कलुष (kaluSa)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 कलुष mfn.
   (-षः-षा-षं)
	 1. Turbid,  foul,  muddy.
	 2. Wicked,  bad.
	 mf. 
(-षः-षी) A buffalo.
	 n.
  (-षं)
	 1. Sin. 
	 2. Wrath.
 E.
  कल् to go,  &c. उषन्
Unadi aff.
  

Capeller Eng

English

 कलुष a.
  unclean,  muddy,  turbid (lit.   & fig.
  )
 n.
  dirt, 
stain,  blemish.

Yates

English

 कलुष (षं) 1.
n.
  Sin. 
a. Turbid,  foul.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

कलुष 	-	 kaluSa 	-	 adj.
  	-	  foul
कलुष 	-	 kaluSa 	-	 adj.
  	-	  not equal to
कलुष 	-	 kaluSa 	-	 adj.
  	-	  turbid
कलुष 	-	 kaluSa 	-	 adj.
  	-	  muddy
कलुष 	-	 kaluSa 	-	 adj.
  	-	  impure
कलुष 	-	 kaluSa 	-	 adj.
  	-	  hoarse
कलुष 	-	 kaluSa 	-	 adj.
  	-	  unable
कलुष 	-	 kaluSa 	-	 adj.
  	-	  dirty
कलुष 	-	 kaluSa 	-	 m.
  	-	  buffalo
कलुष 	-	 kaluSa 	-	 m.
  	-	  dirtiness
कलुष 	-	 kaluSa 	-	 m.
  	-	  sort of snake
कलुष 	-	 kaluSa 	-	 m.
  	-	  dirt
कलुष 	-	 kaluSa 	-	 m.
  	-	  filth
कलुष 	-	 kaluSa 	-	 n.
  	-	  turbidity
कलुष 	-	 kaluSa 	-	 n.
  	-	  impurity
कलुष 	-	 kaluSa 	-	 n.
  	-	  sin
कलुष 	-	 kaluSa 	-	 n.
  	-	  wrath
कलुष 	-	 kaluSa 	-	 n.
  	-	  foulness

कलुष 	-	  kaluSa 	-	 adj.
  	-	 turbid
आविल 	-	  Avila 	-	 adj.
  	-	 turbid
अनच्छ 	-	  anaccha 	-	 adj.
  	-	 turbid
अनिर्मल 	-	  anirmala 	-	 adj.
  	-	 turbid
अप्रसन्न 	-	  aprasanna 	-	 adj.
  	-	 turbid
आबिल 	-	  Abila 	-	 adj.
  	-	 turbid
कल्किन् 	-	  kalkin 	-	 adj.
  	-	 turbid
दुधित 	-	  dudhita 	-	 adj.
  	-	 turbid
पर्याकुल 	-	  paryAkula 	-	 adj.
  	-	 turbid
कलुष 	-	  kaluSa 	-	 n.
  	-	 turbidity
कलुषत्व 	-	  kaluSatva 	-	 n.
  	-	 turbidity
कालुष्य 	-	  kAluSya 	-	 n.
  	-	 turbidity
अनाविल 	-	  anAvila 	-	 adj.
  	-	  not turbid
पर्याविल 	-	  paryAvila 	-	 adj.
  	-	  very turbid
आविलयति  { आविलय } 	-	  Avilayati  { Avilaya } 	-	 verb 	-	  make turbid
अन्ध 	-	  andha 	-	 n.
  	-	 turbid water
आकलुष 	-	  AkaluSa 	-	 adj.
  	-	  a little turbid
कलुषी करोति  { कलुषीकृ } 	-	  kaluSI karoti  { kaluSIkR } 	-	 verb 	-	  make turbid or unclean
कलुषयति  { कलुषाय } 	-	  kaluSayati  { kaluSAya } 	-	 verb 	-	  become turbid or unclean

Wilson

English

 कलुष
mfn.
   (-षः-षा-षं)
1 Turbid,  foul,  muddy.
2 Wicked,  bad.
mf.  (-षः-षी) A buffalo.
n.
  (-षं)
1 Sin. 
2 Wrath.
E.
  कल to go,  &c. उषन् Uṇādi aff.
  

Apte

English

कलुष [kaluṣa],  a.
  [कल्-उषच् Uṇ.*
  4.75]

Turbid,  dirty,  muddy,  foul
 गङ्गारोधःपतनकलुषा गृह्णतीव प्रसादम् V.*
  1.9
 Ki.*
  8.32
 Ghat.13

Choked,  hoarse,  husky
 कण्ठः स्तम्भितबाष्प- वृत्तिकलुषः Ś.*
  4.6.

Bedimmed
 full of
 Ś.*
  6.9.

Angry,  displeased,  excited
 U.*
  3.13
 भावावबोधकलुषा दयितेव रात्रौ R.*
  5.64 (Malli. takes कलुष to mean 'unable',  'incompetent').

Wicked,  sinful,  bad.

Cruel,  censurable
 त्वां प्रत्यकस्मात्कलुषप्रवृत्तौ R.*
  14.73.

Dark,  opaque.

Idle,  lazy.

Perverted
 ˚भूतायां वुद्धौ Pt.*
  3.185
 कालुष्यमुपयाति बुद्धिः &c.
  -षः A buffalo.

षम् Dirt filth,  mud
 विगतकलुषमम्भः Ṛs.*
  3.22.

Sin
 कलुषेणाद्य महता मेदिनी परिमुच्यताम् Rām.*
  2.96.27.

Wrath.Comp.   -मानस a.
  evil-minded
 अथाब्रवीत्सुतान् कद्रूर्नागान् कलुषमानसा Bm. 1.11 -योनिज a.
  illegitimate,  of impure origin
 Ms.*
  1.57, 58.

Apte 1890

English

 कलुष a. [कल्-उषच् Uṇ. 4. 75] 1 Turbid,  dirty,  muddy,  foul
 गंगा रोधः पतनकलुषा गृह्णतीव प्रसादं V. 1. 8
 Ki. 8. 32
 Ghaṭ. 13. 
2 Choked,  hoarse,  husky
 कंठः स्तंभितबाष्पवृत्तिकलुषः Ś. 4. 5. 
3 Bedimmed
 full of
 Ś. 6. 8. 
4 Angry,  displeased,  excited
 U. 3. 13
 भावावबोधकलुषा दयितेव रात्रौ R. 5. 64 (Malli. takes कलुष to mean ‘unable’,  ‘incompetent’). 
5 Wicked,  sinful,  bad. 
6 Cruel,  censurable
 R. 14. 73. 
7 Dark,  opaque. 
8 Idle,  lazy. 
9 Perverted
 °भूतायां बुद्धौ Pt. 3. 184
 कालुष्यमुपयाति बुद्धिः &c. 
षः A buffalo. 
षं 1 Dirt,  filth,  mud
 विगतकलुषमंभः Rs. 3. 22. 
2 Sin. 
3 Wrath. 
Comp. 
योनिज a. illegitimate,  of impure origin
 Ms. 10. 57,  58. 

Monier Williams Cologne

English

 कलुष mf(आ)n.  (√ 3. कल्,  Uṇ.
  iv,  75),  turbid,  foul,  muddy,  impure,  dirty (lit.  and fig.),  Mn.
  
 Suśr.
 
 Kathās.
  &c.
  

 hoarse (as the voice),  Śak.
 

 (ifc. ) unable,  not equal to,  Ragh.
  v,  64

 कलुष m.
  a buffalo,  L.
 

 a sort of snake,  Suśr.
 

 कलुष n.
  foulness,  turbidness,  dirt,  impurity (lit.  and fig.),  MBh.
  
 R.
  &c.
  

 sin,  wrath,  L.
 

Monier Williams 1872

English

 कलुष कलुष,  अस्,  आ,  अम् (fr. rt. 1. कॄ?,  said
to be fr. rt. 3. कल्),  turbid,  foul,  muddy,  unclean
dark,  opaque,  without brilliancy
 hoarse (as the
voice)
 wicked,  bad
 lazy,  idle
 (अस्),  m. a buffalo
(अम्),  n. dirt,  uncleanness
 sin,  wrath.
—कलुष-
ता,  f. or कलुष-त्व,  अम्,  n. foulness,  turbidness
darkness,  opacity
 agitation,  trouble,  anger.
—कलु-
ष-योनि,  इस्,  इस्,  इ,  of impure origin.

Macdonell

English

 कलुष kal-uṣa,  a.
  dirty
 impure
 turbid,  🞄dim
 husky,  choked
 —°,  unable
 n.
  dirt,  impurity
 🞄-cetas,  -mati,  a.
  impure-minded.

Benfey

English

 कलुष कलुष (cf.  कलङ्क and कल्-
मष), 
 I. adj.
 ,  f.
  षा।
 1. Turbid,  Vikr.
d. 8.
 2. Impure,  Man.  10,  57.
 3.
Choked,  Śāk. d. 81.
 4. Unable,  Ragh.
5,  64.
 II. n.
 
 1. Dirt,  Ṛt. 3,  22.
 2.
Impurity,  Rām.  2,  97,  27.

Apte Hindi

Hindi

कलुष
वि* - कल्-उषच्
"मलिन,  गन्दा,  कींचड़ से भरा हुआ,  मैला"

कलुष
वि* - कल्-उषच्
"श्वासावरुद्ध,  बेसुरा,  भर्राया हुआ"

कलुष
वि* - कल्-उषच्
धुँधला भरा हुआ

कलुष
वि* - कल्-उषच्
"क्रुद्ध,  अप्रसन्न,  उत्तेजित"

कलुष
वि* - कल्-उषच्
"दुष्ट,  पापी,  बुरा"

कलुष
वि* - कल्-उषच्
"क्रूर,  निन्दनीय"

कलुष
वि* - कल्-उषच्
"अन्धकार युक्त,  अन्धकारमय"

कलुष
वि* - कल्-उषच्
"निट्ठला,  आलसी"

कलुषः
पुं*
  - कल्-उषच्
भैंसा

कलुषम्
नपुं*
   - कल्-उषच्
"गन्दगी,  मैल,  कींचड़"

कलुषम्
नपुं*
   - कल्-उषच्
पाप

कलुषम्
नपुं*
   - कल्-उषच्
क्रोध

कलुष
वि* - कल्+उषच्
"गंदा,  मैला"

Shabdartha Kaustubha

Kannada

कलुष
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः / स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮಹಿಷ /ಎಮ್ಮೆ
निष्पत्तिः - > लुष (हिंसायाम्) - "कः" (३-१-१३५)
व्युत्पत्तिः - > कस्य जलस्य लुषः घातकः
कलुष
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः / स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಶ್ವಪಾಕಿಯಲ್ಲಿ ಕ್ಷತ್ರಿಯನಿಗೆ ಜನಿಸಿದ ಮಗ
प्रयोगाः - > "जरन्तः कलुषः पोत्री वीरस्कन्धो रजस्वलः"
विस्तारः - > "श्वपाकी कलुषं सूता कीलुषं घर्घरी मिषम्" - वैज० ।
कलुष
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪಾಪ
कलुष
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕೊಳೆ /ಮಲ
कलुष
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕೆಸರು
कलुष
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಬಗ್ಗಡ /ಕಶ್ಮಲದ ನೀರು
निष्पत्तिः - > कल (गतौ सङ्ख्याने च) - "उषच्" (उ० ४-७५)
कलुष
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕೋಪ
कलुष
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಪಾಪವುಳ್ಳ
कलुष
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಸ್ವಚ್ಛವಲ್ಲದ /ಬಗ್ಗಡವಾದ
प्रयोगाः - > "लोलत्वादपहरतां तदङ्गरागं सञ्जज्ञे स कलुष आशयो जलानाम्"
उल्लेखाः - > माघ० ८-४७
कलुष
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಕೊಳೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದ
कलुष
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಅಸಮಾಧಾನದಿಂದ ಕೂಡಿದ
कलुष
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಅಸಮರ್ಥವಾದ
प्रयोगाः - > "भावावबोधकलुषा दयितेव रात्रौ निद्रा चिरेण नयनाभिमुखी बभूव"
उल्लेखाः - > रघु० ५-६४
कलुष
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ನಿಂದಿತವಾದ /ದುಷ್ಟವಾದ
प्रयोगाः - > "त्वां प्रत्यकस्मात्कलुषप्रवृत्तावस्त्येव मन्युर्भरताग्रजे मे"
उल्लेखाः - > रघु० १४-७३

L R Vaidya

English

 kaluza {% (I) a. (f. षा) %} 1. Turbid,  muddy,  foul,  गंगा रोधःपतनकलुषा गच्छतीव प्रसादम् Vikr.i.,  Ghat.13
dark,  opaque
hoarse,  choked,  कंठः स्तंभितबाष्पवृत्तिकलुषः Sak.iv.
wicked,  bad,  sinful
lazy
unable,  incompetent,  भावावबोधकलुषा दयितेव रात्रौ R.v.64
censurable,  blamable,  R.xiv.73.

 kaluza {% (II) m. %} A buffalo.

 kaluza {% (III) n. %} 1. Dirt,  mud,  विगतकलुषमंभः Rt.iii.23
 2. sin.

Bopp

Latin

 कलुष turbidus. N. 17. 7.

Wordnet

Sanskrit

Synonyms:
  जलाढ्य,  कच्छ,  पल्वल्य,  आनूप,  अनूपप्राय,  कर्दमित,  कार्दम,  कलुष,  पङ्कमय,  पङ्कवत्,  पङ्कभारक
adjective
 
कच्छेन युक्तम्।
 "अत्र भूमिः जलाढ्या।"

Sanskrit Tibetan

Tibetan

ngan
१) २) असत् ३) कलुष ४) कु ° ५) कुत्सित ६) दीन ७) दुः ° ८) नीचता ९) रूक्ष १०) विरूप

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
अच्छं प्रसन्नेऽनच्छं स्यादाविलं कलुषं च तत् ॥ १०७१ ॥
-wordlist-
 
अच्छ (क्ली),  प्रसन्न (क्ली),  अनच्छ (क्ली),  आविल (क्ली),  कलुष (क्ली)

--source--
 
अलक्ष्मीर्निरृतिः कालकर्णिका स्यादथाशुभम् ।
दुष्कृतं दुरितं पापमेनः पाप्मा च पातकम् ॥ १३८० ॥
किल्बिषं कलुषं किण्वं कल्मषं वृजिनं तमः ।
अंहः कल्कमघं पङ्क उपाधिर्धर्मचिन्तनम् ॥ १३८१ ॥
-wordlist-
 
अलक्ष्मी (स्त्री),  निरृति (स्त्री),  कालकर्णिका (स्त्री),  अशुभ (क्ली),  दुष्कृत (क्ली),  दुरित (क्ली),  पाप (क्ली),  एनस् (क्ली),  पाप्मन् (पुं),  पातक (पुंक्ली),  किल्बिष (क्ली),  कलुष (क्ली),  किण्व (क्ली),  कल्मष (क्ली),  वृजिन (क्ली),  तमस् (क्ली),  अंहस् (क्ली),  कल्क (क्ली),  अघ (क्ली),  पङ्क (पुंक्ली),  उपाधि (पुं),  धर्मचिन्तन (क्ली)

अभिधानचिन्तामणिपरिशिष्टम्

Sanskrit

--source--
 
महिषे कलुषः पिङ्गः कटाहो गद्गदस्वरः ।
हेरम्बः स्कन्धशृङ्गश्च सिंहे तु स्यात्पलंकषः ॥ १८१ ॥
शैगाटो वनराजश्च नभःक्रान्तो गणेश्वरः ।
शृङ्गोष्णीषो रक्तजिह्वो व्यादीर्णास्यः सुगन्धिकः ॥ १८२ ॥
-wordlist-
 
कलुष (पुं),  पिङ्ग (पुं),  कटाह (पुं),  गद्गदस्वर (पुं),  हेरम्ब (पुं),  स्कन्धशृङ्ग (पुं),  पलङ्कष (पुं),  शैलाट (पुं),  वनराज (पुं),  नभःक्रान्त (पुं),  गणेश्वर (पुं),  शृङ्गोष्णीष (पुं),  रक्तजिह्व (पुं),  व्यादीर्णास्य (पुं),  सुगन्धिक (पुं)

वैजयन्तीकोषः

Sanskrit

Word: कलुषः
Root: कलुष
Gender: पुं
Number: all
अर्थः ⇒ 
Meaning(s):
⇒ Son of a Kṣatriya and a Śvapāki
Shloka(s):
3|5|14|2 ► श्वापकी कलुषं सूता कीलुषं घर्घरी मिषम्॥ (भूमिकाण्डः/मनुष्याध्यायः)
Synonym(s):
➠ 3|5|14|2 ⇢ कलुषः (कलुष) (पुं) ⇒ Son of a Kṣatriya and a Śvapāki ⇒ 
Related word(s):
isa_k ➡ क्षत्रियपुत्राः स्युः नानायोषित्समुद्भवाः
    

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 कलुषं,  क्ली,
   (कं सुखं लुषति हिनस्ति । क + लुष् +अण् । यद्वा कल् + “पॄनहिकलिभ्य उषच्” ।उणां ४ । ७५ । इति उषच् ।) पापम् । इत्यमरः ।१ । ४ । २८ ॥
 (यथा शङ्करार्य्यकृतात्मबोधे ५ ।“अज्ञानकलुषं जीवं ज्ञानाभ्यासाद्विनिर्म्मलम् ।कृत्वा ज्ञानं स्वयं नश्येज्जलं कतकरेणुवत्” ॥
मालिन्यं यथा ऋतुसंहारे । ३ । २३ ।“विगतकलुषमम्भः शालिपक्वा धरित्री ।विमलकिरणचन्द्रं व्योम ताराविचित्रम्” ॥
)

 कलुषः,  पुं,
   स्त्री,
   (कस्य जलस्य लुषः हिंसकः । आविलकारक इत्यर्थः । क + लुष् + क ।) महिषः ।इति राजनिर्घण्टः ॥
 (बद्धः । यथा शकुन्तलायां“कण्ठः स्तम्भितवाष्पवृत्तिकलुषः” ॥
 निन्दितः ।यथा मनुः १ । ५७ ।“वर्णापेतमविज्ञातं नरं कलुषयोनिजम्” ॥
)

 कलुषः,  त्रि,  (कल् + उषच् ।) अनच्छः । आविलः ।इत्यमरः । १ । १० । १४ ॥
 (“निर्भुग्नकलुषे नेत्रे”इति सुश्रुते उत्तरतन्त्रे । ३१ अध्याये ॥
)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 कलुष पुं स्त्री कल--उषच् लुष--हिंसायां क १ कस्य जलस्य लुषोघातकः इति वा । १ महिषे राजनि० स्त्रियां जातित्वात्ङीष् । २ पापे न०
  । “त्वां प्रत्यकस्मात् कलुषप्रवृत्तौ” रघुः ।३ तद्वति त्रि०
  । ४ अनच्छे आबिले त्रि०
  अमरः ।“विभिन्नशङ्खः कलुषीमवन्मुहुर्मदेन दन्तीव मनुष्यधर्मणः”माघः । ५ गर्हिते त्रि०
  शब्दचि० । अकलुषः कलुषोभवति कलुषायते । कलुषायितः । कलुषं करोति णिच्कलुषयति कलुषितः । ६ असमर्थे । “भावावबोधकलुषादयितेव रात्रौ” रघुः ।

Capeller

German

 कलुष beschmutzt,  trübe,  unrein (auch
übertr.)
 n.
  Schmutz,  Unreinheit (auch
übertr.).

Burnouf

French

 कलुष कलुष a. (कल् 10) mèlé,  confondu
 trouble, 
obscur. -- S. n.
  faute,  péché.

Stchoupak

French

 कलुष-
 a. sale,  impur,  trouble 
 rauque,  confus (voix) 
 incapable 
nt. impureté,  saleté,  trouble 
 -ई-कृ- troubler,  salir 
 -ई-भू-
se salir.
°चेतस्- a. d'esprit impur,  mauvais 
 °मति- id.
°योनि-ज- a. né d'une mère (matrice) impure.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.