कलिका (kalikA)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
शब्दसागरः
EnglishCapeller Eng
EnglishHelp us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Spoken Sanskrit
Englishकलिका - kalikA - - bud
अर्थसङ्कल्प - arthasaGkalpa - - budget
बौद्धधर्म - bauddhadharma - - Buddhism
कोशी - kozI -
अङ्गारिता - aGgAritA - - bud
उत्कलिका - utkalikA - - bud
कलि - kali - - bud
कूर्चिका - kUrcikA - - bud
मञ्जरी - maJjarI - - bud
मालती - mAlatI - - bud
धाना - dhAnA - - bud
पल्लव - pallava - - bud
कोश - koza - - bud
कोष - koSa - - bud
अङ्कुरति - aGkurati - - bud
कोर - kora - - bud
तरुराग - tarurAga - - bud
प्ररोह - praroha - - bud
मकुल - makula - - bud
मकुर - makura - - bud
कलिका - kalikA - - bud
कलिका - kalikA - - kind of artificial verse
कलिका - kalikA - - unblown flower
कलिका - kalikA - - sixteenth part of the moon
कलिका - kalikA - - division of time
कलिका - kalikA - - bottom or peg of the Indian lute
Wilson
EnglishApte
Englishकलिका [kalikā], 1 A digit of the moon.
A division of time.
कलिका [kalikā] कलिः [kaliḥ], कलिः
An unblown flower
a bud
चूतानां चिरनिर्गता$पि कलिका बध्नाति न स्वं रजः 6.4. किमा- म्रकलिकाभङ्गमारभसे 6
6.17
9.33.
A digit. streak.
The bottom or peg of the Indian lute.
A king of poetic composition (akin to बिरुद).
Apte 1890
EnglishMonier Williams Cologne
EnglishMonier Williams 1872
Englishकलिका कलिका, f. (fr. कला), a digit or the
sixteenth part of the moon
an unblown flower
[cf. कलि]
the bottom or peg of the Indian lute,
made of cane
N. of several metres, a metre con-
taining 4 × 8 + 16 syllabic instants
a metre of four
lines, each containing fifteen syllables
a metre con-
sisting of 12 + 8 + 16 + 20 syllables
title of a work
on medicine.
Benfey
EnglishApte Hindi
Hindiकलिका
- कलि-कन्-टाप्
"अनखिला फूल, कली"
कलिका
- कलि-कन्-टाप्
"अंक, रेखा"
कलिका
- कलि+कन्+टाप्
सर्वोत्तम कवि के लिए सम्मानसूचक उपाधि
Shabdartha Kaustubha
Kannadaकलिका
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕೋರಕ /ಮೊಗ್ಗು /ಅರಳಿದ ಹೂವು
निष्पत्तिः - > स्वार्थे "कन्"
व्युत्पत्तिः - > कलिरेव
प्रयोगाः - > "मुहुरुपहसितामिवालिनादैर्वितरसि नः कलिकां किमर्थमेनाम्" । "चूतानां नवनिर्गतापि कलिका बध्नाति न स्वं रजः"
उल्लेखाः - > माघ० ७-५५, शाकु० ६-४
कलिका
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವೇಣೆಯ ಮೂಲಭಾಗ
L R Vaidya
EnglishEdgerton Buddhist Hybrid
Englishkalikā (perhaps lit. a bud, i.e. a trifle, nothing of value?) Divy 〔499.24〕 kim ayaṃ kalikāyā (abl.? gen.?) dīyate, mūlyam anuprayaccha, why should it be given for nothing? give me a price. In LV 〔276.16〕 (vs) prāsādāś ca gavākṣa-harmya-kalikā(ḥ), without v.l., kalikā seems uninterpretable
Tib. maṅ ldan pa, having many …, which suggests -kalitā(ḥ), provided with …
Kridanta Forms
Sanskritकल् (क꣡ल꣡ क्षेपे - चुरादिः - सेट्)
ल्युट् = कलनम्
अनीयर् = कलनीयः - कलनीया
ण्वुल् = कलकः - कलिका
तुमुँन् = कलयितुम्
तव्य = कलयितव्यः - कलयितव्या
तृच् = कलयिता - कलयित्री
क्त्वा = कलयित्वा
ल्यप् = प्रकलय्य
क्तवतुँ = कलितवान् - कलितवती
क्त = कलितः - कलिता
शतृँ = कलयन् - कलयन्ती
शानच् = कलयमानः - कलयमाना
कल (क꣡ल꣡ गतौ सङ्ख्याने च - चुरादिः - सेट्)
ल्युट् = कलनम्
अनीयर् = कलनीयः - कलनीया
ण्वुल् = कलकः - कलिका
तुमुँन् = कलयितुम्
तव्य = कलयितव्यः - कलयितव्या
तृच् = कलयिता - कलयित्री
क्त्वा = कलयित्वा
ल्यप् = प्रकलय्य
क्तवतुँ = कलितवान् - कलितवती
क्त = कलितः - कलिता
शतृँ = कलयन् - कलयन्ती
शानच् = कलयमानः - कलयमाना
Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
GermanWordnet
Sanskrit कलिका, मुकुलः, मुकुलम्, कुदमलः, कुड्मलः, जालकम्, क्षारकः, प्ररोहः, अङ्कुरः, पल्लवः, पल्लवम्, कोषः, कोरकः, कोरकम्
अस्फुटितपुष्पम्।
"मालिकः कलिकानाम् उन्मूलनार्थे बालकाय कुप्यति।"
कलिका
वैद्यकीयविषयिका एका कृतिः ।
"कलिकायाः उल्लेखः कोषे अस्ति"
कलिका
छन्दोविशेषः ।
"कलिका इति नामकानां नैकेषां छन्दसाम् उल्लेखः कोषे अस्ति"
कलिका
एकः ग्रन्थः ।
"कलिका इति एकः वैद्यकग्रन्थः वर्तते"
कलिका
नैकानि वृत्तानि ।
"कलिका इति नाम नैकानां वृत्तानां वर्तते"
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskritमूले वंशशलाका स्यात्कलिका कूणिकापि च ॥ २९१ ॥
कलिका (स्त्री), कूणिका (स्त्री)
जालकक्षारकौ तुल्यौ कलिकायां तु कोरकः ॥ ११२५ ॥
जालक (क्ली), क्षारक (पुंक्ली), कलिका (स्त्री), कोरक (पुं)
अभिधानरत्नमाला
Sanskritकोरक
कोरक, जालक, कलिका, कुड्मल, मुकुल
कोरकजालककलिकाकुड्मलमुकुलानि तुल्यानि ॥ १८६ ॥
verse 2.1.1.186
page 0023
वैजयन्तीकोषः
SanskritWord: कलिका
Root: कलिका
Gender: स्त्री
Number: all
अर्थः ⇒ अविकसितपुष्पम्
Meaning(s):
⇒ Unblown flower
Shloka(s):
3|3|19|2 ► कलिका कोरकश्चाथ कुट्मलो मुकुलोऽस्त्रियौ॥ (भूमिकाण्डः/वनाध्यायः)
Synonym(s):
➠ 3|3|19|2 ⇢ कलिका (कलिका) (स्त्री) ⇒ Unblown flower ⇒ अविकसितपुष्पम्
➠ 3|3|19|2 ⇢ कोरकः (कोरक) (पुं) ⇒ Unblown flower ⇒ अविकसितपुष्पम्
Related word(s):
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritकलिका, (कलिरेव । स्वार्थे कन् टाप् च ।)अस्फुटितपुष्पम् । तत्पर्य्यायः । कोरकः २ । इत्य-मरः । २ । ४ । १६ ॥
कलिः ३ कली ४ । कोरकम् ।५ इति तट्टीका ॥
(यथा, साहित्यदर्पर्णे ३ ।१६८ ।“मुग्धामजातरजसं कलिकामकालेव्यर्थं कदर्थयसि किं नवमालिकायाः” ॥
)वीणामूलम् । इति हेमचन्द्रः ॥
पदसन्ततियुक्त-रचनाविशेषः । तद्विवरणम् यथा, --“स्युर्म्महाकलिकारम्भे श्लोकास्तु युगशः स्मृताः ।अन्यासां कलिकानान्तु भवन्त्येकैकशो हि ते ॥
पूर्त्तौ द्वौ कलिकाभिस्तु विरुदास्तुल्यसङ्ख्यकाः” ॥
* ॥
कलिकालक्षणम् ।“कला नाम भवेत्तालनियता पदसन्ततिः ।कलाभिः कलिका प्रोक्ता तद्भेदाः षट् समीरिताः ।कलिका चण्डवृत्ताख्या द्विगादिगणवृत्तका ।तथा त्रिभङ्गी वृत्ताख्या मध्या मिश्रा च केवला” ॥
चण्डवृत्ते दशधा संयुक्तवर्णाः ।“अत्र संयुक्तवर्णानां नियमो दशधा च ते ।मधुरं श्लिष्टविश्लिष्टशिथिलह्रादिनस्त्वमी ॥
भिद्यन्ते ह्रस्वदीर्घाभ्यां ते दर्श्यन्ते स्फुटं यथा ।ह्रस्वान्मधुरसंयोगाः शङ्कराङ्कुशकिङ्कराः ॥
तस्मात्तु श्लिष्टसंयक्ता दर्पकर्परसर्पवत् ।ततो विश्लिष्टसंयुक्ता भल्लकल्याणचिल्लयः ॥
तथा शिथिलसंयुक्ताः पश्य कश्यप वश्यवत् ।प्रोक्ता ह्रादियुता मह्यं सह्यं गुह्यं प्रसह्यवत् ॥
गर्हादीन् ह्रादिसंयुक्तमेदान् केचित् ममूचिरे ।दीर्घात्तुङ्गाङ्गकार्पामं बाल्यं वैश्यश्च वाह्यकम्” ॥
कलापरिमाणमुक्तम् ।“अधिकाश्चेच्चतुःषष्टिर्न्यूना द्वादश ताः कलाः ।एताभ्यो नाधिकाः कार्य्या न्यूनाश्चापि न पण्डितैः” ॥
तत्र तावच्चण्डवृत्तकलिका द्विधा । नखो विशिख-श्चेति भेदात् । तत्र रणादि-विंशतिभेदस्य नखस्येहबर्द्धितादयो नव भेदा गृहीताः ।“वर्द्धितं वीरभद्रश्च समग्रोऽच्युत उत्पलम् ।तुरङ्गः श्रीगुणरतिस्तथा मातङ्गखेलितम् ।तिलकश्चेति कलिका नखस्येहोदिता नव” ॥
इत्युक्तेः ॥
अथ विशिखः । पद्मकुन्दचम्पकवञ्जुलभेदात् पञ्च-विधः । तेष्वादिमं पद्मं पङ्केरुहसितकञ्जपाण्डूत्पले-न्दीवरारुणाम्भोरुहकह्लारभेदात् षड्विधम् ।अन्तिमं वकुलन्तु भासुरमङ्गलभेदात् द्विविधमित्येकादशभेदो विशिखः ।“पङ्केरुहं सितकञ्जं तथा पाण्डूत्पलं परम् ।इन्दीवरारुणाम्भोजे कह्लारञ्चेति षड्विधम् ॥
ईषद्भेदेन कथितं पद्ममेव मनीषिभिः ।चम्पकं वञ्जुलं कुन्दं वकुलुं द्विविधं तथा” ॥
इति पञ्चविधस्यापि विशिखस्येशसङ्ख्यका इत्युक्तेः ।एवं चण्डवृत्तकलिका विंशतिधा गृहीताः ॥
* ॥
अथ पञ्चधाद्विगादिगणवृत्तकाकलिका मञ्जरी-त्यभिहिता क्रमात् कोरकगुच्छकसंफुल्लकुसुम-गन्धाख्या । तस्याश्चात्र कोरकगुच्छकुसुमानिगृहीतानि । कोरको गुच्छकुसुमैर्मञ्जरी त्रिविधात्रत्वित्युक्तेः । त्रिभङ्गी कलिका तु शिखरिण्यादि-पूर्व्वा सोढा । तस्याश्चात्र दण्डकपूर्व्बा विदग्धपूर्व्वाच गृहीता । दण्डकाख्या विदग्धाख्या त्रिभङ्गीहद्विधा मतेत्युक्तेः ॥
* ॥
अथ मिश्रकलिका तुकलिकागद्यसंपृक्ता सप्तविभक्तिका वा । अक्ष-मयी सर्व्वलघ्वी चेति द्विभेदा केवला चेत्यष्टौ ।तदेवं षड्भ्यो महाकलिकाभ्यो ऽष्टाबिंशतिरिहकलिका गृहीताः । रणादय एकादश नखभेदाः ।संफुल्लगन्धौ मञ्जरीभेदौ । शिखरिण्यादयः त्रिभङ्गीभेदा मध्यकलिका च त्यक्ताश्चारुताधिक्यविर-हात् । इति रूपगोस्वामिकृतगोविन्दविरुदावली-भाष्ये बलदेवविद्याभूषणः ॥
(छन्दोभेदः । यदुक्तंवृत्तरत्नाकरे ४ अध्याये ।“प्रथममपरचरणसमुत्थंश्रयति स यदि लक्ष्म ।इतरदितरगदितमपि यदि च तूर्य्यम्चरणयुगलकमविकृतमपरमिति कलिका सा” ॥
कला । यथोक्तं सिद्धान्तशिरोमणौ ।“तन्यन्ते कलिका यस्मात्तस्मात्तास्तिथयः स्मृताः” ॥
)
वाचस्पत्यम्
Sanskritकलिका स्त्री कलिरेव स्वार्थे कन् । १ कोरके (कडि) अस्फु-टितपुष्पे अमरः । “वितरसि नः कलिकां किमर्थमेनाम्”“असकलकलिकाकुलीकृतानि स्खलनविकीर्ण्णविकाशि-केशराणाम्” मावः । “मुग्धामजातरजसं कलिकामकाले”सा० द० । “चूतानां चिरनिर्गतापि कलिका वध्नातिन स्वं रजः” शकु० । “सकलिका कलिकामजितामपि”रघुः । कलोध्वनिभेदः साध्यतयाऽस्त्यस्य ठन् । वीणामूलेहेमच० तस्य कलसाधनत्वात् तथात्वम् । कलैव स्वार्थेकन् । ३ कलाशर्ब्दार्थे । “तन्यन्ते कलिका यस्मात्तस्मा-त्तास्तिथयः स्मृताः” सि० शि० । कलिकापूर्व्वम् । “प्रथम-मपरचरणसमुत्थं श्रयति स यदि लक्ष्म । इतरदितरगदि-तमपि यदि च तुर्य्यम् । चरणयुगलकमविकृतमपरमितिकलिका सा” वृत्तर० उक्ते ४ छन्दोभेदे च । ५ पदसन्ततियुक्त-रचनाभेदे सा च गोविन्दवीरुदावलीतद्भाष्ययोर्दर्शितायथा “स्युर्म्महाकलिकारम्भे श्लोकस्तु युगशः स्मृता ।अन्यासां कलिकानान्तु भवन्त्येकैकशोहि ते । पूर्त्तौ द्वौकलिकाभिस्तु वीरुदस्तुल्यसंख्यकाः । कला नाम भवे-त्तालनियता पदसन्ततिः । कलाभिः कलिका प्रोक्तातत्भेदाः षट् समीरिताः । कलिका चण्डवृत्त्याख्याद्विगादिगणवृत्तका । तथा त्रिभङ्गी वृत्त्याख्यामध्या मिश्रा च केवलेति” । चण्डवृत्ते दशधा संयुक्तवर्णाः । अत्र संयुक्तवर्णानां नियमो दशधा च ते । मधुरश्लिष्टविश्लिष्टशिथिलह्रादिनस्त्वमी । भिद्यन्ते ह्रस्वदीर्घाभ्यां ते दर्श्यन्ते स्फुटं यथा । ह्रस्वान्मधुरसंयोगा-शङ्कराङ्कुशकिङ्कराः । तस्मात्तु श्लिष्टसंयुक्तादर्पकर्परसर्पवत् ।ततोविश्लिष्टसंयक्ता भल्लकल्याणवल्लयः । तथा शिथिलसंयक्ताः पश्यकश्यपवश्यवत् । प्रोक्ता ह्रादियुता मह्यं-सह्यंगुहा प्रसह्यवत् । गर्हादीन् ह्रादिसंयुक्तभेदान्केचित् समूचिरे । दीर्घात्तुङ्गाङ्गकार्पासं बाल्यं वैश्यश्चनाह्यकमिति” । कलापरिमाणमुक्तम् । “अधिकाश्चेच्चतुःषष्टिर्न्यूना द्वादशतः कलाः । एताभ्यो नाधिकाः कार्य्यान्यूना-श्चापि न पण्डितैरिति” । तत्र तावच्चण्डवृत्तकलिका द्विविधानखोविशिखश्चेति भेदात् तत्र रणादिविंशतिभेदस्य नखस्येहवर्द्धितादयोनव भेदा गृहोताः “वर्द्धितं वीरभद्रश्च सम-ग्रोऽच्युतौत्पलम् । तुरङ्गः श्रीगुणरतिस्तथा मातङ्गखेलितम् । तिलकश्चेति कलिकानखस्येहोदिता नव इत्युक्तेःअथ विशिखः पद्मकुन्दचम्पकवञ्जुलबकुलभेदात्पञ्चविधः तेष्वादिमं पद्मं पङ्केरुहसितकञ्जप्राण्डूत्पलेन्दीवरारुणाम्भोरुहकह्णारभेदात् षड्विधम् अन्तिमंबकुलन्तु भासुरमङ्गलभेदात् द्विविधमित्येकादशभेदोविशिखः पङ्केरुहं सितकञ्जंतथा पाण्डूत्पलं परम्” इन्दी-वरारुणाम्भोजे कह्लारञ्चेति षड्विधम् । ईषद्भेदेन कथितपद्ममेव मनीषिभिः । चम्पकं वञ्जुलं कुन्दं बकुलं द्विविधंतथा । इति पञ्चविधस्यापि विशिखस्येशसंख्यकाः” इत्युक्तेःएवं चण्डवृत्तकलिकाविंशतिधा गृहीताः अथ पञ्चधा द्वि-गादिगणवृत्तका कलिका मञ्जरीत्यभिहिता क्रमात् कोरकगुच्छकसंफुल्लकुसुमगन्धाख्या तस्याश्चात्र कोरकगुच्छकु-सुमानि गृहीतानि” कोरकोगुच्छकुसुमै र्मञ्जरी त्रिविधात्रतु” इत्युक्तेः । त्रिभङ्गी कलिका तु शिखरिण्यादिपूर्व्वा षोढातस्याश्चात्र दण्डकपूर्व्वा विदग्धपूर्वा च गृहीता “दण्डकाख्याविदग्धाख्या त्रिम ङ्गीह द्विधा मता” इत्युक्तेः अथ मिश्र-कलिका “कलिका गद्यसंपृक्ता सप्तविभक्तिका वा अक्षरमयीसर्वलघ्वी चेति द्विभेदा केवला चेत्यष्टौ तदेवं षड्भ्योमहा-कलिकाभ्यः अष्टाविंशतिरिह कलिका गृहीताः । रणादयएकादश नखभेदाः संफुल्लगन्धौ मञ्जरीभेदौ शिखरिण्या-दयः त्रिभङ्गीभेदा मध्यकलिका च त्यक्ताश्चारुताधिक्य-विरहात्” ।
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.