| YouTube Channel

कल्पलतादानं (kalpalatAdAnaM)

 
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
कल्पलतादानं,
क्ली,
 (महादानान्तर्गता सुवर्णकल्पितालता तस्या दानम् ।) महादानविशेषः ॥
तस्य विधिर्यथा ।“अथातः संप्रवक्ष्यामि महादानमनुत्तमम् ।महाकल्पलतं नाम पातकावलिनाशनम् ॥
पुण्यान्तिथिमथासाद्य कृत्वा ब्राह्मणवाचनम् ।ऋत्विङ्मण्डपसम्भारभूषणाच्छादनादिकम् ॥
तुलापुरुषवत् कुर्य्यात् लोकेशावाहनादिकम् ।चामीकरमयीः कुर्य्याद्दशकल्पलताः शुभाः ॥
नानापुष्पफलोपेता नानांशुकविभूषिताः ।विद्याधरसुपर्णानां मिथुनैरुपशोभिताः” ॥
सुपर्णानां किन्नराणाम् ॥
“हारानादित्सुभिः सिद्धैः फलानि च विहङ्गमैः ।लोकपालानुसारिण्यः कर्त्तव्यास्ताश्च देवताः” ॥
लोकपालानुसारिण्य इति लोकपालसमानाकृतयः ॥
“ब्राह्मीमनन्तशक्तिञ्च लवणस्योपरि न्यसेत् ।अधस्ताच्च तयोर्मध्ये महाखड्गधरे शुभे” ॥
पद्मशङ्खकरे इति क्वचित् पाठः ॥
“स्वर्णासनस्था माहेन्द्री पूर्व्वतः कुलिशायुधा ।रजनीसंस्थिताग्नेयी श्रुवपाणिरथाचला” ॥
रजनी हरिद्रा ॥
“याम्या तु महिषारूढा गदिनी तण्डुलोपरि ।नैरृत्यां नैरृती स्थाप्या सखड्गा च घृतोपरि ॥
वारुणे वारुणी क्षीरे सर्पस्था नागपाशिनी ।पताकिनी च वायव्ये मृगस्था शर्करोपरि ॥
सौम्या तिलेषु संस्थाप्या कौवेरदिशि संस्थिता ।माहेश्वरी वृषगता नवनीते तु शूलिनी ॥
मौलिन्यो वरदास्तद्वत् कर्त्तव्या बालकान्विताः ।शक्त्या पञ्चपलादूर्द्ध्वमासहस्रात् प्रकल्पयेत्” ॥
मौलिन्यो मुकुटवत्यः । वरदाः प्रसन्नमूर्त्तयः ।वालकान्विताः क्रोडनिहितपुत्रकाः । एतेन क्रो-डनिविष्टवामकरघृतपुत्रका दक्षिणहस्तविधृतयथोक्तशस्त्राः प्रसन्नमूर्त्तयो बद्धमुकुटाः सवाहनाघटनीयाः । अनुक्तवाहनानान्तु ब्राह्म्याग्नेयीनैरृतीनान्तत्तल्लोकपालवाहनानि । लोकपालानु-सारिण्य इति श्रुतेः । तेन हंसारूढा ब्राह्मीछागारूढाग्नेयी नरारूढा नैरृती घटनीया ।अनन्तस्य तु क्वचिद्वाहनादर्शनात् अनन्तशक्ति-र्व्वाहनशून्यैव कर्त्तव्या ॥
“सर्व्वासामुपरिष्टाच्च पञ्चवर्णवितानकम् ।धेनवो दशकुम्भाश्च वस्त्रपुष्पाणि चैव हि ॥
मध्यमे द्वे तु गुरवे ऋत्विग्भ्योऽन्यास्तथैव च ।ततो मङ्गलशब्देन स्नातः शुक्लाम्बरो बुधः ।त्रिः प्रदक्षिणमावृत्य मन्त्रमेतमुदीरयेत्” ॥
“नमो नमः पापविनाशिनीभ्योब्रह्माण्डलोकेश्वरपालनीभ्यः ।आसंशिताधिक्यफलप्रदाभ्योदिग्भ्यस्तथा कल्पलताबधूभ्यः ॥
इति सकलदिगङ्गनाप्रदानंभवभयसूदनकारि यः करोति ।अभिमतफलदे स नाकलोकेवसति पितामहवत्सराणि विंशत् ॥
पितृशतमथ तारयेद्भवाब्धे-र्गुरुदुरितौघविघातशुद्धदेहम् ।सुरपतिवनितासहस्रसंघःपरिवृतमम्बुरुहोद्भवाभिनन्द्यम् ॥
इति विधानमिदं सदिगङ्गनाकनककल्पलताविनिवेदने ।पठति यः स्मरतीह तथेक्षतेस पदमेति पुरन्दरसेवितम्” ॥
* ॥
अत्र यजमानः समुपजातमहाकल्पलतामहादान-दानेच्छः तुलापुरुषलिखितं खड्गचर्म्भमयाच्छन्न-सन्नाहतुलापुरुषस्थापनीयहरिप्रतिमासालङ्कारतु-लाहस्तग्राह्यप्रतिमावहिः सर्व्वसम्भारमधिकत्वेनपलपञ्चकादूर्द्ध्वपलसहस्रावधियथेष्ट हेमनिर्म्मिताःस्थानस्थानघटितविद्याधरकिन्नरमिथुनसिद्धगणाःपल्लवाग्रनिर्म्मि तयथेच्छाकृतिफलकुसुमफलग्रह-शोभितपक्षिण्यः सिद्धहस्तासक्तयथेच्छसङ्ख्यमुक्ता-हारसहिता नानाविधचित्रनेत्रादिवस्त्रोपशो-भिता दशलताः । तासामधः स्थापनार्थं यथेच्छ-हेमयन्त्रोत्खाटिता यथोक्तरूपा ब्राह्म्यादिदश-प्रतिमाः । तदारोपणाथं लवणगुडहरिद्रातण्डुल-घृतक्षीरशर्करातिलनवनीतानि । लतापार्श्वस्थाप-नार्थं धेनुदशकं कुम्भदशकञ्च वस्त्रयुगदशकञ्चो-त्पादयेत् । ततो यजमानस्तुलापुरुषोक्तसमयानाम-न्यतमस्य पूर्व्वतरदिने गुर्व्वृत्विग्यजमानजापकास्तु-लापुरुषवथविष्यभोजनादिकं कृत्वा निवेदनस-ङ्कल्पवाक्ययोस्तुलापुरुषपदस्थाने महाकल्पलतापदंनिदेश्य निषेदनं सङ्कल्पञ्चकुर्य्युः । अपरदिने चयज-मानः पूर्व्ववद्गोविन्दाद्याराधनादिमधुपर्कदानान्तंकर्म्मगोविन्दाद्यभ्यर्च्चनब्राह्मणानुज्ञापनदानसङ्कल्प-पुण्याहादिवाचनवरणवाक्येषु तुलापुरुषपदस्थानेमहाकल्पलतापदं प्रक्षिप्य कुर्य्यात् । ततो गुर्व्वृ-त्विग्यजमानजापका उपवसेयुः । अपरदिने कृत-नित्यास्तुलापुरुषवदग्निस्थापनादि मध्यब्राह्मणवाच-नान्तं कर्म्म यथायथं कुर्य्युः । एवञ्च मध्यब्राह्मण-वचनान्तं कर्म्म तुलापुरुषग्रन्थमनुसन्धायानुष्ठा-तव्यम् । तत ऋत्विजः प्रधानवेद्यां लिखित चक्रोपरिलतानां मध्ये पूर्व्वादिदिक्क्रमेणाष्टौ लताः समा-रोप्य लतामण्डलमध्ये लताद्वयञ्चारोप्य तदधो-लवणं दत्त्वा तत्र ब्राह्मीमनन्तशक्तिञ्च आरोप्यपूर्व्वादिदिक्क्रमारोपिताष्टलताधःक्रमेण गुडादि-द्रव्याणि दत्त्वा तेषु क्रमात् कुलिशायुधादिशक्ति-प्रतिमाः समारोपयेयुः । लतापार्श्वे दशधेनूः पूर्ण-कुम्भदशकं दशवस्त्रयुगानि च स्थापयेयुः । ततो म-ङ्गलगीतवाद्यवन्दिघोषेषु सत्सु कुण्डसमीपस्थकुम्भ-चतुष्टयजलेन यजमानं स्नापयेयुः । ततो यजमानःशुक्लमाल्याम्बरधरो धृतसर्व्वालङ्कारः पुष्पाञ्जलि-मादाय लताः त्रिः प्रदक्षिणीकृत्य नमो नमःपापविनाशिनीभ्य इत्यादिमन्त्रेण पुष्पाञ्जलिना-भ्यर्च्च्य गुर्व्वृ त्विग्भ्यो दद्यात् । तद्यथा । ओँ अद्या-मुकामुकसगोत्रेभ्यः अमुकामुकवेदामुकामुक-शाखाध्यायिभ्योऽमुकामुकदेवशर्म्मभ्यो युष्मभ्यं मत्-स्यपुराणोक्तकल्पलतामहादानदानफलप्राप्तिकामोऽहं मत्स्यपुराणोक्तभागव्यवस्थयैता लवणगुडहरि-द्रातण्डुलघृतक्षीरशर्करातिलनवनीतार्पितकलधौत-ब्रह्मानन्तकुलिशायुधवह्निशमननिरृतिवरुणवायु-सोममहेश्वरशक्तिप्रतिमासहिताः पञ्चवर्णविता-नकधेनुदशककुम्भदशकवसनयुगदशकान्विताः द-शकल्पलता सम्प्रददे ॥
प्रतिग्रहीतारः स्वस्तीत्युक्त्वासावित्रीं पठेयुः । ततो गुरुः कल्पलतेयं विष्णु-दैवतेति ब्रूयात् । ऋत्विजस्तु प्रत्येकं कल्पलतेयंविष्णुदैवतेति ब्रूयुः । ततो यथाशाखं कामस्तुतिंपठेयुः । तत ओँ अद्य कृतैतद्दानप्रतिष्ठार्थं युष्म-भ्यमहं दक्षिणामिमां यदुत्पत्तियोग्यां भूमिमेतानिच रत्नानि सम्प्रददे ॥
ब्राह्मणाः स्वस्तीत्युक्त्वा कल्प-लताः स्पृशेयुः । ततस्तुलापुरुषवज्जापकेभ्यो दक्षिणांदीनानाथादितर्पणं ब्राह्मणवाचनं त्वरया कल्प-लतानां यथायथं प्रतिपादनञ्च कुर्य्यात् । इति कल्प-लतामहादानं समाप्तम् । इति दानसागरः ॥