| YouTube Channel

कश (kaza)

 
शब्दसागरः
English
कश r. 1st cl. (कशति-ते) To kill, to hurt.
Capeller Eng
English
क॑श
m.
 a kind of gnawing animal, a whip
f.
 कशा whip,
rope, rein.
Wilson
English
कश r. 1st cl. (कशति-ते) To kill, to hurt.
Apte
English
कशः [kaśḥ], A whip (usually in
pl.
 ). -शा A whip
इदानीं सुकुमारे$स्मिन् निःशङ्कं कर्कशाः कशाः । तव गात्रे पतिष्यन्ति सहास्माकं मनोरथैः ॥
Mk.*
 9.35 (where the word may be
m.
 or
f.
 )
Flogging.
A string, rope.
The mouth.
A quality.
Fat
कशशब्दो मेदसि प्रसिद्धः । यथा कशवाहिनो रथाः मेदोवाहिन इति गम्यते । ŚB. on MS.* 9.4.22.Comp. -त्रयम् the three modes of flogging a horse
सम्यक् कशात्रयविचारवता नियुक्तः Śi.
Apte 1890
English
कशः 1 A whip (usually in pl.).
शा A whip
इदानीं सुकुमारेऽस्मिन् निःशंकं कर्कशाः कशाः । तव गात्रे पतिष्यंति सहास्माकं मनोरथैः ॥ Mk. 9. 35 (where the word may be m. or f.)
2 Flogging.
3 A string, rope.
4 The mouth.
5 A quality.
Monier Williams Cologne
English
क॑श
m.
 a species of rodent animal,
VS.
TS.
 (cf. कशीका॑)
a whip, thong,
MBh.
 (cf. प्रकश॑)
क॑श
m.
pl.
N.
 of a people,
BhP.
 (ed. Bomb.)
Monier Williams 1872
English
कश कश, अस्, m. (fr. rt. कश् above?
in
the sense ‘whip’ connected with rt. कष्), Ved. a
species of small animal
a whip
(आ), f. a whip
whipping, flogging
a string, a rope
the mouth
a
quality
(sometimes spelt कषा।)
—कश-कृत्स्न,
अस्, m., N. of a man.
—कशा-त्रय, अम्, n. three
modes of whipping (a horse), good, bad, and middling.
—कशार्ह (°शा-अर्°), अस्, आ, अम्, deserving a whip-
ping.
—कशा-वत्, आन्, अती, अत्, furnished with a whip.
Macdonell
English
कश káśa,
m.
 kind of rodent
whip
ā,
f.
 🞄whip
bridle
-āghāta,
m.
 stroke of the whip.
Benfey
English
कश कश,
m.
 , and
f.
 आ, A whip,
MBh. 3, 13268
13272
also कषा कष,
Rām. 3, 30, 23.
Apte Hindi
Hindi
कशः
पुं*
 - कश्-अच्
कोड़ा
कशः
पुं*
 - कश्+अच्
चर्बी
L R Vaidya
English
kaSa {% m. (used in the plural) %} A whip, निःशंकं कर्कशाः कशाः । तव गात्रे पतिष्यंति सहास्माकं मनोरथैः Mrich.ix.
धातुपाठः (Krishnacharya)
Sanskrit
धातुः:
 कश्
मूलधातुः:
 कश
धात्वर्थः:
 गति-शासनयोः
गणः:
 अदादिः
कर्मकत्वं:
 सकर्मकः
इट्त्वं:
 सेट्
उपग्रहः:
 आत्मनेपदी
रूपम्:
 कष्टे, कशाते, कशते
Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
German
कश 1. c) Pl. N. pr. eines Volkes, Bhāg. P. ed. Bomb. 9, 20, 29.
वैजयन्तीकोषः
Sanskrit
Word: कशः
Root: कश
Gender: पुं
Number: all
अर्थः ⇒
Meaning(s):
⇒ Son of a Vaiśya and a Ḍiṇḍikī
Shloka(s):
3|5|20|2 ► श्वापकी पाणिशं मल्ली विबुकं डिण्डिकी कशम्॥ (भूमिकाण्डः/मनुष्याध्यायः)
Synonym(s):
➠ 3|5|20|2 ⇢ कशः (कश) (पुं) ⇒ Son of a Vaiśya and a Ḍiṇḍikī ⇒
Related word(s):
isa_k ➡ वैश्यसूनवः
Vedic Reference
English
Kaśa is the name of an unknown animal mentioned as a
victim at the horse sacrifice in the Yajurveda Saṃhitās.^1
1) Taittirīya Saṃhitā, v. 5, 17, 1
18, 1
Vājasaneyi Saṃhitā, xxiv. 26
38. Cf. Maitrāyaṇī Saṃhitā, iii. 14, 7.
Cf. Zimmer, Altindisches Leben, 84.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
कश, शब्दे । इति कविकल्पद्रुमः ॥
(भ्वां--परं--अकं--सेट् ।) कशति । इति दुर्गादासः ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
कश शब्दे अक० वोप० गतौ शासने च
सक०
 पा०
भ्वा०
पर०
 सेट् । कशति अकशीत्--अकाशीत् चकाश । प्रनि-कशति । “अन्थोऽनश्नन्नभिचाकशीति” श्रुतिः । यङ्-लुकि लटोरूपम् । उभयपदीत्येके ।
कश
पु०
 कशति शब्दायते शास्ति ताडयति वाकरणस्य कृर्तृविवक्षया कर्त्तरि कश--अच् । अश्वादेस्ताड-नसाधने चर्म्मवस्त्रादिनिर्मिते पदार्थभेदे (चावुक) “सराजा तं कशेनाताडयत्” मा० व० १९६ अ० । अमरेअस्य स्त्रीत्वमाह । “जघान कशया मोहात्तदा राक्षस-वन्मुनिम्” भा० आ० १७७ अ० । “सम्यक्कशात्रय-विचारवता नियुक्तः” माघः ५, १० श्लो० व्या० मल्लि० ।“अत्र कशाः कशाघातास्तासां त्रयमुत्तममध्यमाधमेषुयथासङ्ख्यं मृदुसमनिष्ठुरद्वित्रिरूपं त्रितयन्तस्य विचारः“एतेषु निमित्तेषु अङ्गेष्वेवन्ताड्यः” इति विमर्षः तद्वतातज्ज्ञेन । यथाह भोजः “मृदुनैकेन घातेन दण्ड-कालेषु ताडयेत् । तीक्ष्णं मध्यं पुनर्द्वाभ्याञ्जघन्यन्नि-ष्ठुरैस्त्रिभिः । उपवेशेऽथ निद्रायां स्खलिते दुष्ट-चेष्टिते । बडवालोकनौत्सुक्ये बहुगर्व्वितह्रेषिते । सन्त्रासेच दुरुत्थाने विमार्गगमने भये । शिक्षात्यागस्य समयेसञ्जाते चित्तविभ्रमे । दण्डः प्रयोज्यो वाहानां कालेषुद्वादशस्वपि । ग्रीवायाम्भीतमाहन्यात् त्रस्तञ्चैव चवाजिनम् । विभ्रान्तचित्तमधरे त्यक्तशिक्षञ्च ताडयेत् ।प्रह्रेषितं स्कन्धवाह्वोर्बाडवालोकिनं तथा । उपवेशे चनिद्रायां कटिदेशे च ताडयेत् । दुश्चेष्टितं मुखे हन्या-दुन्मार्गप्रस्थितं तथा । जघने स्खलितं हन्यान्नेत्रमार्गेदुरुत्थितम् । यः कुण्ठप्रकृतिर्वाजी तं सर्वत्रैव ताडयेत्”इति । अधिकमश्वशब्दे उक्तम् । मांसरोहिण्यां स्त्री भावप्र०
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“कश गतिशासनयोः”@} 2 ‘कसि’ ‘कस’ इत्यनयोः पाठान्तरम्।
काशकः-शिका, काशकः-शिका, चिकशिषकः-षिका, 3 चाकशकः-शिका
कशिता-त्री, काशयिता-त्री, चिकशिषिता-त्री, चाकशिता-त्री
-- काशयन्-न्ती, काशयिष्यन्-न्ती-ती
-- 4 कशानः, काशयमानः, चिकशिषमाणः, चाकश्यमानः
कशिष्यमाणः, काशयिष्यमाणः, चिकशिषिष्यमाणः, चाकशिष्यमाणः
5 कट्-कड्-कशौ-कशः
-- -- कशितम्-तः, काशितः-तम्, चिकशिषितः, चाकशितः-तवान्
कशः, 6 कशा, प्रतिष्कशः, 7 काशः, चिकशिषुः, चिकाशयिषुः, चाकशः
कशितव्यम्, काशयितव्यम्, चिकशिषितव्यम्, चाकशितव्यम्
8 कशनीयम्, प्रनिकाशनीयम्, चिकशिषणीयम्, चाकशनीयम्
काश्यम्, काश्यम्, चिकशिष्यम्, चाकश्यम्
9 ईषत्कशः-दुष्कशः-सुकशः
-- -- कश्यमानः, काश्यमानः, चिकशिष्यमाणः, चाकश्यमानः
काशः, काशः, चिकशिषः, चाकशः
कशितुम्, काशयितुम्, चिकशिषितुम्, चाकशितुम्
कष्टिः, काशना, चिकशिषा, चिकाशयिषा, चाकशा
कशनम्, काशनम्, चिकशिषणम्, चाकशनम्
कशित्वा, काशयित्वा, चिकशिषित्वा, चाकशित्वा
प्रकश्य, प्रकाश्य, प्रचिकशिष्य, प्रचाकश्य
काशम् २, कशित्वा २, काशम् २, काशयित्वा २, चिकशिषम् २, चिकशिषित्वा २, चाकशम् २
चाकशित्वा २।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (१७८)
02
=>
 (२-अदादिः-१०२४। अक। सेट्। आत्म।)
03
=>
 [[२। ‘दीर्घोऽकितः’ (७-४-८३) इति अभ्यासे दीर्घः।]]
04
=>
 [[३। ‘अदिप्रभृतिभ्यः शपः’ (२-४-७२) इति शपो लुक्।]]
05
=>
 [[४। ‘व्रश्चभ्रस्ज--’ (८-२-३६) इति षत्वम्। जश्त्वम्।]]
06
=>
 [[५। पचाद्यचि टाप्।]]
07
=>
 [[६। ‘प्रतिष्कशश्च कशेः’ (६-१-१५२) इति पचाद्यचि सुट्। षत्वं च। वार्ता- पुरुषः सहायः पुरोयायी वा प्रतिष्कश इत्युच्यते। ‘प्राममद्य प्रवेक्ष्यामि भव- मेत्वं प्रतिष्कशः।’ इति काशिका।]]
08
=>
 [[आ। ‘स्वीयैश्चकंसे कशनीयकासी रमोष्ठनिंसी नतचितनिञ्जी।।’ धा। का। २-४५।]]
09
=>
 [पृष्ठम्०१७४+ २९]
Capeller
German
क॑श
m.
 eine Art Nagetier
Peitsche
f.
क॑शा Peitsche, Zügel.
Stchoupak
French
कश-
m.
 fouet
rênes
pl.
n.
 d'un peuple
-आ- -इका-
f.
fouet.
कशा-घात-
m.
 coup de fouet
°निपात- id.