| YouTube Channel

कवचः (kavacaH)

 
Apte
English
कवचः [kavacḥ] चम् [cam], चम् [cf.
Uṇ.*
 4.2.]
An armour, coat of mail, a mail.
An amulet, a charm, a mystical syllable (हुम्-हूम्) considered as a preservative like armour.
A kettle-drum.
Comp.
 -पत्रः the birch tree. -हर
a.
wearing armour.
old enough to wear an armour
कवचहरः कुमारः Sk. on
P.
 III.2.1.
cf.
 वर्महर in
R.*
 8.94. (-रः) a boy, child.
Apte 1890
English
कवचः,
चं [cf. Uṇ. 4. 2] 1 An armour, coat of mail, a mail.
2 An amulet, a charm, a mystical syllable (हुं-हूं) considered as a preservative like armour.
3 A kettledrum.
Comp.
पत्रः the birch tree.
हर a. {1} wearing armour. {2} old enough to wear an armour
कवचहरः कुमारः Sk.
cf. वर्महर in R. 8. 94. (
रः) a boy, child.
Apte Hindi
Hindi
कवचः
पुं*
 - कु-अच्
"सन्नाह, जिरह बख्तर, वर्म, "
कवचः
पुं*
 - कु-अच्
"रक्षाकवच, ताबीज, रहस्यपूर्ण अक्षर"
कवचः
पुं*
 - कु-अच्
"धौंसा, ताशा"
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 कवचः
noun
पूजायाम् पाठ्य भूर्जे विल्ख्य कण्ठादौ धार्य्यञ्च
"दुष्टेभ्य रक्षणार्थं कवचः परिधार्यते।"
Synonyms:
 कवचम्, कवचः, वर्म, तनुत्रम्, तनुत्राणम्, वारवाणः, कञ्चुकः, दंशनम्, सन्नाहः, तनुवारम्, सज्जा, त्वक्त्रम्
noun
युद्धे योधस्य सुरक्षाप्रदायकं लोहमयम् आवरणम्।
"आक्रमणात् रक्षणार्थे योद्धा कवचं धारयति।"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
कवचः,
पुं,
क्ली,
 (कं देहं वञ्चति विपक्षास्त्राणिवञ्चयित्वा रक्षति इति शेषः । क + वन्च् + अच् ।कं वातं वञ्चति वा अन्तर्ण्यर्थो वा । यद्वा कवते-इति कुधातोरच् प्रत्यय इति केचित् इत्युणादि-कोषः ४२ । २ ।) सन्नाहः । साँजोया इति भाषा ।(यथा, विष्णुपुराणे । १ । १३ । ४० ।“शराश्च दिव्या नभसः कवचञ्च पपात ह” ॥
)तत्पर्य्यायः । तनुत्रम् २ वर्म्म ३ दंशनम् ४ उरश्छदः५ कङ्कटकः ६ जगरः ७ । इत्यमरः । २ । ८ । ६४ ॥
दंसनम् ८ जागरः ९ अजगरः १० । इति तट्टीका ॥
कटकः ११ योगः १२ सन्नाहः १३ कञ्चुकः १४ ।इति जटाधरः ॥
* ॥
तस्य युक्तिर्यथा ।खड्गादीनान्तु गणना पूर्व्वमेव निदर्शिता ।अस्त्रात्मनैव निर्द्दिष्टकवचादिरपीष्यते ॥
तल्लक्षणं संग्रहेण प्रवक्ष्यामि निबोधत ।काष्ठं चर्म्म च सकलं त्रयमेतत्तु दुस्तरम् ॥
यथोत्तरं गुणयुतं तथा पूर्व्वन्तु निन्दितम् ।शरीरावरकत्वन्तु लघुत्वं दृढता तथा ॥
दुर्भेद्यतेति कथितः कुवचे गुणसंग्रहः ।सच्छिद्रतातिगुरुता तनुता सुखभेद्यता ॥
कवचानां विनिर्द्दिष्टः समासाद्दोषसंग्रहः ।अत्र वर्णो विनिर्द्दिष्टः क्रमादेवं चतुर्व्विधः ॥
सितो रक्तस्तथा पीतः कृष्णो ब्रह्मादिषु क्रमात् ।केचित् कुर्व्वन्ति कुशलाः कवचं धातुसम्भवम् ॥
कनकं रजतं ताम्रं लौहं तेषु यथाक्रमम्” ॥
इति युक्तिकल्पतरुः ॥
* ॥
“यथा शस्त्रप्रहाराणां कवचं प्रति वारणम् ।तथा दैवोपघातानां शान्तिर्भवति वारणम्” ॥
इति मलमासतत्त्वम् ॥
लौहादिवर्म्मवत् अङ्गादि-रक्षणार्थं देवतामन्त्रविग्रहम् । तत्तु पूजायां पाठ्यंभूर्ज्जे विलिख्य कण्ठादौ धार्य्यञ्च । इति तन्त्रम् ॥
गर्द्धभाण्डवृक्षः । पटहवाद्यम् । इति मेदिनी ॥