| YouTube Channel

कलायः (kalAyaH)

 
Apte
English
कलायः [kalāyḥ],
N.
 of a leguminous seed (Mar. वाटाणा)
कलायपुष्पवर्णास्तु श्वेतलोहितराजयः (हयश्रेष्ठाः)
Mb.
 * 7.23.62. विकसितकलायकुसुमासितद्युतेः
Śi.*
 13.21. कलायं शाकेषु ...... Pratimā.5.
Comp.
 -पुष्पकः A variety of gems
Kau.
A.
 2.11.
Apte 1890
English
कलायः N. of a leguminous seed (Mar. वाटाणा)
Śi. 13. 21.
Hindi
Hindi
मूंगफली (पु)
Apte Hindi
Hindi
कलायः
पुं*
 - कला-अय-अण्
मटर
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 कलायः, सतीनः, सितीलकः, खण्डिकः, हरेणुः, त्रिपुटः, अतिवर्तुलः, मुण्डचणकः, शमनः, नीलकः, कण्टी, सतीलः
noun
धान्य-विशेषः, मधुरः वातलः हरितः वर्तुलाकारः शमीधान्यः (आयुर्वेदे अस्य वातरुचिपुष्टयामदोषकारित्वम्- पित्तदाहकफनाशित्वम्-शीतत्वादयः गुणाः प्रोक्ताः)
"कलायाः मधुरः सन्ति।"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
कलायः,
पुं,
 (कलां अयते । “कर्म्मण्यण्” । ३ । २१ । इति अण् ।) शमीधान्यविशेषः । मटर वाँ-टुला इति भाषा । तत्पर्य्यायः । सतीलकः २हरेणुः ३ खण्डिकः ४ । इत्यमरः । २ । ९ । १६ ॥
त्रिपुटः ५ अतिवर्त्तुलः ६ । इति रत्नमाला ॥
मुण्डचणकः ७ शमनः ८ नीलकः ९ कण्टी १०सतीलः ११ हरेणुकः १२ सतीनः १३ सती-नकः १४ । (यथा, माघः । १३ । २१ । “विक-सत्कलायकुसुमासितद्युतेः” ॥
) अस्य गुणाः । वात-रुचिपुष्ट्यामदोषकारित्वम् । पित्तदाहकफनाशि-त्वम् । शीतत्वम् । कषायत्वञ्च ॥
(अस्य पर्य्यायो-गुणाश्च यथा, भावप्रकाशस्य पूर्व्वखण्डे धान्यवर्गे ।“कलायो वर्त्तुलः प्रोक्तः सतिलश्च हरेणुकः ।कलायो मधुरः स्वादुःपाके रूक्षश्च वातलः” ॥
)अस्य शाकगुणाः । मंधुरत्वम् । पित्तश्लेष्महरत्वम् ।गुरुत्वम् । कषायानुरसत्वम् । रूक्षत्वम् । मल-भेदित्वम् । बायुकोपनत्वञ्च । इति राजनिर्घण्टः ॥
(“भेदनं मधुरं रूक्षं कषायमतिवातलम्” ॥
इति सुश्रुते सूत्रस्थाने । ४६ अध्याये ॥
)