कलत्र (kalatra)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 कलत्र n.
  (-त्रं)
	 1. The hip and loins.
	 2. A wife.
	 3. A royal citadel,  a
strong hold or fastness.
 E.
  गड to distil,  &c. अत्रच् affix,  क is sub-
stituted for ग,  and ड and ल are interchangeable: see कडत्र
 or कल
weak,  feeble,  and त्र,  from त्रै to preserve,  affix ड.

Capeller Eng

English

 कलत्र n.
  wife or any female being. 

Yates

English

 कल-त्र (त्रं) 1.
n.
  The hip and loins
a wife
 a royal citadel.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

कलत्र 	-	 kalatra 	-	 n.
  	-	  royal citadel
कलत्र 	-	 kalatra 	-	 n.
  	-	  consort
कलत्र 	-	 kalatra 	-	 n.
  	-	  stronghold or fastness
कलत्र 	-	 kalatra 	-	 n.
  	-	  female of an animal
कलत्र 	-	 kalatra 	-	 n.
  	-	  seventh lunar mansion
कलत्र 	-	 kalatra 	-	 n.
  	-	  hip and loins
कलत्र 	-	 kalatra 	-	 n.
  	-	  vagina
कलत्र 	-	 kalatra 	-	 n.
  	-	  wife

 
   कलत्र  kalatra n.
   consort    
   राजपत्नी  rAjapatnI f.
   royal consort     
   रतिसहचर  ratisahacara m.
   rati's consort    
   स्वपति  svapati adj.
   having an own consort     
   विप्रव्राजिनी  vipravrAjinI f.
   woman who consorts with two men   
   कलत्रता  kalatratA f.
   state of being a wife or consort     

Wilson

English

 कलत्र
n.
  (-त्रं)
1 The hip and loins.
2 A wife.
3 A royal citadel,  a strong hold or fastness.
E.
  गड to distil,  &c. अत्रच् affix,  क is substituted for ग, 
and ड and ल are interchangeable: see कडत्र
 or कल weak, 
feeble,  and त्र,  from त्रै to preserve,  affix ड.

Apte

English

कलत्रम् [kalatram],  1 A wife
 वसुमत्या हि नृपाः कलत्रिणः R.*
  8.83
 1.32
12.34
 यद्भर्तुरेव हितमिच्छति तत्कलत्रम् Bh.*
  2.68.

The female of an animal.

The hip and loins
 इन्दुमूर्तिमिवोद्दाममन्मथविलासगृहीतगुरुकलत्राम् K.*
  189 (where क˚ has both senses)
 Ki.*
  8.9, 17.

Any royal citadel.

The seventh lunar mansion. 

Apte 1890

English

 कलत्रं 1 A wife
 वसुमत्या हि नृपाः कलत्रिणः R. 8. 83
 1. 32
 12. 34
 यद्भर्तुरेव हितमिच्छति तत्कलत्रं Bh. 2. 68. 
2 The hip and loins
 इंदुमूर्तिमिवोद्दःममन्मथविलासगृहीतगुरुकलत्रां K. 189 (where क° has both senses)
 Ki. 8. 9,  17. 
3 Any royal citadel. 
4 The seventh lunar mansion. 

Monier Williams Cologne

English

 कलत्र n.
  a wife,  consort,  MBh.
  
 Bhartṛ.
 
 Hit.
  &c.
  

 the female of an animal,  Vikr.
 

 the hip and loins,  L.
 

 pudendum muliebre,  L.
 

 a royal citadel,  a stronghold or fastness,  W.
 

 (in astron.
  ) the seventh lunar mansion,  VarBṛ.
 

Monier Williams 1872

English

 कलत्र कलत्र,  अम्,  n. (see कडत्र),  a
wife
 any female
 the hip and loins
 pudendum
muliebre
 a royal citadel,  a strong hold or fastness
the seventh lunar mansion in astronomy.
—क-
लत्र-वत्,  आन्,  अती,  अत्,  or कलत्रिन्,  ई,  इणी,  इ,  having
a wife,  united to a wife.

Macdonell

English

 कलत्र kala-tra,  n.
  wife
 female animal
 hip
 🞄loin: -tā,  f.
  wifehood
 -vat,  a.
  having a wife
 🞄united with his wife or wives.

Benfey

English

 कलत्र कलत्र,  n.
  A wife,  Bhartṛ.
2,  58.
 -- Comp.
 
स-,  adj.
  with his wife, 
Pañc. 46,  14.

Apte Hindi

Hindi

कलत्रम्
नपुं*
   - "गड्-अत्रन्, गकारस्य ककारः, डलयोरभेदः"
पत्नी

कलत्रम्
नपुं*
   - "गड्-अत्रन्, गकारस्य ककारः, डलयोरभेदः"
कूल्हा या नितम्ब

कलत्रम्
नपुं*
   - "गड्-अत्रन्, गकारस्य ककारः, डलयोरभेदः"
राजकीय दुर्ग

Shabdartha Kaustubha

Kannada

कलत्र
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪತ್ನಿ /ಹೆಂಡತಿ
निष्पत्तिः - > गड (सेचने) - "अत्रन्" आदेः कश्च (उ० ३-१०६) । डलयोरभेदः ।
व्युत्पत्तिः - > गड्यते
प्रयोगाः - > "यः प्रीणयेत् सुचरितैः पितरं स पुत्रो यद्भर्तुरेव हितमिच्छति तत्कलत्रम्"
उल्लेखाः - > भर्तृ० १-५९
कलत्र
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ನಿತಂಬಪ್ರದೇಶ /ಹೆಂಗಸರ ಪಿರ್ರೆ
प्रयोगाः - > "कलत्रभारेण विलोलनीविना गकद्दुकूलस्तनशालिनोरसा"
उल्लेखाः - > किरा० ७-१७
कलत्र
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕಳತ್ರಸ್ಥಾನ /ಲಗ್ನದಿಂದ ಏಳನೆಯ ಸ್ಥಾನ
प्रयोगाः - > "कलत्रसौख्यवैवाहं भोगस्थानं मनोहरम् । अलङ्कृतिश्च सर्वेषां भावोऽयं सप्तमः स्मृतः ॥"
उल्लेखाः - > मु० दी०
कलत्र
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ದುರ್ಗ /ಕೋಟೆ

L R Vaidya

English

 kalatra {% n. %} 1. A wife,  कलत्रवानहं बाले R.xii.34,  i.32,  viii.83,  Am.S.66
 2. the hip,  कलत्रभारेण विलोलनीविना Kir.viii.17
 3. any royal citadel.

भूतसङ्ख्या

Sanskrit

७,  अग,  अचल,  अद्रि,  अनिल,  अश्व,  ऋषि,  कलत्र,  कुलाचल,  क्षितिभृत् क्ष्माधर,  क्ष्माभूत्,  गन्धन्वह,  गन्धवह,  गिरि,  घोटा,  छन्द,  छन्दस्,  तत्त्व,  तापस,  तुरग,  तुरङ्ग,  दिविचर,  द्वीप,  धरणिधर,  धराधर,  धरित्रीधर,  धातु,  धी,  नग,  पन्नग,  पर्वत,  पवन,  भय,  भूधर,  भूध,  भूभृत्,  मरुत्,  महीधर,  महीघ्र,  मातृका,  मारुत,  मुनि,  यति,  लोक,  वक्री,  वाजि,  वात,  वायु,  वार,  वासर,  व्यसन,  शिला,  शिलोच्चय,  शैल,  सप्त,  समीर,  समीरण,  स्थिर,  स्वर,  हय

Bopp

Latin

 कलत्र n. (ut videtur a कल sg. 3. et त्र servans,  cf. तनुत्र)
1) lumbus,  femur.
2) uxor. HIT. 31. 16.

Edgerton Buddhist Hybrid

English

 kalatra (nt.
 in Skt. only wife except once in Harṣac. acc. to Thomas,  retinue,  see Schmidt,  Nachtr.
 see kaḍatra), 
(1) family (in the usual Eng. sense): Bbh 〔362.7〕 (bodhisattvena sarvaḥ sattvadhātuḥ) kalatrabhāvena parigṛhītaḥ,  cherished like or adopted as (oneʼs own) family (oftener kaḍatra,  q.v.)
(2) servants (familia),  esp. perhaps male servants: LV 〔139.12〕 (vs) dāsī-kalatra-jani (loc.) yādṛśam ātmaprema (in a description of the qualities of a wife,  so that kalatra cannot possibly mean wife)
 Foucaux,  because of preceding dāsī,  understands kalatra as referring to males alone,  which is possible but hardly necessary.

Indian Epigraphical Glossary

English

 kalatra (IE 7-1-2),  ‘seven’.

Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch

German

 कलत्र n. Hüfte,  (*) weibliche Scham,  Kuṭṭ. 294
 S II,  339,  5
 Harṣac. 108,  12 (und = °retinue)
 Vāsav. 236,  2
 Kir. 8,  9. 17. 29.

Sanskrit Tibetan

Tibetan

khyo mo
१) कलत्र २) कामिनी ३) दारा ४) पत्नी ५) भार्या

bgrod bya
कलत्र

chung ma
१) कलत्र २) जाया ३) दाराः ४) द्वितीया ५) नारी ६) पत्नी ७) भार्या ८) युवति ९) स्त्री

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
सुवासिनी वधूटी स्याच्चिरिण्ट्यथ सधर्मिणी ।
पत्नी सहचरी पाणिगृहीती गृहिणी गृहाः ॥ ५१२ ॥
दारा क्षेत्रं वधूर्भार्या जनी जाया परिग्रहः ।
द्वितीयोढा कलत्रं च पुरंध्री तु कुटुम्बिनी ॥ ५१३ ॥
-wordlist-
 
सुवासिनी (स्त्री),  वधूटी (स्त्री),  चिरण्टी (स्त्री),  सधर्मिणी (स्त्री),  पत्नी (स्त्री),  सहचरी (स्त्री),  पाणिगृहीती (स्त्री),  गृहिणी (स्त्री),  गृहाः (पुंब),  गृह (क्ली),  दाराः (पुंब),  क्षेत्र (क्ली),  वधू (स्त्री),  भार्या (स्त्री),  जनी (स्त्री),  जाया (स्त्री),  परिग्रह (पुं),  द्वितीया (स्त्री),  ऊढा (स्त्री),  कलत्र (क्ली),  पुरन्ध्री (स्त्री),  कुटुम्बिनी (स्त्री)

--source--
 
मध्योऽवलग्नं विलग्नं मध्यमोऽथ कटः कटिः ।
श्रोणिः कलत्रं कटीरं काञ्चीपदं ककुद्मती ॥ ६०७ ॥
-wordlist-
 
मध्य (पुंक्ली),  अवलग्न (पुंक्ली),  विलग्न (पुंक्ली),  मध्यम (पुंक्ली),  कट (पुंक्ली),  कटि (स्त्री),  श्रोणि (पुंस्त्री),  कलत्र (क्ली),  कटीर (क्ली),  काञ्चीपद (क्ली),  ककुद्मती (स्त्री)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

दाराः
दाराः,  क्षेत्र,  कलत्र,  भार्या,  सहचरी,  वधू,  सधर्मचारिणी,  पत्नी,  जाया,  गृहिणी,  गृहा
दाराः क्षेत्रं कलत्रं च भार्या सहचरी वधूः ।
सधर्मचारिणी पत्नी जाया च गृहिणी गृहाः ॥ ४९४ ॥
verse 2.1.1.494
page 0057

काञ्चीपद
काञ्चीपद,  कलत्र,  जघन,  श्रोणी,  ककुद्मती
काञ्चीपदं कलत्रं जघनं श्रोणी ककुद्मती ज्ञेया ।
verse 2.1.1.512
page 0059

नाममाला

Sanskrit

भार्या,  जाया,  जनि,  कुल्या,  कलत्र,  गेहिनी,  गृह,  महिला,  मानिनी,  पत्नी,  दारा,  पुरन्ध्री
भार्या जाया जनिः कुल्या कलत्रं गेहिनी गृहम् ।
महिला मानिनी पत्नी तथा दाराः पुरन्ध्रयः ॥ ३२ ॥
verse 0.1.1.32
page 0016

एकाक्षरनाममाला

Sanskrit

द,  कलत्र
दं कलत्रं तथा धं च धीरे च धनदे धने ॥ २५ ॥
verse 1.1.1.25
page 0121

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 कलत्रं,  क्ली,
   (गड सेचने + “गडेरादेश्च कः” ।उणां । ३ । १०६ । अत्रन् गकारस्य ककारश्च ।डलयो रेकत्वस्मरणात् डस्य लः । यद्वा कलंत्रायते । त्रै + कः । यद्वा कड्यते शिष्यते इति ।)कड--शासने बाहुलकात् अत्रन् । श्रोणिः । भार्य्या ।इत्यमरः । ३ । ३ । १७८ ॥
 (यथा मेघदूते । ४० ।“तां कस्याञ्चिद् भवनवडभौ सुप्तपारावतायांनीत्वा रात्रिं चिरविलसनात् खिन्नविद्युत्कलत्रः” ॥
)राज्ञां दुर्गस्थानम् । इति हेमचन्द्रः ॥

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 कड(ल)त्र न०
  गड--सेचने अत्रन् “गडेरादेश्च कः” उणा०गस्य कः डलयोरेकत्वात् वा लः १ श्रोणौ २ भार्य्यायाञ्चउज्ज्वलदत्तः । कलत्रशब्दे उदा० ।

 कलत्र न०
  गड--सेचने अत्रन् आदेश्च कः डस्य लः, कलं त्रायते त्रै--क--कड--शासने वा० अत्रन् डस्यलो वा । १ भार्य्यायाम् “कलत्रवानहं बाले”!“कलत्रवन्तमात्मानमवरोधे महत्यपि” “वसुमत्याहि नृपाः कलत्रिणः” रघुः । “पत्युस्त्विषामिह महौष-धयः कलत्र--स्थानं परैरनभिभूतममूर्वहन्ति” माघः “नीत्वारात्रिं चिरविलसनात् खिन्नविद्युत्कलत्रः” मेघ० ।२ नितम्बे अमरः “कलत्रभारेण विलोलनीविना” किरा० ।नृपाणां ३ दुर्गस्थाने हेमच० ।

Capeller

German

 कलत्र n.
  Ehefrau,  Tierweibehen. 

Burnouf

French

 कलत्र कलत्र n.
  (कल n.
  त्रा conserver) la
région des reins et du bassin.  -- Femme. -- Fortoresse,  place forte, 
fort.

Stchoupak

French

 कलत्र-
 nt. femme,  épouse 
 parties génitales de la femme,  giron 
-वन्त्- a. qui a une femme,  marié 
 -इन्- a. id.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.