कस (kasa)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
शब्दसागरः
EnglishWilson
EnglishHelp us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Apte
Englishकसः [kasḥ], A touch-stone
कष.
Shabdartha Kaustubha
Kannadaकस - गतौ (भ्वा० पर० सक० से०) कसति ।
पदविभागः - > धातुः
कन्नडार्थः - > ಹೋಗು /ಚಲಿಸು /ನಡೆ
कस - शातने (अदा० आत्म० सक० से०) कस्ते-कसाते ।
पदविभागः - > धातुः
कन्नडार्थः - > ಉಜ್ಜು /ತಿಕ್ಕು
कस
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸಾಣೆಕಲ್ಲು
निष्पत्तिः - > कस (शातने) - "अच्" (३-१-१३४)
व्युत्पत्तिः - > कस्ते
धातुपाठः (Krishnacharya)
Sanskrit कस्
कस
गतौ
भ्वादिः
सकर्मकः
सेट्
परस्मैपदी
कसति
धातुप्रदीपः
Sanskritकसँ कस गति, शासनयोः
- कसति ।। 722 ।।
कसँ कस गतौ
- कसति । चकास । कसिता । कस्वरः । कासः । कसः । पृषोदरादित्वात् सिकताः । नित्यबहुवचनान्तोऽयं स्त्रीलिङ्गः (89) ।। 863 ।।
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritकस ज गतौ । इति कविकल्पद्रुमः ॥
(भ्वां--परं--सकं--सेट्--ज्वलादिः ।) ज कासः कसः । विपूर्व्वोऽयंप्रफुल्लीभावे । तथा च ।“प्रफुल्लोत्फुल्लसंफुल्लव्याकोषविकचस्फुटाः ।फुल्लश्चैते विकसिते” इत्यमरः । २ । ४ । ७-८ ।विकसित पङ्कजकलिका । इति दुर्गादासः ॥
कस इ ल ङ ध्वसे । गतौ । इति कविकल्पद्रुमः ॥
शाते च । (अदां--आत्मं--सकं--सेट् । इदित् ।)इ कंस्यते । ल ङ कंस्ते हरिः कंसम् । चकारात्गतौ च । शात इह ध्वंसना । इति दुर्गादासः ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskritकस गतौ सेट् । कसति अकसीत्--अका-सीत् । चकास--ज्वलादित्वात् कर्त्तरि वा ण । कासः । यङ्चनीकस्यते यङ् लुक् चनीकसीति--कस्ति । प्रनिकसतिउद् + ऊर्द्धगतौ “उत्कसन्तु हृदयान्यूर्द्ध्वं प्राण उदीषतु”अथ० ११, ९, २ १” ।निस् + निर् + अपगतौ निष्कसति । णिचि निष्कासयति“निरकासयद्रविमपेतवसुम्” माघः ।वि + प्रकाशे । विकसति पङ्कजकलिका “फुल्लश्च इते विकसिते”अमरः “स प्रीतियोगात् विकसन्मुखश्रीः” कुमा० ।“क्षणदृष्टिपातविकसद्वदनाम्” माघः । “विकसद्भिरास्य-कमलैः कमलैः प्रमदाः” माघः “मुखं विकसितस्मितंवशितवक्रिमप्रेक्षितम्” मालतीमा० । णिचि विकासयतिव्यचीकसत् । “वचनेन चोपकुसुमं व्यचीकसत्” माघः ।“वौ कसल सेत्या०” पा० इनि विकासी । वरच् ।विकस्वरः “मुदा रमन्ते कलभा विकस्वरैः” माघः ।अनु + वि + अनुरूपविकाशे “अन्तर्जलेऽनुविकसन्मधुमाधवीनाम्”भाग० ३, १५, १७ ।प्रवि + प्रकर्षविकाशे प्रविकसति चिरायद्योतिताशेषलोके” माघःसम् + सम्यग्गतौ सङ्कसुकः ।
क्षीरतरङ्गिणी
Sanskritकसँ कस गतौ
- कसति, उत्कसति कासयति विकसितः कसः, कासः नीग् वन्चुस्रन्सुध्वन्सुभ्रन्शुकस (तु0 7484) इति चनीकस्यते स्थेशभास (32175) इति वरच्-विकस्वरः णित्कसिपद्यतेः (श्वे0 उ0 183) ऊः कासूः शक्तिः समि कस उकन् (श्वे0 उ0 232) संकसुकोऽस्थिरः 831
धातुवृत्तिः
Sanskritकसँ कस (अर्थः) गतौ
( कसति चकास कसिता अकसीत् अकासीत् चिकसिषति चनीकस्यते चनीकसीति चनीकधीत्यत्र) "धिच'' इति सलोपः तस्यासिद्धत्वात् "अतो हेः''इति लुङ्ग भवति लङि तिपि "तिप्यनस्तेः''इति सकारस्य पदान्तत्वात् दत्वे (अचनीकत्) "सिपिधातोरुर्वा'' इति रुत्वं, "नीग्वञ्चु'' इत्युभ्यासस्य नीक् (कासयति अचीकसत् कस्वरः) "स्येशभास'' इति वरच् शब्दकुत्सायां कसत इति गतम् कुञ्चादय उदात्ता उदातेतः रुहिस्त्वनुदात्तः 845
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit1 {@“कस गतौ”@} 2 ‘गतिशासनयोः कस्ते कसतीति गतौ शपि।’ 3 इति देवः।
4 कासकः-सिका, कासकः-सिका, चिकसिषकः-षिका, 5 चनीकसकः-सिका
कसिता-त्री, कासयिता-त्री, चिकसिषिता-त्री, चनीकसिता-त्री
कसन्-न्ती, कासयन्-न्ती, चिकसिषन्-न्ती
-- कसिष्यन्-न्ती-ती, कासयिष्यन्-न्ती-ती, चिकसिषिष्यन्-न्ती-ती
कासयमानः, कासयिष्यमाणः, चनीकस्यमानः, चनीकसिष्यमाणः
6 कः-कसौ-कसः
-- -- -- 7 कसितम्-तः, कासितः-तम्, चिकसिषितः, चनीकसितः-तवान्
कसः, 8 कासः, 9 कस्वरः, 10 कशनीयकासी, कासः, चिकसिषुः, चिकासयिषुः, चनीकसः
कसितव्यम्, कासयितव्यम्, चिकसिषितव्यम्, चनीकसितव्यम्
कसनीयम्, कासनीयम्, चिकसिषणीयम्, चनीकसनीयम्
कास्यम्, कास्यम्, चिकसिष्यम्, चनीकस्यम्
ईषत्कसः-दुष्कसः-सुकसः, -- -- कस्यमानः, कास्यमानः, चिकसिष्यमाणः, चनीकस्यमानः
कासः, 11 विकासः, कासः, चिकसिषः, चनीकसः
कसितुम्, कासयितुम्, चिकसिषितुम्, चनीकसितुम्
कस्तिः, कासना, चिकसिषा, चिकासयिषा, चनीकसा
कसनम्, कासनम्, चिकसिषणम्, चनीकसनम्
कसित्वा, कासयित्वा, चिकसिषित्वा, चनीकसित्वा
विकस्य, विकास्य, विचिकसिष्य, विचनीकस्य
कासम् २, कसित्वा २, कासम् २, कासयित्वा २, चिकसिषम् २, चिकसिषित्वा २, चनीकसम् २
चनीकसित्वा २।
01 (१८०)
02 (१-भ्वादिः-८६०। सक। सेट्। पर। ज्वलादिः।)
03 (श्लो। १९२)
04 [[३। ‘अत उपधायाः’ (७-२-११६) इति वृद्धिः।]]
05 [[४। ‘नीग्वञ्चुस्रंसुध्वंसुभ्रंसुकसपतपदस्कन्दाम्’ (७-४-८४) इत्यभ्यासस्य नीक्।]]
06 [[५। ‘ससजुषो रुः’ (८-२-६६) इति रुत्वम्। विसर्गः।]]
07 [पृष्ठम्०१७६+ २६]
08 [[१। ‘ज्वलितिकसन्तेभ्यो णः’ (३-१-१४०) इति वा णः। पक्षे पचाद्यच्।]]
09 [[२। ‘स्थेशभासपिसकसो वरच्’ (३-२-१७५) इति वरच् ताच्छीलिकः।]]
10 [[आ। ‘स्वीयैश्चकंसे कशनीयकासी रमोष्ठनिंसी नतचित्तनिञ्जी।।’ धा। का। २-४५।]]
11 [[B। ‘क्रोशैर्जनाः कोचगलान् मरालान् बोधन्ति यत्राम्बुरुहां विकासे।।’ धा। का। २। २४।]]
1 {@“कस गतिशासनयोः”@} 2 ‘कसि’ इति उपरि विलेख्यमानस्य पाठान्तरोऽयम्।
भौवादिककस- धातुवत् 3 सर्वाणि रूपाणि ज्ञेयानि।
शानचि परम्--कसानः, कसि- ष्यमाणः, कासयमानः, कासयिष्यमाणः, चिकसिषमाणः, चिकसिषिष्यमाणः, चनीकस्यमानः, चनीकसिष्यमाणः, इति रूपाणीति विशेषः।
01 (१८१)
02 (२-अदादिः-१०२४। सक। सेट्। आत्म।)
03 (१८०)
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.