| YouTube Channel

कलशः (kalazaH)

 
Apte 1890
English
कलशः,
सः (शं,
सं) [केन जलेन लश-स-ति Tv.] 1 A pitcher, water pot, a jar, dish
स्ततौ मांसग्रथी कनककलशावित्युपमितौ Bh. 3. 20, 1. 97
स्तनकलस Amaru. 54. °जन्मन्, °उद्भवः N. of Agastya.
2 A churn.
3 A kind of measure.
4 A rounded pinnacle on the top of a temple.
Comp. (स) उदधिः the ocean.
Apte Hindi
Hindi
कलशः
पुं*
 - केन जलेन लशति- @ तारा*
"घड़ा जलपात्र, करवा, तश्तरी"
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 कलशः
noun
मन्दिरादिषु शिखरे वर्तमाना घटसदृशा संरचना।
"अस्य मन्दिरस्य कलशः सुवर्णस्य अस्ति।"
Synonyms:
 कलशः, मङ्गलकलशः, मङ्गलघटः
noun
हिन्दूधर्मीयाणां प्रतिकविशेषः जलकुम्भः यः पूजावसरेषु माङ्गल्यार्थे प्रतिष्ठीयते।
"विवाहसमये मङ्गलकलशं स्थापयति।"
Synonyms:
 कलशः
noun
एकः कविः ।
"कलशस्य उल्लेखः कोषे अस्ति"
Synonyms:
 कलशः
noun
एकः पुरुषः ।
"कलशस्य उल्लेखः ऋग्वेदे अस्ति"
Synonyms:
 कलशः
noun
एकः नागः ।
"कलशस्य वर्णनम् महाभारते वर्तते"
Synonyms:
 कलशः
noun
एकः कविः ।
"कलशस्य वर्णनं कोशे वर्तते"
Synonyms:
 कलशः
noun
एकः पुरुषः ।
"कलशस्य वर्णनम् ऋग्वेदे वर्तते"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
कलशः, त्रि, (कलं मधुराव्यक्तशब्दं शवति जलपूरण-समये प्राप्नोति । कल + शुगतौ + डः ।) जलाधार-विशेषः । कलशी इति ख्यातः । (यथा आर्य्या-सप्तशती ६९० ।“प्रबलो विदरयिष्यति जलकलशं नीरलेखेव” ॥
)तत्पर्य्यायः । घटः २ कुटः ३ निपः ४ । इत्यमरः ।२ । ९ । ३२ ॥
कलसः ५ कलसिः ६ कलसी ७कलसम् ८ कलशिः ९ कलशीः १० कलशम् ११ ।इति तट्टीका ॥
कुम्भः १२ करीरः १३ । इतिहेमचन्द्रः । कलावतीदीक्षाप्रकरणोक्तं तस्य परि-माणं । यथा, तन्त्रसारे ।“पञ्चाशदङ्गुलव्याम उत्सेधः षोडशाङ्गुलः ।कलशानां प्रमाणन्तु मुखमष्टाङ्गुलं स्मृतम् ॥
षट् त्रिंशदङ्गुलं कुम्भं विस्तारोन्नतिशालिनम् ।षोडशं द्वादशं वापि ततो न्यूनं न कारयेत्” ॥