| YouTube Channel

कल्पन (kalpana)

 
शब्दसागरः
English
कल्पन
n.
 (-नं)
1. Cutting.
2. Making, manufacturing.
3. Making as a
poem or tale, inventing, composing.
nf. (-नं-ना)
1. Inference.
2.
Invention, fabrication.
3. Caparisoning or decorating an elephant.
f.
 (-नी) A scissors or shears.
E.
 कृप् to be able, &c. ल्यु or ल्युट् affix,
and consequently टाप् or ङीप् fem. do.
Capeller Eng
English
कल्पन
n.
 forming, imagining, cutting, fashioning
f.
 आ
the same + contrivance, arrangement, action, deed
form, shape.
Yates
English
कल्पन (नं) 1.
n.
 Cutting
composing.
(ना) 1.
f.
 Inference
invention
ornamenting an elephant.
Spoken Sanskrit
English
कल्पन - kalpana -
n.
 - working with edge-tools
कल्पन kalpana
n.
 inventing
परिकल्पन parikalpana
n.
 inventing
Wilson
English
कल्पन
n.
 (-नं)
1 Cutting.
2 Making, manufacturing.
3 Making as a poem or tale, inventing, composing.
nf. (नं-ना)
1 Inference.
2 Invention, fabrication.
3 Caparisoning or decorating an elephant. (-नी) A scissors or shears.
E.
 कृप to be able, &c. ल्यु or ल्युट् affixes, and consequently
टाप् or ङीप् fem. do.
Apte
English
कल्पनम् [kalpanam], [क्लृप्-ल्युट्]
Forming, fashioning, arranging.
Performing, doing, effecting.
Clipping, cutting.
Fixing.
Anything placed upon another for decoration.
ना Fixing, settlement
अनेकपितृकाणां तु पितृतो भागकल्पना
Y.*
 2.12
247
Ms.*
 9.116.
Making, performing, doing.
Forming, arranging
विषमासु च कल्पनासु
Mk.*
 3.14
केश˚
Mk.*
 4.
Decorating, ornamenting.
Composition.
Invention.
Imagination, thought
कल्पनापोढः Sk.
P.
 II.1.38
=
 कल्पनाया अपोढः.
An idea, fancy or image (conceived in the mind)
Śānti.2.8.
Fabrication.
Forgery.
A contrivance, device.
(In Mīm.
phil.
 )
=
 अर्थापत्ति q. v.
Decorating an elephant.
Comp.
 -शक्तिः
f.
 the power of forming ideas
MW.
Apte 1890
English
कल्पनं [कॢप् ल्युट्] 1 Forming, fashioning, arranging.
2 Performing, doing, effecting.
3 Clipping, cutting.
4 Fixing.
5 Anything placed upon another for decoration.
ना 1 Fixing, settlement
अनेकपितृकाणां तु पितृतो भागकल्पना Y. 2. 120, 247
Ms. 9. 116.
2 Making, performing, doing.
3 Forming, arranging
विषमासु च कल्पनासु Mk. 3. 14
केश° Mk. 4.
4 Decorating, ornamenting.
5 Composition.
6 Invention.
7 Imagination, thought
कल्पनापोढः Sk. = कल्पनाया अपोढः.
8 An idea, fancy or image (conceived in the mind)
Śānti. 2. 8.
9 Fabrication.
10 Forgery.
11 A contrivance, device.
12 (In Mīm. phil.) = अर्थापत्ति q. v.
13 Decorating an elephant.
Monier Williams Cologne
English
कल्पन
n.
 forming, fashioning, making, performing,
L.
‘forming in the imagination, inventing’, composition of a poem,
Prab.
cutting, clipping, working with edge-tools,
VarBṛS.
N.
 of a religious ceremony
anything put on for ornament,
MBh.
 xiii, 2784
Monier Williams 1872
English
कल्पन, अम्, n. forming, fashioning
doing,
performing
fixing, constituting
anything fixed or
placed upon another thing for ornament
act of
clipping, cutting
(आ), f. fixing, constituting, settling
making, performing
fabrication
composing, com-
position (of a poem &c.)
inventing, invention
for-
gery
a fancy, an idea or image formed in the mind
an imagination, intention
contrivance, plan, infer-
ence
caparisoning or decorating an elephant
(ई),
f. a scissors or shears.
—कल्पना-शक्ति, इस्, f. the
power of forming ideas.
Macdonell
English
कल्पन kalp-ana,
n.
 inventing
ā,
f.
 fashioning
🞄performance
invention, fiction
hypothesis
🞄caparisoning an elephant
fixing, determination
🞄work, deed, act
formation, form.
Benfey
English
कल्पन कल्पन, i. e. कॢप् + अन,
I.
n.
1. Determination, Prab. 111, 8.
2.
Caparisoning or decorating an elephant,
Daśak. 53, 13.
3. Ornament, MBh.
13, 2784.
II.
f.
 ना।
1. A rule, Man. 9,
116.
2. Performance, Mṛcch. 47,
17.
3. Making, Bhāg. P. 2, 5, 42
4,
18, 32.
4. Imagination.
--
Comp.
 अ
-सत्कल्पना, i. e. अ-सन्त्- (vb. अस्),
f.
deceit, Śāk. 66, 3.
Apte Hindi
Hindi
कल्पनम्
नपुं*
 - क्लृप्-ल्युट्
"रूप देना, बनाना, क्रमबद्ध करना"
कल्पनम्
नपुं*
 - क्लृप्-ल्युट्
"सम्पादन करना, कराना, कार्यान्वित करना"
कल्पनम्
नपुं*
 - क्लृप्-ल्युट्
"छंटाई करना, कांटना"
कल्पनम्
नपुं*
 - क्लृप्-ल्युट्
स्थिर करना
कल्पनम्
नपुं*
 - क्लृप्-ल्युट्
सजावट के लिए एक दूसरी पर रक्खी हुई वस्तु
Shabdartha Kaustubha
Kannada
कल्पन
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ರಚನೆ /ನಿರ್ಮಾಣ
कल्पन
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮಾಡುವಿಕೆ /ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುವಿಕೆ /ಏರ್ಪಡಿಸುವಿಕೆ
निष्पत्तिः - > कृपू (सामर्थ्ये) + णिच् - भावे "ल्युट्" (३-१-११५)
कल्पन
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಛೇದನ /ಕತ್ತರಿಸುವಿಕೆ
कल्पन
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಊಹಿಸುವಿಕೆ /ಶಂಕಿಸುವಿಕೆ
कल्पन
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕಲ್ಪಿಸಿ ಹೇಳುವಿಕೆ /ಇಲ್ಲದುದನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿ ಹೇಳುವಿಕೆ /ಆರೋಪಣೆ
कल्पन
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕಲ್ಪಿತಕಥೆ /ಕಟ್ಟುಕಥೆ
कल्पन
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅನುಮಾನ ಅಥವಾ ಅರ್ಥಾಪತ್ತಿಪ್ರಮಾಣದಿಂದ ಊಹಿಸಿ ವಿಷಯವನ್ನು ತೀರ್ಮಾನಿಸುವಿಕೆ
L R Vaidya
English
kalpana {% n. %} 1. Forming, arranging
2. performing
3. cutting
4. fixing
5. anything placed upon another for ornament.
Edgerton Buddhist Hybrid
English
(kalpana, Skt. nt. once das Bilden in der Phantasie, Erfinden, pw, = kalpa (3), (false) fancy, imagining: Laṅk 〔9.5〕 (vs) mohitā viśvakalpanaiḥ, or °tā hi svakalpanaiḥ, see note.)
Kridanta Forms
Sanskrit
कृप् (कृ꣡पूँ॒ सामर्थ्ये - भ्वादिः - वेट्)
ल्युट् = कल्पनम्
अनीयर् = कल्पनीयः - कल्पनीया
ण्वुल् = कल्पकः - कल्पिका
तुमुँन् = कल्पितुम् / कल्प्तुम्
तव्य = कल्पितव्यः / कल्प्तव्यः - कल्पितव्या / कल्प्तव्या
तृच् = कल्पिता / कल्प्ता - कल्पित्री / कल्प्त्री
क्त्वा = कल्पित्वा / कॢप्त्वा
ल्यप् = प्रकॢप्य
क्तवतुँ = कॢप्तवान् - कॢप्तवती
क्त = कॢप्तः - कॢप्ता
शानच् = कल्पमानः - कल्पमाना
कृप् (कृ꣡पँ॒ क्रपँम् कपँम् कृपायां गतौ च - भ्वादिः - सेट्)
ल्युट् = कल्पनम्
अनीयर् = कल्पनीयः - कल्पनीया
ण्वुल् = कल्पकः - कल्पिका
तुमुँन् = कल्पितुम्
तव्य = कल्पितव्यः - कल्पितव्या
तृच् = कल्पिता - कल्पित्री
क्त्वा = कल्पित्वा
ल्यप् = प्रकॢप्य
क्तवतुँ = कॢपितवान् - कॢपितवती
क्त = कॢपितः - कॢपिता
शानच् = कल्पमानः - कल्पमाना
कृप् (कृपँ꣡ अवकल्कने मिश्रीकरण इत्येके चिन्तन इत्यन्ये - चुरादिः - सेट्)
ल्युट् = कल्पनम्
अनीयर् = कल्पनीयः - कल्पनीया
ण्वुल् = कल्पकः - कल्पिका
तुमुँन् = कल्पयितुम् / कल्पितुम्
तव्य = कल्पयितव्यः / कल्पितव्यः - कल्पयितव्या / कल्पितव्या
तृच् = कल्पयिता / कल्पिता - कल्पयित्री / कल्पित्री
क्त्वा = कल्पयित्वा / कल्पित्वा
ल्यप् = प्रकल्प्य / प्रकॢप्य
क्तवतुँ = कल्पितवान् / कॢपितवान् - कल्पितवती / कॢपितवती
क्त = कल्पितः / कॢपितः - कल्पिता / कॢपिता
शतृँ = कल्पयन् / कल्पन् - कल्पयन्ती / कल्पन्ती
शानच् = कल्पयमानः / कल्पमानः - कल्पयमाना / कल्पमाना
Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
German
[कल्पन] , f. आ Ausrüstung überh., Jātakam. 11.
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
स्युः कर्तने कल्पनवर्धने च च्छेदश्च घातोद्यत आततायी ॥ ३७२ ॥
-wordlist-
कर्तन (क्ली), कल्पन (क्ली), वर्धन (क्ली), छेद (पुं), घातोद्यत (पुं), आततायिन् (पुं)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
कल्पन
कल्पन, कर्तन, वर्धन, छेदन
कल्पनं कर्तनं प्रोक्तं वर्धनं छेदनं तथा ।
verse 4.1.1.729
page 0084
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
कल्पनं,
क्ली,
 (कृप् + भावे ल्युट् ।) कॢप्तिः । छेदनम् ।इति त्रिकाण्डशेषः ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
कल्पन
न०
 कृप--छेदने भावे ल्युट् । १ छेदने त्रिका० । कृपू-सामर्थ्ये णिच्--भावे ल्युट् । २ रचमायाम् ३ विधाने४ आरोपे च ।
Capeller
German
कल्पन
n.
 das Bilden, Erfinden
f.
 आ Anfertigung,
Bereitung, Erfindung, Vorstellung,
Gebilde, Form.
Burnouf
French
कल्पन कल्पन
n.
 action de couper.
Au fig. capacité,
pouvoir.
-- कल्पना
f.
 harnachement d'un éléphant.
-- कल्पनी
f.
 ciseaux.
Stchoupak
French
कल्पन-
nt. parure, ornement
-आ-
f.
 disposition, arrangement
exécution
forme
acte, œuvre
fait de caparaçonner un éléphant.