| YouTube Channel

काच (kAca)

 
शब्दसागरः
English
काच r. 1st cl. (इ) काचि (काचते) 1. To shine.
2. To bind.
काच
m.
 (-चः)
1. Alkaline ashes, any salt of potash or soda in a glassy
or crystalline state.
2. Crystal, quartz or glass, considered as a
natural production, and used as a jewel or ornament.
3. A loop,
swinging shelf, a string so contrived as to hold or support
burthens, &c.
4. A disease of the eyes, affection of the optic nerve
or gutta serena.
n.
 (-चं)
1. Alkaline salt, black salt.
2. Wax.
E.
कच् to shine or bind, घञ्
aff.
Capeller Eng
English
काच॑
m.
 glass
pl.
 glass-pearls.
Yates
English
काच (चः) 1.
m.
 Glass, crystal
swinging shelf
disease of the
eye.
n.
 Black salt
wax.
Wilson
English
काच r. 1st cl. (इ) काचि (काचते)
1 To shine.
2 To bind.
काच
m.
 (-चः)
1 Alkaline ashes, any salt of potash or soda in a glassy or crystalline state.
2 Crystal, quartz or glass, considered as a natural production, and used as a
jewel or ornament.
3 A loop, a swinging shelf, a string so contrived as to hold or support
burthens, &c. A disease of the eyes, affection of the optic nerve or gutta
serena.
n.
 (-चं)
1 Alkaline salt, black salt.
2 Wax.
E.
 कच to shine or bind, घञ्
aff.
Apte
English
काचः [kācḥ], 1 Glass, crystal
आकरे पद्मरागाणां जन्म काचमणेः कुतः H. Pr.38
काचमूल्येन विक्रीतो हन्त चिन्तामणिर्मया Śānti.1.12
मणिर्लुठति पादेषु काचः शिरसि धार्यते । यथैवास्ते तथैवास्तां काचः काचो मणिर्मणिः ॥
H.*
 2.67.
A loop, a swinging shelf, a string so fastened to the yoke as to support burdens.
An eye-disease, an affection of the optic nerve, producing dimness of sight.
Alkaline ashes.
The string of the balance.
A house with a southern and a northern hall
पूर्वापरे तु शाले गृहचुल्ली दक्षिणोत्तरे काचम् Bṛi.
S.*
 53.4.
चम् Alkaline salt.
Wax.
Comp.
 -अक्षः
N.
 of an aquatic bird (बक).-कामलम् a kind of disease of the eyes, (काचबिन्दु)-घटी a glass ewer. -भाजनम् a glass vessel.
मणिः crystal, quartz.
Metallic beads. शेषाः काचमणयः Kau.
A.
 2.11. -मलम्, -लवणम्, -संभवम्, -सौवर्चलम् black salt or soda. -स्थाली
N.
 of a tree (Mar. सागरगोटी).
Apte 1890
English
काचः 1 Glass, crystal
आकरे पद्मरागाणां जन्म काचमणेः कुतः H. Pr. 44
काचमूल्येन विक्रीतो हंत चिंतामणिर्मया Śānti. 1. 12
मणिर्लुठति पादेषु काचः शिरसि धार्यते । यथैवास्ते तथैवास्तां काचः काचो मणिर्मणिः ॥ H. 2. 68.
2 A loop, a swinging shelf, a string so fastened to the yoke as to support burdens.
3 An eye-disease, an affection of the optic nerve, producing dimness of sight.
4 Alkaline ashes.
5 The string of the balance.
चं 1 Alkaline salt.
2 Wax.
Comp.
अक्षः N. of an aquatic bird (बक).
घटी a glass ewer.
भाजनं a glass vessel.
मंणिः crystal, quartz.
मलं,
लवणं,
संभवं black salt or soda.
Monier Williams Cologne
English
काच॑ अस्,
m.
 (√ कच्) glass,
Suśr.
Pañcat.
Kathās.
(pl. glass pearls),
ŚBr.
 xiii, 2, 6, 8
crystal or quartz (used as an ornament),
W.
alkaline ashes, any salt of potash or soda in a crystalline state,
W.
a class of diseases of the eye (especially an affection of the optic nerve or gutta serena),
Suśr.
a loop, a string fastened to each end of a pole with a net in which burdens
&c.
 are held or suspended, a yoke to support burdens
&c.
 (= शिक्य),
L.
the string of the scale of a balance,
L.
a Dviśālaka having one room on the north side and another on the south
काच॑ (अम्),
n.
 alkaline salt, block salt,
L.
wax,
L.
काच॑
mfn.
 having the colour of glass.
Monier Williams 1872
English
काच काच, अस्, m. (fr. rt. कच्), glass, crystal
considered as a natural production and used as a jewel
or ornament
alkaline ashes, any salt of potash or
soda in a glassy or crystalline state
a class of diseases
of the eye, especially an affection of the optic nerve
or gutta serena
a loop, a swinging shelf, a string so
fastened to the yoke as to hold or support burdens
&c.
the string of the scale of a balance
(अम्), n.
alkaline salt, black salt
wax.
—काच-कूपी, f. a glass
bottle.
—काच-घटी, f. a glass ewer.
—काच-भा-
जन, अम्, n. a vessel of glass or crystal, a cup, a
goblet.
—काच-मणि, इस्, m. ‘a glass jewel, ’ crystal,
quartz.
—काच-मल, अम्, n. black salt or soda.
—काच-लवण, अम्, n. black salt, a medicinal salt,
prepared by calcining fossil salt and the fruit of the
Emblic Myrobalan together
it consists chiefly of
muriate of soda, with a small quantity of iron, lime,
and sulphur, and is a tonic aperient.
—काच-वक-
यन्त्र, अम्, n. a glass retort.
—काच-सम्भव,
अम्, n. black salt.
—काच-सौवर्चल, अम्, n. black
salt.
—काच-स्थाली, f. the trumpet flower, Bignonia
Suaveolens.
—काचाक्ष (°च-अक्°), अस्, m. glass-eye,
N. of an aquatic bird.
Macdonell
English
काच kācá,
m.
 glass: -maṇi,
m.
 crystal
-ra, 🞄a. made of glass.
Benfey
English
काच काच,
m.
1. Glass, Pañc.
i. d. 87.
2. A disease of the eyes, Suśr.
2, 305, 4 sqq.
Apte Hindi
Hindi
काचः
पुं*
 - कच् - घञ्
"शीशा, स्फटिक"
काचः
पुं*
 - कच् - घञ्
"फंदा, लटकता हुआ (अलमारी का) तख्ता, जुए से बंधी हुई रस्सी जो बोझ को सम्हार ले"
काचः
पुं*
 - कच् - घञ्
"आँख का एक रोग, आँख की नाड़ी का रोग जिससे दृष्टि धुंधली हो जाय"
काचः
पुं*
 - कच्+घञ् कुत्वाभावः
वह मकान जिसमें दक्षिण और उत्तर की ओर कमरे बने हों
Shabdartha Kaustubha
Kannada
काच
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಗಾಜು
निष्पत्तिः - > कच (बन्धने) + णिच् - "अच्" (३-१-१३४)
प्रयोगाः - > "काचः काञ्चनसंसर्गात् धत्ते मारकतीं द्युतिम्"
उल्लेखाः - > हितो० ४२
काच
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಶಿಕ್ಯ /ಕಾವಡಿಯ ನಿಲುವು
निष्पत्तिः - > कच (बन्धने) - "घञ्" (३-३-१२१)
व्युत्पत्तिः - > कच्यतेऽत्र
काच
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಒಂದು ವಿಧ ನೇತ್ರರೊಗ
प्रयोगाः - > "चन्द्रादित्यौ सनक्षत्रौ अन्तरिक्षे च विद्युतः । निर्मलानि च तेजांसि भ्राजिष्णूनि च पश्यति । स एव लिङ्गनाशस्तु नीलिका काचसञ्ज्ञितः ॥"
उल्लेखाः - > सुश्रुत० उत्तरतं० ७
काच
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಗಾಜಿನ ಮಣಿ
काच
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಉಪ್ಪುಮಣ್ಣು /ಚೌಳುಮಣ್ಣು
विस्तारः - > "काचोऽक्षिरोगे मणौ मृदि" - मेदि० ।
L R Vaidya
English
kAca {% m. %} 1. Glass, e.g. आकरे पद्मरागाणां जन्म काचमणेः कुतः Ud. or काचं मणिं कांचनमेकसूत्रे मुग्धा निबध्नंति किमत्र चित्रम्
2. a loop, a swinging shelf, a string so fastened to the yoke as to support burdens
3. an eye-disease producing dimness of sight.
भूतसङ्ख्या
Sanskrit
५९, काच, मोक्ष
Bopp
Latin
काच m. (r. कच् lucere s. अ) vitrum.
Edgerton Buddhist Hybrid
English
kāca,
(1) m. or nt. (Pali, and Skt. Lex., id.
acc. to BR strictly the cord used on a carrying-pole for suspending burdens), carrying-pole, pingo (for carrying burdens at each end): Jm 〔137.4〕 (vs) svasthāvabaddhāv adhiropya kācam
〔8〕 (prose) tau … kācenādāya
(2) see s.v. Kācī.
Lanman
English
kācá, m. glass.
Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
German
काच 1. e) Tragstrick, Jātakam. 22.
काच °Mittel zum Betrügen, Kauṭ. 93, 6.
Sanskrit Tibetan
Tibetan
mching bu
काच
ching bu
१) काच २) काचक
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
काचः शिक्यं तदालम्बो भारयष्टिर्विहङ्गिका ॥ ३६४ ॥
-wordlist-
काच (पुं), शिक्य (क्ली), भारयष्टि (स्त्री), विहङ्गिका (स्त्री)
--source--
क्षारः काचः कुलाली तु स्याच्चक्षुष्या कुलत्थिका ॥ १०६२ ॥
-wordlist-
क्षार (पुं), काच (पुं), कुलाली (स्त्री), चक्षुष्या (स्त्री), कुलत्थिका (स्त्री)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
काच
काच, शिक्य
काचं शिक्यमिति प्रोक्तं भारयष्टिर्विहङ्गिका ॥ ७५८ ॥
verse 4.1.1.758
page 0087
अमरकोशः
Sanskrit
Word: काचः
Root: काच
Gender: पुं
Number: all
Meaning(s):
⇒ loop
⇒ lens [techn.]
⇒ alkaline ashes
⇒ crystal or quartz
⇒ yoke to support burdens
⇒ having the colour of glass
⇒ class of diseases of the eye
⇒ string of the scale of a balance
⇒ any salt of potash or soda in a crystalline state
⇒ string fastened to each end of a pole with a net in which burdens are held or suspended
Shloka(s):
2|9|99|2 ► क्षारः काचोऽथ चपलो रसः सूतश्च पारदे॥ (वैश्यवर्गः)
Synonym(s):
➠ 2|9|99|2 ⇢ क्षारः (क्षार) (पुं) ⇒ keen, acid, salt, sharp, glass, acrid, juice, biting, saline, alkali, caustic, treacle, pungent, essence, molasses, corrosive, base [chem.], caustic alkali, any corrosive or acrid or saline substance, converted to alkali or ashes by distillation
➠ 2|9|99|2 ⇢ काचः (काच) (पुं) ⇒ loop, lens [techn.], alkaline ashes, crystal or quartz, yoke to support burdens, having the colour of glass, class of diseases of the eye, string of the scale of a balance, any salt of potash or soda in a crystalline state, string fastened to each end of a pole with a net in which burdens are held or suspended
Related word(s):
परा_अपरासंबन्धः ➡ धातुविशेषः
जातिः ➡ मूलकम्
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
काचं,
क्ली,
 (कच्यते बध्यते अनेन इति । कच बन्धने+ घञ् न कुत्वम् । तस्य बन्धनहेतुत्वात् तथात्वम् ।)सिक्थकम् । मोम इति भाषा । (काचः क्षार-मृत्तिकाऽस्त्यस्याकरत्वेन इति अच् ।) काचलवणम् ।इति राजनिर्घण्टः ॥
काचः,
पुं,
 (कच दीप्तौ + णिच् + घञ् ।) मृत्तिका-विशेषः । काँच् इति भाषा । तत्पर्य्यायः । क्षारः२ । इत्यमरः । २ । ९ । ९९ ॥
अस्य गुणाः । क्षार-रसत्वम् । उष्णवीर्य्यत्वम् । अञ्जनात् दृष्टिकारि-त्वञ्च । इति राजवल्लभः ॥
शिक्यम् । शिका इतिभाषा ॥
मणिविशेषः । (यथा, “आकरे पद्मरागाणां जन्म काचमणेः कुतः” ।इत्युद्भटः ॥
) नेत्ररोगविशेषः । इति मेदिनी ॥
तस्य लक्षणम् ।“अस्मिन्नपि तमोभूते नातिरूढे महागदे ।चन्द्रादित्यौ सनक्षत्रावन्तरीक्षे च विद्युतः ॥
निर्म्मलानि च तेजांसि भ्राजिष्णूनीव पश्यति ।स एव लिङ्गनाशस्तु नीलिकाकाचसंज्ञितः” ॥
इति माधवकरः ॥
(“प्राप्नोति काचतां दोषे तृतीयपटलास्रिते ।तेनोर्द्धमीक्षते नाधस्तनुचेलावृतोपमम् ॥
यथावर्णञ्च रज्येत दृष्टिर्हीयेत च क्रमात् ।तथाप्युपेक्षमाणस्य चतुर्थं पटलं गतः ॥
लिङ्गनाशं मनः कुर्व्वन् छादयेद्दृष्टिमण्डलम् ।तत्र वातेन तिमिरे व्याविङ्गमिव पश्यति ॥
चलाविलारुणाभासं प्रसन्नञ्चेक्षते मुहुः ।जालानि केशान् मशकान् रश्मींश्चोपेक्षितेऽत्र च ॥
काचीभूते दृगरुणापश्यत्यास्य मनासिकम् ।चन्द्रदीपाद्यनेकत्वं वक्रमृज्वपि मन्यते ॥
वृद्धःकाचोदृशं कुर्य्याद्रजोधूमवृतामिव ।स्पष्टारुणाभां विस्तीर्णां सूक्ष्मां वा हतदर्शनाम् ॥
सलिङ्गनाशो वाते तु सङ्कोचयति दृक्शिराः ।दृङ्मण्डलं विशत्यन्तर्गम्भीरा दृगसौ स्मृता ॥
पित्तजे तिमिरे विद्युत् खद्योतोद्योतदीपितम् ।शिखितित्तिरिपिच्छाभं प्रायोनीलञ्च पश्यति ॥
काचे दृक् काचनीलाभा तादृगेव च पश्यति ।अर्केन्दुपरिवेषाग्निमरीचीन्द्रधनूंषि च ॥
भृङ्गनीला निरालोका दृङ्स्निग्धालिङ्गनाशतः ।दृष्टिःपित्तेन ह्रस्वाख्या सा ह्रस्वा ह्रस्वदर्शना ॥
भवेत्पिण्डविदग्धाख्या पीतापीताभदर्शना ।कफेन तिमिरे प्रायः स्निग्धं श्वेतञ्च पश्यति ॥
शङ्खेन्दुकुन्दकुसुमैः कुमुदैरिव चाचितम् ।काचे तु निष्प्रभेन्द्वर्कप्रदीपाद्यैरिवाचितम् ॥
सिताभा सा च दृष्टिः स्यालिङ्गनाशे तु लक्ष्यतेमूर्त्तः कफोदृष्टिगतः स्निग्धोदर्शननाशनः ॥
विन्दुर्जलस्येव चलः पद्मिनीपुटसंस्थितः ।उष्णे सङ्कोचमायाभिश्छायायां परिसर्पति ॥
शङ्खकुन्देन्दु कुमुदस्फटिकोपमशुक्लिमा ।रक्तेन तिमिरे रक्तं तमोभूतञ्च पश्यति ।काचेन रक्ता कृष्णा वा दृष्टिस्तादृक् च पश्यति” ॥
इति वाभटे उत्तरस्थाने । १२ अध्याये ॥
विस्तृतविवरणमस्य नेत्ररोगशब्दे ज्ञातव्यम् ॥
)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
काच दीप्तौ अक० बन्धने
सक०
 इदित्
भ्वा०
 आत्म० सेट् ।काञ्चते अकाञ्चिष्ट चकाञ्चे प्रनिकाञ्चते ।
काच
न०
 कच्यतेऽनेन कच बन्धने करणे घञ् न कुत्वम् ।(मोम) सिक्थे तस्य बन्धहेतुत्वात्तथात्वम् । काचः क्षार-मृत्तिकाऽस्त्यस्याकरत्वेन अच् । क्षारनृत्तिकोद्भवे ३ लव-णभेदे (कालालोन) । राजनि० । ३ तत्साधने मृत्ति-काभेदे
पु०
 । (क्षारीमाटी) अमरः । ४ शिक्ये (शिका)५ मणिभेदे (काँच) मेदि० । “आकरे पद्मरागाणां जन्मकाचमणेः कुतः” काचः काचः मणिर्मणिः” उद्भटः ।काचश्च सुश्रुते अनुशस्त्रतयोक्तो यथा-“अनुशस्त्राणि तु त्वक्सारस्फटिककाचकुरुविन्दजलौकाग्नि-क्षारनखगोजीशेफालिकाशाकपत्नकरीरबालाङ्गुलयः” इति ।“शिशूनां शस्त्रभीरूणां शस्त्राभावे च योजयेत् ।त्वक्सारादिचतुर्वर्गं छेद्ये भेद्ये च बुद्धिमान्” इतितदुपयोगविषयस्तत्रैवोक्तः । “पानीयं पानकं मद्यंमृण्मयेषु प्रदापयेत् । काचस्फटिकपात्रेषु शीतलेषुशुभेषु च” “काचाम्लकोथान् पटलांश्च घोरान् पुष्पञ्चहन्त्यञ्जननस्ययोगैः” सुश्रु० । ६ नेत्ररोगवेदे तल्ल-क्ष्मादि सुश्रुते उक्तं यथा-“तिमिराख्यः स यो दोषश्चतुर्थं पटलं गतः । रुणद्धिसर्वं तो दृष्टिं लिङ्गनाश इति क्वचित् । अस्मिन्नपि तमो-भूते नातिरूढे महागदे । चन्द्रादित्यौ सनक्षत्रौ अन्त-रिक्षे च विद्युतः । निर्मलानि च तेजांसि भ्राजिष्णूनीव-पश्यति । स एव लिङ्गनाशस्तु नीलिकाकाचसंज्ञितः”व्याकृतमेतत् मावप्र० यथा “यो दोषोनेत्ररोगः चतुर्थं पटलंबाह्यं पटलं गतः स तिमिराख्यः तिमिरदर्शनेन तिमिर-मस्यास्तीति तिमिरः अर्शआदित्वात् अच् । तस्यलक्षणमाह रुणद्धीत्यादि सर्वतः सर्वत्र । लिङ्गनाश इतिक्वचित् तन्त्रान्तरे लिङ्गनाशसंज्ञः । तस्य निरुक्तिश्च ।लिङ्ग्यते ज्ञायतेऽनेनेति लिङ्गं दृष्टितेजः तस्य नाशोऽ-स्मिन्निति लिङ्गनाशः । अस्मिन्नपि तिमिरेऽपि तमोभूतेतमस्तुल्ये अत्र भूतशब्दस्तुल्यार्थः “भूतं प्राण्यतीते समे”इत्यमरात् नातिरूढे अप्रौढे नवे, चन्द्रादित्यौ नक्षत्राणिच पश्यति अन्तरिक्षे अन्तरिक्षस्य प्रकाशमयत्वेन तमो-ऽभिभवात् तेजांसि अग्न्यादेः भ्राजिष्णूनि रत्न-सुवर्ण्णादीनि । अस्मिन् प्रौढे चिरजे चन्द्रादीन्यपि नपश्यतीत्याशयः । नीलिकाकाचसंज्ञितः नीकिका काचेतिनामान्तराभ्यां युक्तः” । तन्निदानादि दृष्टिरोगशब्देवक्ष्यते । स्वार्थे कन् काचकोऽप्युक्तार्थे ।
Capeller
German
काच॑
m.
 Glas.
Burnouf
French
काच काच
m.
 (काञ्च्) cristal de roche
verre.
Goutte sereine, paralysie du nerf optique.
Corde ou longe disposée
pour porter des fardeaux
balançoire (?).
काचन
n.
 corde ou ruban qui lie un paquet, ou un rouleau de
papier, ou un manuscrit avec ses planchettes, etc.
काचनक
m.
 mms.
काचनकिन्
m.
 manuscrit garni de ses rubans ou cordelettes.
काचभाजन
n.
 vase de cristal ou de verre, verre à
boire, etc.
काचस्थालि
f.
 [m à
m.
 gobelet de verre] bignonia
suaveolens, bot.
Stchoupak
French
काच-
m.
 verre.
°मणि-
m.
 cristal, quartz.