धातुः: कल्
मूलधातुः: कल
धात्वर्थः: गतौ संख्याने च
गणः: चुरादिः
कर्मकत्वं: सकर्मकः
इट्त्वं: सेट्
उपग्रहः: उभयपदी
रूपम्: कलयति-ते
अनुबन्धादिविशेषः: अदन्तः


धातुः: कल्
मूलधातुः: कल
धात्वर्थः: क्षेपे
गणः: चुरादिः
कर्मकत्वं: सकर्मकः
इट्त्वं: सेट्
उपग्रहः: उभयपदी
रूपम्: कालयति-ते


धातुः: कल्
मूलधातुः: कल
धात्वर्थः: शब्दसंख्यानयोः
गणः: भ्वादिः
कर्मकत्वं: शब्दे सकर्मकः,सङ्ख्याने अकर्मकः
इट्त्वं: सेट्
उपग्रहः: आत्मनेपदी
रूपम्: कलते


ADVANCED, Sanskrit to Sanskrit, Madhavlya Dhatu Vritti is about Dhatus

कल  (अर्थः)  गतौ, संख्याने च
( कलयति ) कालयतीति क्षेपे गतम् कलतीति शपि 313

कलँ कल 

मानकरूपान्तरम् - विलँ
विल  (अर्थः)  क्षेपे
( कालयति वेलयति वेला ) कलयतीति गतिसंख्यानयोः कथादौ भविष्यति कलतइति शब्दसंख्यानयोः शपि वेलते इति वेलेरपि चलने,विलतीतिसंवरणे शे क्वचित् किलेत्यप्यत्र पठ्यते, मैत्रेयादिभिस्तु न पठ्यते, श्वैत्यक्रीडनयोः किलतीति शे 70-71

कलँ कल  (अर्थः)  शब्द,संख्यानयोः
(कलइत्यादि कालः) "अकर्त्तरि च कारे'' इति घञ् काले भवं (काल्यम्) "दिगादिभ्यो यत्'' इति सप्तम्यन्ताद्भवार्थे यत् कालः प्राप्तोस्य(काल्य उत्सवः)  ( सूत्रम्) कालाद्यत् (इति सूत्रम्) इति प्रथमान्तादस्य प्राप्तमित्यर्थे यत् अनित्यो वर्णः कालेनरक्तो वा (कालकः)  ( सूत्रम्) कालाच्च (इति सूत्रम्) इति नित्ये वर्णे रक्ते च वर्त्तमानात्स्वार्थे कन् (काली) "जानपद "इत्यादिना वर्णे ङीष् अन्यत्र (काला कालिका) संज्ञायां कनि "केणः,''इति ह्रस्वः (कलिकम्) "सलिकलि'' इति इलच् (कलभः) "कृगृसृसलिकलि'' इत्यभच् ( कलिः ) इनितीन्प्रत्ययः कलिना दृष्टं साम ( कालेयम् ) "कर्लर्ढक्'' इति तृतीयान्ताद् दृष्टं सामेत्यर्थे ढक् "आयनेयी इत्यादिनैयादेशः [ सर्वत्राग्निकलिभ्यां दग्वक्तव्यः ] इत्युक्तत्वात् "मुण्डमिश्च'' इत्यादिना गृह्णत्थे णिचि णाविष्ठवदिति टिलोपः अत्र हलिकल्योरदन्तत्वनिपातनं सन्वद्भावप्रतिषेधार्थमिति णिसंनियोगेलनाकारविधानादग्लोपित्वाद् हस्वाभावात् अचकालदिति भवति अत्र यद्यपीकारोप्यगेव " तथापि तस्य टेरिति लोपात्परत्वाद्वृद्धौ ऐकारे तस्य चायादेशात्पूर्वं परत्वाटिलोपे ऽथमग्लोपि न स्यात् कृते त्वत्त्वे वृद्धौ कृतायामप्यग्लोप्येव ननु च वृद्धावात्वे पुकि च तत्सहितस्य टिलोपेन भाव्य मित्यनग्लोपित्वात् कथमग्लेपः नैषः दोषः तत्राग्लोपिग्रहणस्य समुदार्यात्वात्, अन्यथा मालामाख्यत् (अममालत) इत्यादौ केवलस्याप्यको लोपे अचः परस्मिन् इति तस्य स्थानिवत्वात् (अममालत्) इत्यादौ केवलस्याप्यको लोपे अचः परस्मिन् इति तस्य स्थानिवत्वात् अभ्यासस्य चङ्परणिपरत्वाभावादेव सन्वद्भावो न भविष्यतीति किमग्लोपिग्रहणेन न च मन्तव्यं सवेत्राभ्यासस्य चङ्परणिपरत्वायोगाद्व्यवधानेन भाव्यमेवेत्य का प्राप्तेन स्थानिवद्भावेन व्यवधानेपि तदिति तत्रैव निषेधार्थमेतदस्त्विति येन नाव्यवधानं तेन व्यवहितेपि वचनप्रामाण्यादिति न्यायेनावर्जनीयोत्तरव्यंजनव्यवधानस्यैवाश्रयणं युक्तम् अयं क्षेपे चुरादिः, गतिसंख्यानयोः काथादिः493

कल संख्याने, गतौ च 
- कलयति  कलयामास  310

कलँ कल  

मानकरूपान्तरम् - पिलँ
पिल  क्षेपे 
- कालयति  कालः  पेलयति  पेलः  72,73

कलँ कल  शब्द,संख्यानयोः 
- कलते । चकले । कालः  496

ADVANCED, Sanskrit to Sanskrit, Various kridanta words of Dhatus.

<ul><li><a href="#foot_krm01">1</a> {@“कल गतौ संख्याने च”@} <a href="#foot_krm02">2</a> इति देवः। </li> <li><a href="#foot_krm03">3</a> कलकः-लिका, <a href="#foot_krm04">4</a> चिकलयिषकः-षिका;</li> <li> कलयिता-त्री, चिकलयिषिता-त्री;</li> <li> कलयन्-न्ती, चिकलयिषन्-न्ती;</li> <li> कलयिष्यन्-न्ती-ती, चिकलयिषष्यन्-न्ती-ती;</li> <li> कलयमानः, चिकलयिषमाणः;</li> <li> कलयिष्यमाणः, चिकलयिषिष्यमाणः;</li> <li> कल्-कलौ-कलः;</li> <li> -- कलितम्-तः, चिकलयिषितः-तवान्;</li> <li> कलः, चिकलयिषुः;</li> <li> कलयितव्यम्, चिकलयिषितव्यम्;</li> <li> कलनीयम्, चिकलयिषणीयम्;</li> <li> ईषत्कलः-दुष्कलः-सुकलः;</li> <li> -- कल्यम्, चिकलयिष्यम्;</li> <li> कल्यमानः, चिकलयिष्यमाणः;</li> <li> कलः, चिकलयिषः;</li> <li> कलयितुम्, चिकलयिषितुम्;</li> <li> कलना, चिकलयिषा;</li> <li> सङ्कलनम्, चिकलयिषणम्;</li> <li> <a href="#foot_krm05">5</a> कलयित्वा, चिकलयिषित्वा;</li> <li> <a href="#foot_krm06">6</a> सङ्कलय्य, प्रचिकलयिष्य;</li> <li> कलम् २, कलयित्वा २, चिकलयिषम् २;</li> <li> चिकलयिषित्वा २।</li></ul>

प्रासङ्गिक्यः
 <ul><li id="foot_krm01">01 => (१७६)</li> <li id="foot_krm02">02 => (१०-चुरादिः-१८६६। सक। सेट्। उभ। अदन्तः। ‘कलेः कालयति क्षेपे, गतिसंख्यानयोर्द्वयोः। कलयेत्, शब्दसंख्यानविषये कलते शपि।।’ (श्लो। १५५)</li> <li id="foot_krm03">03 => [[१। अत्र सर्वत्र अल्लोपस्य स्थानिवत्त्वात् उपधावृद्धिर्न।]]</li> <li id="foot_krm04">04 => [[१। अत्र सर्वत्र अल्लोपस्य स्थानिवत्त्वात् उपधावृद्धिर्न।]]</li> <li id="foot_krm05">05 => [पृष्ठम्०१७३+ २५]</li> <li id="foot_krm06">06 => [[१। ‘ल्यपि लघुपूर्वात्’ (६-४-५६) इति णेरयादेशः।]]</li></ul>

<ul><li><a href="#foot_krm01">1</a> {@“कल क्षेपे”@} <a href="#foot_krm02">2</a> ‘कलेः कालयति क्षेपे, गतिसंख्यानयोर्द्वयोः। </li> <li>कलयेत्, शब्दसंख्यानविषये कलने शपि।।’ <a href="#foot_krm03">3</a> इति देवः। </li> <li>कालकः-लिका, <a href="#foot_krm04">4</a> चिकालयिषकः-षिका;</li> <li> कालयिता-त्री, चिकालयिषिता-त्री;</li> <li> कालयन्-न्ती, चिकालयिषन्-न्ती;</li> <li> कालयिष्यन्-न्ती-ती, चिकालयिषिष्यन्-न्ती-ती;</li> <li> कालयमानः, चिकालयिषमाणः;</li> <li> कालयिष्यमाणः, चिकालयिषिष्यमाणः;</li> <li> काल्-कालौ-कालः;</li> <li> -- कालितम्-तः, चिकालयिषितः-तवान्;</li> <li> कालः, चिकालयिषुः;</li> <li> कालयितव्यम्, चिकालयिषितव्यम्;</li> <li> कालनीयम्, चिकालयिषणीयम्;</li> <li> <a href="#foot_krm05">5</a> काल्यम्, चिकालयिष्यम्;</li> <li> ईषत्कालः-दुष्कालः-सुकालः;</li> <li> -- काल्यमानः, चिकालयिष्यमाणः;</li> <li> कालः, चिकालयिषः;</li> <li> कालयितुम्, चिकालयिषितुम्;</li> <li> कालना, चिकालयिषा;</li> <li> कालनम्, चिकालयिषणम्;</li> <li> कालयित्वा, चिकालयिषित्वा;</li> <li> <a href="#foot_krm06">6</a> प्रकाल्य, प्रचिकालयिष्य;</li> <li> कालम् २, कालयित्वा २, चिकालयिषम् २;</li> <li> चिकालयिषित्वा २।</li></ul>

प्रासङ्गिक्यः
 <ul><li id="foot_krm01">01 => (१७५)</li> <li id="foot_krm02">02 => (१०-चुरादिः-१६०४। सक। सेट्। उभ।)</li> <li id="foot_krm03">03 => (श्लो-१५५)</li> <li id="foot_krm04">04 => [[१। अनेकाचूत्वात् यङ् न।]]</li> <li id="foot_krm05">05 => [[आ। ‘काल्यप्रवेलनकरोऽयमवेलयद् द्रागन्यांश्च तेलितकृपः खलु कंसचाल्यान्। सम्पा- लयेद् विमतलूष्यपशुल्बभूमा क्ष्मामेष राम इव शूर्पनखाविचोटी।।’ धा। का। ३। २२।]]</li> <li id="foot_krm06">06 => [पृष्ठम्०१७२+ २५]</li></ul>

<ul><li><a href="#foot_krm01">1</a> {@“कल शब्दसंख्यानयोः”@} <a href="#foot_krm02">2</a> ‘कलेः कालयति क्षेपे, गतिसंख्यानयोर्द्वयोः। </li> <li>कलयेत्, शब्दसंख्यानविषये कलते शपि।।’ <a href="#foot_krm03">3</a> इति देवः। </li> <li>कालकः-लिका, कालकः-लिका, चिकलिषकः-षिका, चाकलकः-लिका;</li> <li> कलिता-त्री, कालयिता-त्री, चिकलिषिता-त्री, चाकलिता-त्री;</li> <li> -- कालयन्-न्ती, कालयिष्यन्-न्ती-ती;</li> <li> -- कलमानः, कालयमानः, चिकलिषमाणः, चाकल्यमानः;</li> <li> कलिष्यमाणः, कालयिष्यमाणः, चिकलिषिष्यमाणः, चाकलिष्यमाणः;</li> <li> कल्-कलौ-कलः;</li> <li> -- -- -- कलितम्-तः, कालितः-तम्, चिकलिषितः, चाकलितः-तवान्;</li> <li> <a href="#foot_krm04">4</a> कलः, विकलः, सकलः, <a href="#foot_krm05">5</a> कलनः, कालः, चिकलिषुः, चिकालयिषुः, चाकलः;</li> <li> कलितव्यम्, कालयितव्यम्, चिकलिषितव्यम्, चाकलितव्यम्;</li> <li> <a href="#foot_krm06">6</a> प्रनिकलनीयम्, प्रनिकालनीयम्, चिकलिषणीयम्, चाकलनीयम्;</li> <li> काल्यम्, काल्यम्, चिकलिष्यम्, चाकल्यम्;</li> <li> ईषत्कलः-दुष्कलः-सुकलः;</li> <li> -- -- कल्यमानः, काल्यमानः, चिकलिष्यमाणः, चाकल्यमानः;</li> <li> <a href="#foot_krm07">7</a> कालः-काली, कालः, चिकलिषः, चाकलः;</li> <li> कलितुम्, कालयितुम्, चिकलिषितुम्, चाकलितुम्;</li> <li> कल्तिः, <a href="#foot_krm08">8</a> कला, कालना, चिकलिषा, चिकालयिषा, चाकला;</li> <li> कलनम्, कालनम्, चिकलिषणम्, चाकलनम्;</li> <li> कलित्वा, कालयित्वा, चिकलिषित्वा, चाकलित्वा;</li> <li> <a href="#foot_krm09">9</a> संकल्य, प्रकाल्य, प्रचिकलिष्य, प्रचाकल्य;</li> <li> कालम् २, कलित्वा २, कालम् २, कालयित्वा २, चिकलिषम् २, चिकलिषित्वा २, चाकलम् २;</li> <li> चाकलित्वा २।</li></ul>

प्रासङ्गिक्यः
 <ul><li id="foot_krm01">01 => (१७४)</li> <li id="foot_krm02">02 => (१-भ्वादिः-४९७। सक। सेट्। आत्म।)</li> <li id="foot_krm03">03 => (श्लो-१५५)</li> <li id="foot_krm04">04 => [[आ। ‘मामल्यमानं स्मितमल्लिकावलीमाभाल्यदैत्याधिपभल्लनोद्धुरम्। कलोरुकल्लोलकलिन्दजाजले बालैस्तयूभिस्सह देवनोत्सुकम्।।’ धा। का। १-६४।]]</li> <li id="foot_krm05">05 => [[१। ‘अनुदात्तेतश्च हलादेः’ (३-२-१४९) इति युच् ताच्छीलिकः।]]</li> <li id="foot_krm06">06 => [[२। ‘शेषे विभाषा--’ (८-४-१८) इति णत्वनिषेधः।]]</li> <li id="foot_krm07">07 => [[३। ‘अकर्तरि च कारके संज्ञायाम्’ (३-३-१९) इति घञ्। स्त्रियां ‘जानपद--’ (४-१-४२) इत्यादिना ङीष् वर्णे विवक्षिते, काली। अन्यत्र काला।]]</li> <li id="foot_krm08">08 => [[४। बाहुलकात् अङ्।]]</li> <li id="foot_krm09">09 => [पृष्ठम्०१७१+ २६]</li></ul>

कल (क꣡ल꣡ गतौ सङ्ख्याने च - चुरादिः - सेट्)
ल्युट् = कलनम्
अनीयर् = कलनीयः - कलनीया
ण्वुल् = कलकः - कलिका
तुमुँन् = कलयितुम्
तव्य = कलयितव्यः - कलयितव्या
तृच् = कलयिता - कलयित्री
क्त्वा = कलयित्वा
ल्यप् = प्रकलय्य
क्तवतुँ = कलितवान् - कलितवती
क्त = कलितः - कलिता
शतृँ = कलयन् - कलयन्ती
शानच् = कलयमानः - कलयमाना

ADVANCED, Sanskrit to Sanskrit, Only about Dhatus

कल गतौ, संख्याने च
- कलयति  भ्वादौ कल शब्दसंख्यानयोः (1332)-कलते, हेतौ कालयति,क्षेपार्थात् (1059)-कालयति गाम्  309

कलँ कल

मानकरूपान्तरम् - किलँ
किल

मानकरूपान्तरम् - पिलँ
पिल  क्षेपे
- गाः कालयति  कालः  कथादौ कल संख्याने (10253)-संकलयति, कलः  भ्वादौ (1332) कलते  केलयति, केलिः  तुदादौ किल श्वैत्यक्रीडनयोः (660)-किलति  पेलयति, पेलम्  भावकर्मणोरणिच्पक्षे-पिल्यते  पेलृ गतौ (1361) इत्यस्मात् पेल्यते इति चन्द्रः  67-69

कलँ कल शब्द,संख्यानयोः
- कलते  आकलते, सङ्कलते, परिकलते, प्रत्याकलते, विकलते अच्-कलः  कल्यते-कालः, घञ्  कलनीयम्  कल्यम्  काल्यं प्रभातम्, काले साधु वा कलितम् कलिः  कलिका  कर्दिकडेरमच् (तु0उ0 484) कलमः  पृकलिभ्यामुषच् (दश0 उ0 915) कलुषः  उणादौ कल्मषम्, कल्माषः  कल्योऽघ्न्यादौ (द्र0 उ0 4111) कलासु साधर्वा  कलायः सतीनकः  कलितं व्याप्तं गहनञ्च  कललं शुक्रशोणितमलम्  चुरादौ कल संख्याने (10253) अदन्तः कलयति  कलना, कला बाहुलकात्  कल किल पिल क्षेपे (1059) इत्यस्मात् कालयति, काल, कालनम्, कालना कालिः  कालिका तु मेघजालम्, मनोज्ञादौ (द्र0 गण0 5 1133)  484

INTERMEDIATE, Sanskrit to English, Cologne Edition

1. कलय Nom. P. (fr. कलि) कलयति, to take hold of the die called Kali, Kāś. on Pāṇ. iii, 1, 21.


कलय (kalaya)

Monier Williams Cologne