| YouTube Channel

कात्यायनी (kAtyAyanI)

 
Spoken Sanskrit
English
कात्यायनी kAtyAyanI
f.
 middle-aged widow dressed in red clothes
Apte
English
कात्यायनी [kātyāyanī], 1 An elderly or middle aged widow (dressed in red clothes).
N.
 of a wife of Yajñavalkya मैत्रेयी च कात्यायनी च Bṛi.
Up.*
 4.5.1.
N.
 of Pārvatī
cf.
 उमा कात्यायनी गौरी काली हैमवतीश्वरी Ak.
Comp.
 -तन्त्रम्n. a Tantra containing the description of the methods of दुर्गापूजा and said to have been composed by Śiva. -पुत्रः, -सुतः
N.
 of Kārttikeya.
Apte 1890
English
कात्यायनी 1 An elderly or middleaged widow (dressed in red clothes).
2 N. of a wife of Yājnavalkya.
3 N. of Pārvatī.
Comp.
पुत्रः,
सुतः N. of Kārtikeya.
Monier Williams Cologne
English
कात्यायनी॑ a (ई॑),
f.
N.
 of one of the two wives of Yājñavalkya,
ŚBr.
of a Pravrājikā,
Kathās.
of Durgā,
Hariv.
Lalit.
Prab.
a middle-aged widow dressed in red clothes,
L.
कात्यायनी b
f.
 of °यन, q.v.
Apte Hindi
Hindi
कात्यायनी
स्त्री*
 - कात्यायन - ङीष्
एक प्रौढ़ा या अधेड़ विधवा
कात्यायनी
स्त्री*
 - कात्यायन - ङीष्
पार्वती
Shabdartha Kaustubha
Kannada
कात्यायनी
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕತ ಗೋತ್ರದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಹೆಂಗಸು
निष्पत्तिः - > "यञ्" (४-१-१०५) । "ष्फः" (४-१-१८) । "ङीष्" (४-१-४१)
व्युत्पत्तिः - > कतस्य गोत्रापत्यं स्त्री
कात्यायनी
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕಾತ್ಯಾಯನ ಋಷಿಯ ಪತ್ನಿ
कात्यायनी
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯ ಋಷಿಯ ಒಬ್ಬ ಪತ್ನಿ
प्रयोगाः - > "याज्ञवल्क्यस्य द्वे भार्ये बभूवतुः मैत्रेयी कत्यायनी च तयोर्हं मैत्रेयी ब्रह्मवादिनी बभूव स्त्रीप्रज्ञैव तर्हि कात्यायनी ॥"
कात्यायनी
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ದುರ್ಗಾದೇವಿ /ಪಾರ್ವತಿ
L R Vaidya
English
kAtyAyanI {% f. %} 1. An elderly widow
2. an epithet of Pārvatī.
Bopp
Latin
कात्यायनी f. (a कात्यायन - patronym. a कत्यायन no-
men sapientis cujusdam - signo fem. ई) nomen Durgae.
DEV. 8. 28.
Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
German
कात्यायनी Witwe mittleren Alters
vgl. Prabandhacintāmaṇi 60, 7. [Z.]
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 कात्यायनी
noun
नवदुर्गासु एका यस्याः पूजनं प्रथमतः कात्यायनेन कृतम्।
"नवरात्रि-उत्सवे षष्ठमे दिने कात्यायन्याः पूजनं क्रियते।"
Synonyms:
 विधवा, गतभर्तृका, मृतपतिका, अभर्तृका, निर्नाथा, अनाथा, अवीरा, यतिनी, वृषभी, कात्यायनी, वितन्तुः
noun
सा महिला यस्याः पतिः मृतः अस्ति।
"मेजर रणवीरं मृत्योः पश्चात् परमवीरचक्रेण सन्मानितं कृतं सः सन्मानः तस्य गतभर्तृकया स्वीकृतः।"
Synonyms:
 दुर्गा, उमा, कात्यायनी, गौरी, ब्रह्माणी, काली, हैमवती, ईश्वरा, शिवा, भवानी, रुद्राणी, सर्वाणी, सर्वमङ्गला, अपर्णा, पार्वती, मृडानी, लीलावती, चणडिका, अम्बिका, शारदा, चण्डी, चण्डा, चण्डनायिका, गिरिजा, मङ्गला, नारायणी, महामाया, वैष्णवी, महेश्वरी, कोट्टवी, षष्ठी, माधवी, नगनन्दिनी, जयन्ती, भार्गवी, रम्भा, सिंहरथा, सती, भ्रामरी, दक्षकन्या, महिषमर्दिनी, हेरम्बजननी, सावित्री, कृष्णपिङ्गला, वृषाकपायी, लम्बा, हिमशैलजा, कार्त्तिकेयप्रसूः, आद्या, नित्या, विद्या, शुभह्करी, सात्त्विकी, राजसी, तामसी, भीमा, नन्दनन्दिनी, महामायी, शूलधरा, सुनन्दा, शुम्यभघातिनी, ह्री, पर्वतराजतनया, हिमालयसुता, महेश्वरवनिता, सत्या, भगवती, ईशाना, सनातनी, महाकाली, शिवानी, हरवल्लभा, उग्रचण्डा, चामुण्डा, विधात्री, आनन्दा, महामात्रा, महामुद्रा, माकरी, भौमी, कल्याणी, कृष्णा, मानदात्री, मदालसा, मानिनी, चार्वङ्गी, वाणी, ईशा, वलेशी, भ्रमरी, भूष्या, फाल्गुनी, यती, ब्रह्ममयी, भाविनी, देवी, अचिन्ता, त्रिनेत्रा, त्रिशूला, चर्चिका, तीव्रा, नन्दिनी, नन्दा, धरित्रिणी, मातृका, चिदानन्दस्वरूपिणी, मनस्विनी, महादेवी, निद्रारूपा, भवानिका, तारा, नीलसरस्वती, कालिका, उग्रतारा, कामेश्वरी, सुन्दरी, भैरवी, राजराजेश्वरी, भुवनेशी, त्वरिता, महालक्ष्मी, राजीवलोचनी, धनदा, वागीश्वरी, त्रिपुरा, ज्वाल्मुखी, वगलामुखी, सिद्धविद्या, अन्नपूर्णा, विशालाक्षी, सुभगा, सगुणा, निर्गुणा, धवला, गीतिः, गीतवाद्यप्रिया, अट्टालवासिनी, अट्टहासिनी, घोरा, प्रेमा, वटेश्वरी, कीर्तिदा, बुद्धिदा, अवीरा, पण्डितालयवासिनी, मण्डिता, संवत्सरा, कृष्णरूपा, बलिप्रिया, तुमुला, कामिनी, कामरूपा, पुण्यदा, विष्णुचक्रधरा, पञ्चमा, वृन्दावनस्वरूपिणी, अयोध्यारुपिणी, मायावती, जीमूतवसना, जगन्नाथस्वरूपिणी, कृत्तिवसना, त्रियामा, जमलार्जुनी, यामिनी, यशोदा, यादवी, जगती, कृष्णजाया, सत्यभामा, सुभद्रिका, लक्ष्मणा, दिगम्बरी, पृथुका, तीक्ष्णा, आचारा, अक्रूरा, जाह्नवी, गण्डकी, ध्येया, जृम्भणी, मोहिनी, विकारा, अक्षरवासिनी, अंशका, पत्रिका, पवित्रिका, तुलसी, अतुला, जानकी, वन्द्या, कामना, नारसिंही, गिरीशा, साध्वी, कल्याणी, कमला, कान्ता, शान्ता, कुला, वेदमाता, कर्मदा, सन्ध्या, त्रिपुरसुन्दरी, रासेशी, दक्षयज्ञविनाशिनी, अनन्ता, धर्मेश्वरी, चक्रेश्वरी, खञ्जना, विदग्धा, कुञ्जिका, चित्रा, सुलेखा, चतुर्भुजा, राका, प्रज्ञा, ऋद्भिदा, तापिनी, तपा, सुमन्त्रा, दूती, अशनी, कराला, कालकी, कुष्माण्डी, कैटभा, कैटभी, क्षत्रिया, क्षमा, क्षेमा, चण्डालिका, जयन्ती, भेरुण्डा
noun
सा देवी यया नैके दैत्याः हताः तथा च या आदिशक्तिः अस्ति इति मन्यते।
"नवरात्रोत्सवे स्थाने स्थाने दुर्गायाः प्रतिष्ठापना क्रियते।"
Sanskrit Tibetan
Tibetan
ka ta'i bu mo
१) उमा २) कात्यायनी
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
गौरी काली पार्वती मातृमातापर्णा रुद्राण्यम्बिका त्र्यम्बकोमा ।
दुर्गा चण्डी सिंहयाना मृडानीकात्यायन्यौ दक्षजार्या कुमारी ॥ २०३ ॥
सती शिवा महादेवी शर्वाणी सर्वमङ्गला ।
भवानी कृष्णमैनाकस्वसा मेनाद्रिजेश्वरा ॥ २०४ ॥
निशुम्भशुम्भमहिषमर्दिनी भूतनायिका ।
-wordlist-
गौरी (स्त्री), काली (स्त्री), पार्वती (स्त्री), मातृमातृ (स्त्री), अपर्णा (स्त्री), रुद्राणी (स्त्री), अम्बिका (स्त्री), त्र्यम्बका (स्त्री), उमा (स्त्री), दुर्गा (स्त्री), चण्डी (स्त्री), सिंहयाना (स्त्री), मृडानी (स्त्री), कात्यायनी (स्त्री), दक्षजा (स्त्री), आर्या (स्त्री), कुमारी (स्त्री), सती (स्त्री), शिवा (स्त्री), महादेवी (स्त्री), शर्वाणी (स्त्री), सर्वमङ्गला (स्त्री), भवानी (स्त्री), कृष्णस्वसृ (स्त्री), मैनाकस्वसृ (स्त्री), मेनाजा (स्त्री), अद्रिजा (स्त्री), ईश्वरा (स्त्री), निशुम्भमथनी (स्त्री), शुम्भमथनी (स्त्री), महिषमथनी (स्त्री), भूतनायिका (स्त्री)
--source--
कात्यायिनी त्वर्धवृद्धा काषायवसनाधवा ॥ ५३१ ॥
-wordlist-
कात्यायनी (स्त्री), अर्धवृद्धा (स्त्री), काषायवसना (स्त्री), अधवा (स्त्री)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
रुद्राणी
रुद्राणी, शर्वाणी, काली, कात्यायनी, भवानी, आर्या, अम्बिका, मृडानी, हैमवती, पार्वती, गौरी, उमा, भगवती, दुर्गा, चण्डी, दाक्षायणी, शिवा, अपर्णा, महादेवी, गिरिजा, मेनकात्मजा
रुद्राणी शर्वाणी काली कात्यायनी भवानी च ।
आर्याम्बिका मृडानी हैमवती पार्वती गौरी ॥ १५ ॥
उमा भगवती दुर्गा चण्डी दाक्षायणी शिवा ।
अपर्णा स्यान्महादेवी गिरिजा मेनकात्मजा ॥ १६ ॥
verse 1.1.1.15
page 0003
Mahabharata
English
Kātyāyanī = Durgā (Umā): VI, 798.
पुराणम्
English
कात्यायनी / KĀTYĀYANĪ. One of the two wives of yājñavalkya. After withdrawing completely from worldly activities, yājñavalkya asked his wives to divide his worldly assets equally between them. But maitreyī the other wife, being of a deeply spiritual nature, kātyāyanī herself had to undertake the burden of all the material affairs. (Bṛhadāraṇyakopaniṣad).
Vedic Reference
English
Kātyāyanī is the name of one of the two wives of Yājña-
valkya in the Bṛhadāraṇyaka Upaniṣad.^1
1) ii. 4, 1
iv. 5, 1. 2. A Kātya
appears in the Baudhāyana Śrauta
Sūtra, ii. 15 et seq. See Weber, Indian
Literature, 138.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
कात्यायनी,
स्त्री,
 (कतस्यापत्यं स्त्री । “गर्गादिभ्योयञ्” । ४ । १ । १०५ । इति यञ् । “सर्व्वत्र-लोहितादिकतस्तेभ्यः” । ४ । १ । १८ । इति ष्फः ।षित्वात् ङीष् ।) दुर्गा । (यथा मार्कण्डेय ९१ । २३ ।“एतत्ते वदनं सौम्यं लौचनत्रयभूषितम् ।पातु नः सर्व्वभूतेभ्यः कात्यायणि नमोऽस्तुते” ॥
)अर्द्धवृद्धा काषायवसना विधवा । इत्यमरः । २ ।६ । १७ ॥
(याज्ञवल्क्यमुनेः पत्न्योरेका पत्नी ।यदुक्तं वृहदारण्यकोपनिषदि । “याज्ञवल्क्यस्यद्वे भार्य्ये बभूवतुः मैत्रेयी कात्यायनी च । तयोर्हिमैत्रेयी ब्रह्मवादिनी बभूव स्त्रीप्रज्ञैव तर्हि कात्या-यनी” ॥
पत्न्यां ङीष् । कात्यायनस्य ॠषेः पत्नी” ॥
)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
कात्यायनी स्त्री कतस्य गीत्रापत्यं स्त्री गर्गा० यञ् लोहित-कतन्ता० ष्फः षित्त्वात् ङीष् । १ कतगोत्रापत्यस्त्रियाम् ।पत्न्यां ङीष् । २ कात्यायनर्षेः पत्न्याम् ३ तत्तुल्य कषा-यादिवस्त्रधारिण्यामर्द्धवृद्धायां विधवायां स्त्रियां ४ कल्पभेदेकतगोत्रोत्पन्नायां दुर्गायां ५ याज्ञवल्क्यर्षिपत्नीभेदे च ।“याज्ञवल्क्यस्य द्वे भार्य्ये बभूवतुः मैत्रेयो कात्यायनी चतयोर्ह मैत्रेयी ब्रह्मवादिनी बभूव स्त्रीप्रज्ञैव तर्हिकात्यायनी” वृ० उ० ।