमे“कामजित् कामदः कान्तः” इत्युक्त्वा । “नामान्येतानिदिव्यानि कार्त्तिकेयस्य यः पठेत्” भा० वन०  २३१ अ० ।“भवेत् कान्ता युगरसहयैर्यनौ नरसा लगौ” इत्यक्तलक्षणे१८ छन्दोभेदे स्त्री । १९ कामदेवभेदे पु०
  कामशब्दे विवृतिः ।

Capeller

German

 कान्त (s. 3. कम्) gegehrt,  geliebt,  reizend, 
schön
 m.
  Geliebter,  Gatte
 f.
  आ Geliebte, 
Gattin. 

Burnouf

French

 कान्त कान्त (pp. de कम्) aimé,  chéri
 désiré.
Agréable,  beau,  magnifique,  brillant. -- S. m.
  mari,  époux,  le
bien-aimé.
		 Lune.
		 Fer.
		 Surnom de Kṛṣṇa.
	-- कान्ता f.
 
épouse
 bien-aimée
 maîtresse.
		 Esp. de plante
 cf.  प्रिअङ्गु।
कान्तपक्षिन् m.
  l'oiseau magnifique,  le paon. 
कान्तलक m.
  cedrela tunna,  arbre dont l'écorce est
fébrifuge.
कान्ताङ्घ्रिदोहद m.
  et कान्ताचरणदोहद m.
 
l'asoca [qui passe pour fleurir à l'approche d'une femme bien-aimée].

Stchoupak

French

 कान्त-
 (कम्-) a. v. aimé,  désiré,  aimable,  beau 
 m.
  amant,  mari
 
 -आ- f.
  bienaimée, 
 femme,  maîtresse 
 -क- m.
  n.
  d'un
homme 
 -त्व- nt. amabilité,  charme.
कान्ता-सख- a. en compagnie de la bien-aimée.
कान्तानुवृत्ति- f.
  conduite destinée à plaire à l'aimée.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.