कल (kala)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 कल r. 1st cl. (कलति) To sound. 1st and 10th cls. (कलति,  कालयति) To
throw or cast,  to send
 also 1st and 10th cls. (कलति,  कलयति)
	 1. To
go.
	 2. To count or reckon: with आङ् prefixed,  1. To take,  2. To
bind or tie
 with परि,  To keep in mind,  to think or remember
with वि,  To maim,  to separate a part,  to make defective
 with सम्, 
To sum up,  to add.

 कल mfn.
   (-लः-ला-लं)
	 1. Crude,  undigested.
	 2. Weak.
	 m.
  (-लः)
	 1. A low
or soft tone,  as humming,  buzzing,  &c.
	 2. The Sal tree.
	 3. In poetry, 
time equal to four matras or instants.
	 n.
  (-लं)
	 1. Semen virile.
	 2.
The jujube,  Zizyphus jujuba.)
	 f.
  (-ला)
	 1. A small part of anything.
2. A digit or one sixteenth of the moon's diameter.
	 3. A division
of time,  equal to thirty Kashhas or about eight seconds.
	 4. The
60th part of one thirtieth of a zodiacal sign,  a minute of a degree.
5. Interest on a capital.
	 6. Any practical art,  mechanical or fine, 
sixty-four such are enumerated,  as carpentering,  architecture,  jewel-
lery,  farriery,  acting,  dancing,  music,  medicine,  poetry,  &c.
	 7. The
menstrual discharge.
	 8. A boat 9. Fraud,  deceit.
 E.
  कल् to sound, 
to count,  &c. अच् affix or क pleasure,  and ल what gives,  from ला
to bring,  &c.

Capeller Eng

English

 कल a.
  dumb,  indistinct,  low,  soft (of sounds)
 n.
  adv.
  —
f.
  कला॑ q.v.
 

Yates

English

 कल (त् क) कलयति To count. With
आ to take,  to bind
 with परि to
keep in mind
 with वि to cut or
maim
 with सं to sum up,  to add.

 कल (लः) 1.
m.
  A low or soft tone.
Sāl tree
 four mātras.
n.
  Semen
virile
 jujube.
f.
  A digit 1-16 part
of the moon's diameter
 a por-
tion of time
 eight seconds
 in-
terest
 mechanic art
 menses
a boat
 fraud.
a. Crude,  weak.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

 
   कल  kala adj.
   inarticulate   
   अश्रुकल  azrukala adj.
   inarticulate  [ on accoutn of tears ]   
   बाष्पकल  bASpakala adj.
   inarticulate  [ on account of tears ]  
   अक्षरशून्य  akSarazUnya adj.
   inarticulate    
   अत्यक्षर  atyakSara adj.
   inarticulate   
   अव्यक्तपद  avyaktapada adj.
   inarticulate    
   ध्वन्यात्मक  dhvanyAtmaka adj.
   inarticulate   
   नमस्  namas m.
   inarticulate cry   
   कलस्वर  kalasvara m.
   inarticulate tone  [ e.g. humming,  buzzing ]  
   सृक्  sRk    inarticulate sound   
   गद्गदपद  gadgadapada n.
   inarticulate speech  
   गुञ्जति  { गुञ्ज् }  guJjati  { guJj } verb  sound inarticulately   
   गुञ्जति  { गुञ्ज् }  guJjati  { guJj } verb  speak inarticulately  
   क्षीजति  { क्षीज् }  kSIjati  { kSIj } verb  sound inarticulately   
   जल्पति  { जल्प् }  jalpati  { jalp } verb 1  speak inarticulately  
   क्ष्विण्ण  kSviNNa adj.
   sounded inarticulately   
   कूजित  kUjita adj.
   uttered inarticulately  
   लोहल  lohala adj.
   speaking inarticulately   
   ग्रस्त  grasta adj.
   inarticulately pronounced  
   प्रव्याहरति  { प्रव्याहृ }  pravyAharati  { pravyAhR } verb  utter inarticulate sounds   
   स्तनति  { स्तन् }  stanati  { stan } verb  utter inarticulate sounds  
   व्याहरते  { व्याहृ }  vyAharate  { vyAhR } verb  utter inarticulate sounds   
   व्याहरति  { व्याहृ }  vyAharati  { vyAhR } verb  utter inarticulate sounds  
   कल  kala adj.
   indistinct or inarticulate    
   बाष्पकल  bASpakala adj.
   inarticulate through tears  
   जल्पि  jalpi f.
   inarticulate or low speech   
   व्याहृत  vyAhRta n.
   inarticulate speech or song  
   क्ष्वेडति  { क्ष्विड् }  kSveDati  { kSviD } verb  utter an inarticulate sound   
   रसित  rasita adj.
   uttering inarticulate sounds  
   अव्यक्तानुकरण  avyaktAnukaraNa n.
   imitating of inarticulated sound   
   कल  kala m.
   low or soft and inarticulate tone  
   कूजन  kUjana n.
   uttering of any inarticulate sound   
   विलापिन्  vilApin adj.
   uttering moaning or inarticulate sounds  
   ग्रस्त  grasta n.
   inarticulate pronunciation of the vowels   
   कूजति  { कूज् }  kUjati  { kUj } verb  make any inarticulate or monotonous sound  
   गद्गदध्वनि  gadgadadhvani m.
   low inarticulate expression of joy or grief   
   ग्रास  grAsa m.
   inarticulate pronunciation of the gutturals  
   हुलहुली  hulahulI f.
   inarticulate sounds made by women on joyful occasions   
   मणित  maNita n.
   inarticulate sound uttered by women during amorous activities     
            

 
   कल  kala adj.
   undigested   
   अजीर्ण  ajIrNa adj.
   undigested    
   अपक्व  apakva adj.
   undigested   
   अपरिजीर्ण  aparijIrNa adj.
   undigested    
   अपाकिन्  apAkin adj.
   undigested   
   अविपक्व  avipakva adj.
   undigested    
   विदग्ध  vidagdha adj.
   undigested   
   विष्टब्ध  viSTabdha adj.
   undigested    
   साम  sAma adj.
   undigested   
   आम  Ama adj.
   undigested    
   विष्टभ्नोति  { विष्टम्भ् }  viSTabhnoti  { viSTambh } verb  remain undigested   
   विष्टम्भ्नाति  { विष्टम्भ् }  viSTambhnAti  { viSTambh } verb  remain undigested    
   आमाश्रय  AmAzraya m.
   receptacle of the undigested food  
   ऊबध्य  Ubadhya n.
   undigested grass in the stomach or bowels     
            

Wilson

English

 कल r. 1st cl. (कलति) To sound. 1st and 10th cls. (कलति, 
कालयति) To throw or cast,  to send
 also 1st and 10th cls. (कलति, 
कलयति)
1 To go.
2 To count or reckon:
with आङ् prefixed, 
1 To take.
2 To bind or tie
with परि,  To keep in mind,  to think or remember
with वि,  To maim,  to separate a part,  to make defective
with सम,  To sum up,  to add.

 कल
mfn.
   (-लः-ला-लं)
1 Crude,  undigested.
2 Weak.
m.
  (-लः)
1 A low or soft tone,  as humming,  buzzing,  &c.
2 The Śāl tree.
3 In poetry,  time equal to four mātras or instants.
n.
  (-लं)
1 Semen virile.
2 The jujube,  (Zizyphus jujuba)
f.
  (-ला)
1 A small part of any thing.
2 A digit or one sixteenth of the moon's diameter.
3 A division of time,  equal to thirty Kāṣas or about eight seconds.
4 The 60th part of one thirtieth of a zodiacal sign,  a minute of a degree.
5 Interest on a capital.
6 Any practical art,  mechanical or fine,  sixty-four such are enumerated,  as
carpentering,  architecture,  jewellery,  farriery,  acting,  dancing,  music, 
medicine,  poetry,  &c.
7 The menstrual discharge.
8 A boat.
9 Fraud,  deceit.
E.
  कल to sound,  to count,  &c. (-अच्) affix
 or क pleasure,  and
ल what gives,  from ला to bring,  &c.

Apte

English

कल [kala],  a.
  [ कल्- घञ्]

Sweet and indistinct (अस्पष्टमधुर)
 कर्णे कलं किमपि रौति H.*
  1.78
 सारसैः कलनिर्ह्रादैः R.*
  1.41, 8. 59
 M.*
  5.1. वाग्भिः कलाभिर्ललितैश्च हावैः Bu. Ch.2.3. (Hence

Low,  soft ,  sweet (note &c.
 )
 melodious,  pleasing,  निशासु भास्वत्कलनूपुराणाम् R.*
  16.12.

Making noise,  jingling,  tinkling &c.
 
 भास्वत्कलनूपुराणाम् R.*
  16.12
 कल- किङ्किणीरवम् Śi.*
  9.74, 82
 कलमेखलाकलकलः 6.14, 4.57

Weak.

Crude
 undigested.

Vigorous.

Full. दीनस्य ताम्राश्रुकलस्य राज्ञः Rām.*
  2.13.24.

ला A low or soft  and inarticulate tone.

(In poetry) Time equal to four Mātrās.

(m.   pl.
 ) A class of manes.-लम् Semen.  Comp.
   अङ्कुरः the Sārasa bird. -अनु- वादिन् m.
 

a sparrow.

a bee.

the Chātaka bird. -अविकलः a sparrow.

आलापः a sweet humming sound.

sweet and agreeable discourse
 स्फुरत्- कलालापविलासकोमला करोति रागं हृदि कौतुकधिकम् K.*
  2.

a bee. -उत्ताल a.
  high,  sharp. -कण्ठ a.
  having a sweet voice. (-ण्ठः) (ण्ठी f.
 )

the (Indian) cuckoo.

a goose,  swan. 

कलः murmuring or hum of a crowd.

indistinct or confused noise
 चलितया विदधे कलमेखलाकलकलो$लकलोलदृशान्यया Śi.*
  6.14
 नेपथ्ये कलकलः (in dramas)
 Bh.*
  1.27, 37
 Amaru.*
  31.

N.
  of Śiva. 

resin,  pitch. -कूजिका,  -कूणिका a wanton woman.  -घोषः the (Indian) cuckoo. -चु(चू)रिः N.
  of a royal family
 B. R. -तूलिका a wanton or lascivious woman.  -धूतम् silver.

धौतम् silver
 कलधौतधौत- शिलवेश्मनां रुचौ Śi.*
  13.21, 4.41.

gold
 विमलकलधौत- त्सरुणा खड्गेन Ve.*
  3. कन्येयं कलधौतकोमलरुचिः कीर्तिस्तु नातः परा Mahār.

a low or pleasing tone. ˚लिपि f.
 

illumination of a manuscript with gold.

characters written in gold
 मरकतशकलकलितकलधौतलिपेरिव रतिजय- लेखम् Gīt.*
  8.

ध्वनिः a low sweet tone.

a peacock.

the (Indian) cuckoo.-नाद a.
  having a low and sweet tone. (-दः) a swan
 see कलध्वनि. -भाषणम् lisping,  the prattle of childhood.

रवः a low sweet tone.

a dove.

the (Indian) cuckoo. -विशुद्ध a.
  soft  and clear
 Ś.*
  5. -व्याघ्रः a mongrel breed between a tigress and panther.

हंसः a gander,  a swan
 वधूदुकूलं कलहंस- लक्षणम् Ku.*
  5.67.

a duck,  drake
 Bk.*
  2.18
 कलमन्य- भृतासु भाषितं कलहंसीषु मदालसं गतम् R.*
  8.59.

the supreme soul.

an excellent king.

Apte 1890

English

 कल a. [कल्-घञ्] 1 Sweet and indistinct (अस्पष्टमधुर)
 कर्णे कलं किमपि रौति H. 1. 81
 सारसैः कलनिर्ह्रादैः R. 1. 41,  8. 59
 M. 5. 1. (Hence) 
2 Low,  soft,  sweet (note &c.)
 melodious,  pleasing. 
3 Making noise,  jingling,  tinkling &c.
 भास्वत्कलनूपुराणां R. 16. 12
 कलकिंकिणीरवं Śi. 9. 74,  82
 कलमेखलाकलकलः 6. 14,  4. 57. 
4 Weak. 
5 Crude
 undigested. 
लः 1 A low or soft and inarticulate tone. 
2 (In poetry) Time equal to four Mātrās. 
3 (m. pl.) A class of manes. 
लं Semen. 
Comp. 
अंकुरः the Sārasa bird. 
अनुवादिन् m. {1} a sparrow. {2} a bee. {3} the Cātaka bird. 
अविकलः a sparrow. 
आलापः {1} a sweet humming sound. {2} sweet and agreeable discourse
 स्फुरत्कलालापविलासकोमला करोति रागं हृदि कौतुकाधिकम् K. 2. {3} a bee. 
उत्ताल a. high,  sharp. 
कंठ a. having a sweet voice. (
ठः) (ठी f.) {1} the (Indian) cuckoo. {2} a goose,  swan. {3} a pigeon. 
कलः {1} murmuring or hum of a crowd. {2} indistinct or confused noise
 चलितया विदधे कलमेखलाकलकलोऽ लकलोलदृशान्यया Śi. 6. 14
 नेपथ्ये कलकलः (in dramas)
 Bh. 1. 27,  37
 Amaru. 28. {3} N. of Śiva. {4} resin,  pitch. 
कूजिका,  
कूणिका a wanton woman. 
घोषः the (Indian) cuckoo. 
तूलिका a wanton or lascivious woman. 
धूतं silver. 
धौतं {1} silver
 Śi. 13. 51,  4. 41. {2} gold
 विमलकलधौतत्सरुणा खद्भेन Ve. 3. {3} a low or pleasing tone. °लिपिः f. {1} illumination of a manuscript with gold. {2} characters written in gold
 मरकतशकलकलितकलधौतलिपेरिव रतिजयलेखं Gīt. 8. 
ध्वनिः {1} a low sweet tone. {2} a pigeon. {3} a peacock. {4} the (Indian) cuckoo. 
नाद a. having a low and sweet tone. (
दः) a swan
 see कलध्वनि. 
भाषणं lisping,  the prattle of childhood. 
रवः {1} a low sweet tone. {2} a dove. {3} the (Indian) cuckoo. 
विशुद्ध a. soft and clear
 Ś. 5. 
हंसः {1} a gander,  a swan
 वधूदुकूलं कलहंसलक्षणं Ku. 5. 67. {2} a duck,  drake
 Bk. 2. 18
 R. 8. 59. {3} the supreme soul. {4} an excellent king. 

Monier Williams Cologne

English

 कल mf(आ)n.  (etym.   doubtful) indistinct,  dumb,  BṛĀrUp.
   
 ChUp.

 (ifc. ,  बाष्प,  or अश्रु preceding) indistinct or inarticulate (on account of tears),  MBh.
  
 R.
  &c.
  

 low,  soft (as a tone),  emitting a soft tone,  melodious (as a voice or throat),  R.
 
 BhP.
  
 Vikr.
  &c.

 a kind of faulty pronunciation of vowels,  Pat.
 

 weak,  crude,  undigested,  L.
 

 कल m.
  (scil.  स्वर) a low or soft and inarticulate tone (as humming,  buzzing &c.
  ),  L.
 

 Shorea robusta,  L.
 

 (in poetry) time equal to four Mātras or instants,  W.
 

 कल m.
  pl.
  a class of manes,  MBh.
  

 कल n.
  semen virile,  L.
 

 Zizyphus Jujuba

 कल m.
  N.
  of a poet,  Subh.
 

Monier Williams 1872

English

 कल,  अस्,  आ,  अम्,  dumb,  hoarse,  indistinct,  inarticu-
late (especially in composition with वाष्प and अश्रु, 
e. g. वाष्प-कल,  अश्रु-कल,  having the speech
impeded by tears,  sobbing)
 emitting a low or soft
tone,  as humming,  buzzing,  &c.
 weak
 crude, 
undigested
 (अस्),  m. (scil. स्वर) a low or soft and
inarticulate tone,  as humming,  buzzing,  &c.
 the
tree Shorea Robusta
 (in poetry) time equal to four
Mātras or instants
 (आस्),  m. pl. a class of manes or
deceased ancestors
 (अम्),  n. semen virile
 the ju-
jube,  Zizyphus Jujuba
 (for कला see below,  s. v.)
—कल-कण्ठ,  अस्,  m. a pleasing tone or note
 a
low murmuring tone
 having a sweet voice,  N. of
several birds,  as of the Indian cuckoo
 a dove,  a
pigeon
 a goose.
—कल-कल,  अस्,  m. a confused
noise,  the murmuring or buz of a crowd
 resin, 
pitch,  the resinous exudation of the tree Shorea
Robusta
 an epithet of Śiva
 [cf. कटकट,  कटङ्-
कट।]
—कलकल-वत्,  आन्,  अती,  अत्,  causing hum-
ming or murmuring.
—कल-कीट,  अस्,  m.,  N. of a
Grāma.
—कल-कूजिका,  f. a wanton,  a lascivious
woman.
—कल-कूट,  अस्,  m.,  N. of a warrior-tribe
and the country inhabited by it.
—कल-कूणिका,  f.
a wanton,  a lascivious woman.
—कल-घोष,  अस्, 
m. the Kokila or Indian cuckoo.
—कलङ्-कष, 
अस्,  m. a lion
 a musical instrument
 see कर-ताली।
—कलङ्-कुर,  अस्,  m. an eddy,  a whirlpool.
—कल-
ता,  f. or कल-त्व,  अम्,  n. melody,  music.
—कल-
तूलिका,  f. a wanton or lascivious woman
 [cf. कल-
कूणिका।]
—कल-धूत,  अम्,  n. silver
 (wrong read-
ing for कल-धौत?).
—कल-धौत,  अम्,  n. gold
and silver (sounding and shining)
 (अस्,  अम्),  m. n.
a low or pleasing tone.
—कलधौत-लिपि,  इस्,  f. a
streak of gold,  illumination of a manuscript with gold.
—कल-ध्वनि,  इस्,  m. a low sweet tone
 the Ko-
kila or Indian cuckoo
 the turtle-dove
 a peacock.
—कल-नाद,  अस्,  m. a sort of goose
 see कल-
हंस.
—कल-भाषण,  अम्,  n. the prattle of
childhood.
—कल-भैरव,  अस् or अम्,  m. or n. (?), 
N. of a deep ravine in the mountains between the
rivers Tāpī and Narmadā.
—कल-रव,  अस्,  m. a
low sweet tone
 a dove
 the Indian cuckoo
 [cf.
Lat. columba.]
—कल-वचस्,  आस्,  आस्,  अस्,  speaking
sweetly,  singing.
—कल-स्वन,  अस्,  आ,  अम्,  having
a charming voice (a bird).
—कल-स्वर,  अम्,  n. a
low musical sound.
—कल-हंस,  अस्,  m. a kind of
duck or goose
 a gander
 another bird,  Gallinula
Porphyria
 a drake or (according to some) a teal
an excellent king
 Brahma or the supreme spirit
N. of a metre consisting of four lines of thirteen sylla-
bles each.
—कलानुनादिन् (°ल-अन्°),  ई,  m. a sparrow
a bee,  but particularly one of a very large kind
 the
Cātaka bird.
—कलालाप (°ल-आल्°),  अस्,  m. a sweet
humming sound,  discourse
 a bee.
—कलोत्ताल (°ल-
उत्°),  अस्,  आ,  अम्,  high,  sharp.

Macdonell

English

 कल kala,  a.
  dumb
 indistinct
 inarticulate
 🞄choked with tears (—°)
 low,  soft (note)
 🞄uttering a soft sound: -m,  ad.
 -kaṇṭhikā,  f.
  🞄female cuckoo
 -kala,  m.
  confused noise or 🞄cry: -rava,  -ārava,  m.
  id.,  -vat,  a.
  tinkling.

Benfey

English

 कल कल, 
 I. adj.
 ,  f.
  ला, 
 1. Dumb
(ved.).
 2. Low,  Brāhmaṇ. 3,  21
 soft, 
Śāk. d. 85
 Ṛt. 6,  29. कलम्,  adv.
Softly,  Rām.  1,  19,  10.
 3. Indistinct, 
confused,  Megh. 31.
 4. Uttering a
low sound,  Vikr. d. 119.
 II. m.
  A
kind of Pitṛs or Manes,  MBh. 2,  463.
 III. Often in compound words after
अश्रु and वाष्प,  adj.
  Indistinct on
account of tears,  Rām.  2,  106,  33
 2,  34, 
53. वाष्प-कल + म्,  adv. MBh. 3, 
10839. वाष्प-कला,  f.
  A torrent of
tears,  Bhāg. P. 3,  22,  55.
 -- Comp.
 
मद-, 
1. adj.
  speaking like a drunken person. 
2. m.
  an elephant in rut
 see कला।

Apte Hindi

Hindi

कल
वि* - "कल्(कड्)-घञ्, अवृद्धिः, डलयोरभेदः"
"मधुर,  और अस्पष्ट"

कल
वि* - "कल्(कड्)-घञ्, अवृद्धिः, डलयोरभेदः"
मन्द मधुर (स्वर)

कल
वि* - "कल्(कड्)-घञ्, अवृद्धिः, डलयोरभेदः"
"कोलाहल करने वाला,  झनझनाता हुआ,  टनटन करता हुआ"

कल
वि* - "कल्(कड्)-घञ्, अवृद्धिः, डलयोरभेदः"
दुर्बल

कल
वि* - "कल्(कड्)-घञ्, अवृद्धिः, डलयोरभेदः"
"अनपका,  कच्चा"

कलः
पुं*
  - "कल्(कड्)-घञ्, अवृद्धिः, डलयोरभेदः"
मन्द या मृदु और अस्पष्ट स्वर

कलम्
नपुं*
   - "कल्(कड्)-घञ्, अवृद्धिः, डलयोरभेदः"
वीर्य

कल
वि* - कल्+घञ्
प्रबल

कल
वि* - कल्+घञ्
"पूर्ण,  भरा हुआ"

Shabdartha Kaustubha

Kannada

कल - शब्दसङ्ख्यानयोः (भ्वा० आत्म० शब्दे अकर्मकः सङ्खानेसकर्मकः से०) कलते
पदविभागः - > धातुः
कन्नडार्थः - > ಶಬ್ದ ಮಾಡು /ಸದ್ದು ಮಾಡು
कल - शब्दसङ्ख्यानयोः (भ्वा० आत्म० शब्दे अकर्मकः सङ्खानेसकर्मकः से०) कलते
पदविभागः - > धातुः
कन्नडार्थः - > ಎಣಿಸು /ಲೆಕ್ಕ ಮಾಡು

कल - गतौ सङ्ख्याने च (चुरा- उभ० सक० से०) कलयति - ते ।
पदविभागः - > धातुः
कन्नडार्थः - > ಹೊಂದು /ಪಡೆ
कल - गतौ सङ्ख्याने च (चुरा- उभ० सक० से०) कलयति - ते ।
पदविभागः - > धातुः
कन्नडार्थः - > ಎಣಿಸು /ಲೆಕ್ಕ ಮಾಡು
प्रयोगाः - > "प्रह्लादश्चास्मि दैत्यानां कालः कलयतामहम्"
उल्लेखाः - > गीता० १०-३०
कल - गतौ सङ्ख्याने च (चुरा- उभ० सक० से०) कलयति - ते ।
पदविभागः - > धातुः
कन्नडार्थः - > ಉಚ್ಚರಿಸು /ಹೇಳು /ಮಾತಾಡು
प्रयोगाः - > "विहगाः कदम्बसुरभाविह गाः कलयन्त्यनुक्षणमनेकलयम्"
उल्लेखाः - > माघ० ४-३६
कल - गतौ सङ्ख्याने च (चुरा- उभ० सक० से०) कलयति - ते ।
पदविभागः - > धातुः
कन्नडार्थः - > ಗ್ರಹಿಸು /ಹಿಡಿದುಕೋ /ದರಿಸು
प्रयोगाः - > "कलवलयश्रेणीं पाणौ पदे कुरु नूपुरौ" । "कलयति हिमांशोर्निष्कलङ्कस्य लक्ष्मीम्"
उल्लेखाः - > २)मालती० १-२५
कल - गतौ सङ्ख्याने च (चुरा- उभ० सक० से०) कलयति - ते ।
पदविभागः - > धातुः
कन्नडार्थः - > ಗ್ರಹಿಸು /ತಿಳಿದುಕೊ
प्रयोगाः - > "क्रियतेऽनुवृत्तिरुचितैव ततः कलयेदमानमनसं सखि माम्"
उल्लेखाः - > माघ० ९-५८
कल - गतौ सङ्ख्याने च (चुरा- उभ० सक० से०) कलयति - ते ।
पदविभागः - > धातुः
कन्नडार्थः - > ನಡೆ /ಹೋಗು /ಮುಂದೆ ಸಾಗು /ದಾರಿ ಹಿಡಿಸು ನಡೆ
प्रयोगाः - > "साक्षादप्सरसो विमानकलितव्योमान एवाभवत्"
उल्लेखाः - > नैष० २-१०४

कल - क्षेपे (चुरा० उभ० सक० से०) कालयति-ते ।
पदविभागः - > धातुः
कन्नडार्थः - > ಪ್ರೇರಿಸು /ಮುಂದಕ್ಕೆ ತಳ್ಳು
कल - क्षेपे (चुरा० उभ० सक० से०) कालयति-ते ।
पदविभागः - > धातुः
कन्नडार्थः - > ಅಟ್ಟು /ಓಡಿಸು
प्रयोगाः - > "षष्टिं गवां सहस्राणि त्रिगर्ताः कालयन्ति ते"
उल्लेखाः - > भा० विरा० ३३-१५
कल - क्षेपे (चुरा० उभ० सक० से०) कालयति-ते ।
पदविभागः - > धातुः
कन्नडार्थः - > ಎಸೆ /ಬಿಸಾಡು

कल
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕಾಮ /ಮನ್ಮಥ
कल
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಇಂಪಾದ ಮತ್ತು ಅಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಶಬ್ದ
निष्पत्तिः - > कल (शब्दे) - "अच्" (३-१-१३४)
प्रयोगाः - > "प्रगीयते सिद्धगणैश्च योषितामुदारमन्ते कलभाविकस्वरैः"
उल्लेखाः - > माघ० ४-३३
कल
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸಾಲವೃಕ್ಷ /ಮತ್ತಿಮರ
कल
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಬದರೀವೃಕ್ಷ /ಬೋರೆಗಿಡ
कल
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅಂಗುಷ್ಠದಿಂದ ವೀಣೆಯ ತಂತಿಗಳನ್ನು ಮುಟ್ಟುವಿಕೆ
विस्तारः - > "तन्त्रीष्वङ्गुष्ठसंस्पर्शः कलः" - वैज० ।
कल
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಶುಕ್ರಧಾತು /ವೀರ್ಯ
विस्तारः - > "कलं शुक्रे त्रिष्वजीर्णे चव्यक्तमधुरध्वनौ" - मेदि० ।
कल
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಜೀರ್ಣವಾಗದಿರುವ
कल
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಮೂಗ /ಮಾತಾಡುವ ಶಕ್ತಿಯಿಲ್ಲದವನು
कल
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಕಲಾನ್ವಿತ /ಕುಶಲವಿದ್ಯೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದವನು
निष्पत्तिः - > "अच्" (५-२-१२७)
व्युत्पत्तिः - > कलाऽस्त्यस्य
कल
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಮನೋಹರವಾದ
कल
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಮಧುರವಾದ /ಇಂಪಾದ
प्रयोगाः - > "कलमन्यभृतासु भाषितं कलहंसीषु मदालसं गतम्"
उल्लेखाः - > रघु० ८-५९
कल
पदविभागः - > क्रियाविशेषणम्
कन्नडार्थः - > ಗಂಭೀರವಾಗಿ
प्रयोगाः - > "कलं चलद्भिः सुरसैन्यसिन्धुरैः"
उल्लेखाः - > कुमा० १४-२४

L R Vaidya

English

 kala {% (I) a. (f. ला) %} 1. Sweet and indistinct,  R.i.41,  viii.59,  Rt.vi.30
making noise,  चलितया विदधे कलमेखलाकलकलोऽलकलोलदृशात्यया Sis.vi.14,  ix.74,  82,  R.xvi.12
weak
crude,  undigested.

 kala {% (II) m. %} A low or soft tone.

 kala {% (III) n. %} Semen.

Bopp

Latin

 कल (r. कल् s. अ)
1) lenis,  mollis,  placidus,  de voce.
RAGH. 8. 58.: कलम् अन्यभृतासु भाषितम् (निहि-
तम्)
 1. 41.: सारसैः कलनिह्रदैः. N. 9. 25.
 वाष्पक-
लया वाचा.
2) leniter,  placide sonans. RAGH. 16. 12.:
कलनूपुराणाम्…अभिसारिकाणाम्.
3) m. sermo le-
nis,  placidus. BR. 3. 21.
4) n. semen virile. MED.

Aufrecht Catalogus Catalogorum

English

 कल poet. Sbhv.

Edgerton Buddhist Hybrid

English

 kala,  perh. = Skt. kara,  hand,  in LV 〔12.11〕 (vs) kena sa kalagata (Lefm. prints sakalagata) ti bodhi (so read with ms. A m.c.,  for bodhī)
 so Foucaux and Tib. (khyod ni byaṅ chub phyag mthil bzhag daṅ ḥdra,  enlightenment is the same as put in thy hand-palm
 kena is difficult
 Foucaux seems to have read tena with ms. H
 Tib. has no evident correspondent
 does sa go with bodhi?).

Lanman

English

 kala,  a. dumb
 indistinct
 -am,  adv. gently, 
 and so pleasantly (of humming).

Kridanta Forms

Sanskrit

कल (क꣡ल꣡ गतौ सङ्ख्याने च - चुरादिः - सेट्)
ल्युट् =  कलनम्
अनीयर् =  कलनीयः - कलनीया
ण्वुल् =  कलकः - कलिका
तुमुँन् =  कलयितुम्
तव्य =  कलयितव्यः - कलयितव्या
तृच् =  कलयिता - कलयित्री
क्त्वा =  कलयित्वा
ल्यप् =  प्रकलय्य
क्तवतुँ =  कलितवान् - कलितवती
क्त =  कलितः - कलिता
शतृँ =  कलयन् - कलयन्ती
शानच् =  कलयमानः - कलयमाना

धातुपाठः (Krishnacharya)

Sanskrit

धातुः:
  कल्
मूलधातुः:
   कल
धात्वर्थः:
  शब्दसंख्यानयोः
गणः:
  भ्वादिः
कर्मकत्वं:
  शब्दे सकर्मकः, सङ्ख्याने अकर्मकः
इट्त्वं:
  सेट्
उपग्रहः:
  आत्मनेपदी
रूपम्:
  कलते

धातुः:
  कल्
मूलधातुः:
   कल
धात्वर्थः:
  क्षेपे
गणः:
  चुरादिः
कर्मकत्वं:
  सकर्मकः
इट्त्वं:
  सेट्
उपग्रहः:
  उभयपदी
रूपम्:
  कालयति-ते

धातुः:
  कल्
मूलधातुः:
   कल
धात्वर्थः:
  गतौ संख्याने च
गणः:
  चुरादिः
कर्मकत्वं:
  सकर्मकः
इट्त्वं:
  सेट्
उपग्रहः:
  उभयपदी
रूपम्:
  कलयति-ते
अनुबन्धादिविशेषः:
  अदन्तः

Abhyankara Grammar

English

कल  a fault of pronunciation conse- quent upon directing the tongue to a place in the mouth which is not the proper one,  for the utte- rance of a vowel
 a vowel so pro- nounced
 cf. संवृतः कलो ध्मात: ... रोमश इति	cf.also निवृत्तकलादिकामवर्णस्य प्रत्यापत्तिं वक्ष्यामि M.Bh. Āhnika 1.

धातुप्रदीपः

Sanskrit

कलँ कल  शब्द, संख्यानयोः 
- कलते । चकले । कालः  496

कलँ कल  
मानकरूपान्तरम् - पिलँ
पिल  क्षेपे 
- कालयति  कालः  पेलयति  पेलः  72, 73

कल संख्याने,  गतौ च 
- कलयति  कलयामास  310

Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch

German

 कल 2. a) R. ed. Bomb. 4,  30,  9.

 कल Adj. sweet,  melodious,  Pūrṇabh. 181,  11.

Wordnet

Sanskrit

Synonyms:
  मुदु,  पेलव,  पेशल,  मुदु,  मुदुल,  मृदु,  मराल,  कोमल,  ललित,  मृदुल,  कल,  अपुष्ट,  अरूक्ष,  अरूक्षित,  अरूक्ष्ण,  अलूक्ष,  आर्द्र,  कौमार,  क्लिन्न,  धीर
adjective
 
यस्मिन् कठोरता नास्ति।
 "तस्य स्वभावः सरलः तथा च मृदुः अस्ति।"

Synonyms:
  कन्दल,  कल,  कोमल
adjective
 
यः सामान्यात् निम्नः अस्ति।
 "सीता कन्दले स्वरे गायति।"

Sanskrit Tibetan

Tibetan

rgya
१) कल २) जाल ३) ४) भारत ५) मुद्रा ६) वागुरा ७) समृद्धि

rgyu rkyen
१) कल २) हेतुप्रत्यय

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
तारोऽत्युच्चैर्ध्वनिर्मन्द्रो गम्भीरो मधुरः कलः ॥ १४०९ ॥
-wordlist-
 
तार (पुं),  उच्चध्वनि (पुं),  मन्द्र (पुं),  गम्भीर (पुं),  कल (पुं),  मधुर (पुं)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

कल
कल,  मधुर-अव्यक्त
कलश्च मधुरोऽव्यक्तो विक्रुष्टो निष्ठुरो मतः ॥ १४० ॥
verse 1.1.1.140
page 0017

वैजयन्तीकोषः

Sanskrit

Word: कलः
Root: कल
Gender: पुं
Number: all
अर्थः ⇒ अव्यक्तमधुरध्वनिः
Meaning(s):
⇒ Indistinct soft sound
Shloka(s):
2|4|13|1 ► गम्भीरे मन्द्र उच्चे तु तारो रम्यास्फुटे कलः। (अन्तरिक्षकाण्डः/शब्दाध्यायः)
Synonym(s):
➠ 2|4|13|1 ⇢ कलः (कल) (पुं) ⇒ Indistinct soft sound ⇒ अव्यक्तमधुरध्वनिः
➠ 2|4|13|1 ⇢ कला (कल) (स्त्री) ⇒ Indistinct soft sound ⇒ अव्यक्तमधुरध्वनिः
➠ 2|4|13|1 ⇢ कलम् (कल) (नपुं) ⇒ Indistinct soft sound ⇒ अव्यक्तमधुरध्वनिः
Related word(s):
परा_अपरासंबन्धः ➡ शब्दः
जातिः ➡ ध्वन्यात्मकः
    

Mahabharata

English

Kala,  pl. (āḥ),  a class of pitṛs. § 270 (Brahma-sabhā-varṇana): II,  11,  463.

पुराणम्

English

कल स् / KALA (S)  A group of Manes. This group lives in the Brahmasabhā. (Chapter 11,  śānti Parva).

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 कल,  त् क गतौ । सङ्ख्यायाम् । इति कविकल्पद्रुमः ॥
(अदन्तचुरां--परं--सकं--सेट् ।) अन्त्यस्थतृती-योपधः । कलयति कालं धीरः । इति दुर्गादासः ॥

 कल,  ङ सङ्ख्यारुतोः । इति कविकल्पद्रुमः ॥
 (भ्वां--आत्मं--सकं--अकं च--सेट् ।) ङ कलते दिवसं वृद्धःगणयतीत्यर्थः । रुत् शब्दः । इति दुर्गादासः ॥

 कल,  क नुदौ । इति कविकल्पद्रुमः ॥
 (चुरां--परं--सक--सेट् ।) क कालयति । नुदिरिति नुद ञौश्प्रेरणे इत्यस्य औणादिककिप्रत्यये रूपम् । इतिदुर्गादासः ॥

 कलं,  क्ली,
   (कडति माद्यति अनेन । कड मदे + “हल-श्च” । ३ । ३ । १२१ । इति घञ् । संज्ञापूर्व्वकत्वात्वृद्ध्यभावः । डलयोरेकत्वम् ।) शुक्रम् । इतिमेदिनी ॥
 कोलिवृक्षः । इति शब्दचन्द्रिका ॥

 कलः,  पुं,
   (कल + भावे घञ् वृद्ध्यभावः ।) मधुरास्फुट-ध्वनिः । इत्यमरः । १ । ७ । २ ॥
(“जगौ कलं वामदृशां मनोहरम्” ॥
 इतिभागवतम् । १० । २९ । ३ ॥
) सालवृक्षः । इतिराजनिर्घण्टः ॥

 कलः,  त्रि,  (कलयति मान्द्यं नयति जाठराग्निम् । कल+ णिच् + अच् । धातूनामनेकार्थत्वात् विशेषतःकलिहलिरित्युक्तेश्च तथात्वम् ।) अजीर्णः । इतिमेदिनी ॥
 (अव्यक्तमधुरध्वनिः । यथा रघुः । १ । ४१ ।“सारसैः कलनिर्ह्रादैः क्वचिदुन्नमिताननौ” ॥
)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 कल संख्यायां सक०
  शब्दे अक० भ्वा०
  आत्म० सेट् । कलतेअकलिष्ट चकले प्रनिकलते ।

 कल गतौ संख्यायाञ्च अद० चुरा० उभय० सक०
  सेट् ।कलयति ते अचकलत् त । कलयाम्--बभूव आस-चकार चक्रे । गत्यर्थत्वात् ज्ञानार्थत्वमपि । “कल-यन्त्यनुक्षणमनेकलयम्” माघः “व्यालनिलयमिलनेनगरलमिव कलयति मलयजसारम्” जयदे० ग्रहणे “कलथबलयश्रेणीं पाणौ पदे कुरुनूपुरौ” जलदे० । संख्यानञ्चात्रगणनं ज्ञानभेदश्च । “स पश्चात् संपूर्णः कलयति धरित्रींतृणसमाम्” नीतिः “कलयैदमानमनसं सखि! माम्”माघः । “वाचामाचकलत् रहस्यमखिलं यश्चाक्षपादस्फुराम्”मल्लि० । उच्चारणेच “माद्यन्तः कलयन्तु चूतशिखरे,  केलि-पिकाः पञ्चमम्” । ग्रासे “कालः कलयतामस्मि” गीता ।“कलनात्सर्वभूतानां स कालः परिकीर्त्तितः” ति० त०विष्णुध० । कलनीयम् कलयितव्यम् कलयिता कलितः ।कलयन् कलयमानः कलयितुम् कलयित्वा आक-लय्य । “कलितललितवनमालम्” जयदे० “करक-लितकपालः कुण्डली दण्डपाणिः” वटुकस्तवः ।अव--अवगमे अवकलयति वि + अव वियोजने “यदि व्यक्तेयुक्तिव्यवकलनमार्गेऽसि कुशला” लीला० ।आ + बन्धने “सुवर्ण्णसूत्राकलिकधराम्बराम्,  माघः ज्ञाने च”“वाचामाचकलत्” मल्लि० । “मकरध्वजद्विरदमाकलयत्”“सुक्तावलीराकलयाञ्चकार” इति च माघः ।प्रति + आ + प्रतिबोधे प्रत्याकलितस्वदुर्नयः” दशकु० ।उद् + उत्क्षिप्य ग्रहणे “स तस्य हस्तोत्कलितस्तदासुरो विक्री-डतो यद्वदहिर्गरुत्मतः” भाग० ७,  ८,  १६ ।सम् + एकसंख्यापादनरूपे योगे । “अथ संङ्कलनव्यकलननयोःकरणसूत्रम्” “सैकपदघ्नपदार्धमथैकाद्यङ्गयुतिः किलसङ्गलिताख्या” लीला० ।

 कल नोदने प्रेरणे चुरा० उभय० सक०
  सेट् । कालयति तेअचीकलत् त । कालयां बभूव आस चकार चक्रे । काल-यितव्यः कालनीयः । कालयिता कालितः कालयन् कालय-मानः । कालयित्वा आकाल्य । कर्म्मणि काल्यते अकालिअकालयिषाताम् अकालिषाताम् । “गवां शतसहस्राणित्रिगर्त्ताः कालयन्ति ते” भा० वि० १००,  ७ । “गावोन काल्यन्त इदं कुतो रजः” भाग० ४,  ५,  ८ । सा गौस्तत्-सकलं सैन्यं कालयामास दूरतः” भा० आ० ६६९० ।

 कल पु०
  कल--शब्दे घञ् नि० अवृद्धिः । मधुराव्यक्ते ध्वनौअमरः । “सारसैः कलनिर्ह्रादैः” “कलमन्यमृतासुभाषितं कलहंसीसु मदालसं गतम्” “निशासु भास्वत्कलनूपुराणाम्” रघुः । “कलपक्षिणीरवमुदासि वपुः” ।“कलकाञ्चि काञ्चिदरुणत्तरुणः” माघः । कलप्रधानाकाञ्चि-र्यत्र एवं कलहंस इत्यादौ शा० त० समासस्तेन तस्य नतद्युक्तार्थता । अतएवामरेण “कलो मन्द्रस्तु गम्भीरस्तारो-ऽत्युच्चैस्त्रयस्त्रिषु” मन्द्रादीनां त्रयाणामेव त्रिलिङ्गत्व-मुक्तम् । “उदकण्ठि कण्ठपरिवर्त्तिकलस्वरशून्यगानपरयापरया” माघः । कड--मदे अच् डस्य लः । २ शुक्रे चरम-धातौ न०
  मेदि० । ४ कोलिवृक्षे पु०
  शब्दच० । ४ सालवृक्षेपु०  राजनि० । ५ अजीर्ण्णे त्रि०
  मेदि० । कलास्त्यस्यअच् । कुलान्वितेऽवयवे च ।

क्षीरतरङ्गिणी

Sanskrit

कलँ कल शब्द, संख्यानयोः
- कलते  आकलते,  सङ्कलते,  परिकलते,  प्रत्याकलते,  विकलते अच्-कलः  कल्यते-कालः,  घञ्  कलनीयम्  कल्यम्  काल्यं प्रभातम्,  काले साधु वा कलितम् कलिः  कलिका  कर्दिकडेरमच् (तु0उ0 484) कलमः  पृकलिभ्यामुषच् (दश0 उ0 915) कलुषः  उणादौ कल्मषम्,  कल्माषः  कल्योऽघ्न्यादौ (द्र0 उ0 4111) कलासु साधर्वा  कलायः सतीनकः  कलितं व्याप्तं गहनञ्च  कललं शुक्रशोणितमलम्  चुरादौ कल संख्याने (10253) अदन्तः कलयति  कलना,  कला बाहुलकात्  कल किल पिल क्षेपे (1059) इत्यस्मात् कालयति,  काल,  कालनम्,  कालना कालिः  कालिका तु मेघजालम्,  मनोज्ञादौ (द्र0 गण0 5 1133)  484

कलँ कल
मानकरूपान्तरम् - किलँ
किल
मानकरूपान्तरम् - पिलँ
पिल  क्षेपे
- गाः कालयति  कालः  कथादौ कल संख्याने (10253)-संकलयति,  कलः  भ्वादौ (1332) कलते  केलयति,  केलिः  तुदादौ किल श्वैत्यक्रीडनयोः (660)-किलति  पेलयति,  पेलम्  भावकर्मणोरणिच्पक्षे-पिल्यते  पेलृ गतौ (1361) इत्यस्मात् पेल्यते इति चन्द्रः  67-69

कल गतौ,  संख्याने च
- कलयति  भ्वादौ कल शब्दसंख्यानयोः (1332)-कलते,  हेतौ कालयति, क्षेपार्थात् (1059)-कालयति गाम्  309

धातुवृत्तिः

Sanskrit

कलँ कल  (अर्थः)  शब्द, संख्यानयोः
(कलइत्यादि कालः) "अकर्त्तरि च कारे'' इति घञ् काले भवं (काल्यम्) "दिगादिभ्यो यत्'' इति सप्तम्यन्ताद्भवार्थे यत् कालः प्राप्तोस्य(काल्य उत्सवः)  ( सूत्रम्) कालाद्यत् (इति सूत्रम्) इति प्रथमान्तादस्य प्राप्तमित्यर्थे यत् अनित्यो वर्णः कालेनरक्तो वा (कालकः)  ( सूत्रम्) कालाच्च (इति सूत्रम्) इति नित्ये वर्णे रक्ते च वर्त्तमानात्स्वार्थे कन् (काली) "जानपद "इत्यादिना वर्णे ङीष् अन्यत्र (काला कालिका) संज्ञायां कनि "केणः, ''इति ह्रस्वः (कलिकम्) "सलिकलि'' इति इलच् (कलभः) "कृगृसृसलिकलि'' इत्यभच् ( कलिः ) इनितीन्प्रत्ययः कलिना दृष्टं साम ( कालेयम् ) "कर्लर्ढक्'' इति तृतीयान्ताद् दृष्टं सामेत्यर्थे ढक् "आयनेयी इत्यादिनैयादेशः [ सर्वत्राग्निकलिभ्यां दग्वक्तव्यः ] इत्युक्तत्वात् "मुण्डमिश्च'' इत्यादिना गृह्णत्थे णिचि णाविष्ठवदिति टिलोपः अत्र हलिकल्योरदन्तत्वनिपातनं सन्वद्भावप्रतिषेधार्थमिति णिसंनियोगेलनाकारविधानादग्लोपित्वाद् हस्वाभावात् अचकालदिति भवति अत्र यद्यपीकारोप्यगेव " तथापि तस्य टेरिति लोपात्परत्वाद्वृद्धौ ऐकारे तस्य चायादेशात्पूर्वं परत्वाटिलोपे ऽथमग्लोपि न स्यात् कृते त्वत्त्वे वृद्धौ कृतायामप्यग्लोप्येव ननु च वृद्धावात्वे पुकि च तत्सहितस्य टिलोपेन भाव्य मित्यनग्लोपित्वात् कथमग्लेपः नैषः दोषः तत्राग्लोपिग्रहणस्य समुदार्यात्वात्,  अन्यथा मालामाख्यत् (अममालत) इत्यादौ केवलस्याप्यको लोपे अचः परस्मिन् इति तस्य स्थानिवत्वात् (अममालत्) इत्यादौ केवलस्याप्यको लोपे अचः परस्मिन् इति तस्य स्थानिवत्वात् अभ्यासस्य चङ्परणिपरत्वाभावादेव सन्वद्भावो न भविष्यतीति किमग्लोपिग्रहणेन न च मन्तव्यं सवेत्राभ्यासस्य चङ्परणिपरत्वायोगाद्व्यवधानेन भाव्यमेवेत्य का प्राप्तेन स्थानिवद्भावेन व्यवधानेपि तदिति तत्रैव निषेधार्थमेतदस्त्विति येन नाव्यवधानं तेन व्यवहितेपि वचनप्रामाण्यादिति न्यायेनावर्जनीयोत्तरव्यंजनव्यवधानस्यैवाश्रयणं युक्तम् अयं क्षेपे चुरादिः,  गतिसंख्यानयोः काथादिः493

कलँ कल 
मानकरूपान्तरम् - विलँ
विल  (अर्थः)  क्षेपे
( कालयति वेलयति वेला ) कलयतीति गतिसंख्यानयोः कथादौ भविष्यति कलतइति शब्दसंख्यानयोः शपि वेलते इति वेलेरपि चलने, विलतीतिसंवरणे शे क्वचित् किलेत्यप्यत्र पठ्यते,  मैत्रेयादिभिस्तु न पठ्यते,  श्वैत्यक्रीडनयोः किलतीति शे 70-71

कल  (अर्थः)  गतौ,  संख्याने च
( कलयति ) कालयतीति क्षेपे गतम् कलतीति शपि 313

कृदन्तरूपमाला

Sanskrit

1 {@“कल शब्दसंख्यानयोः”@} 2 ‘कलेः कालयति क्षेपे,  गतिसंख्यानयोर्द्वयोः। 
 कलयेत्,  शब्दसंख्यानविषये कलते शपि।।’ 3 इति देवः। 
 कालकः-लिका,  कालकः-लिका,  चिकलिषकः-षिका,  चाकलकः-लिका
   कलिता-त्री,  कालयिता-त्री,  चिकलिषिता-त्री,  चाकलिता-त्री
   -- कालयन्-न्ती,  कालयिष्यन्-न्ती-ती
   -- कलमानः,  कालयमानः,  चिकलिषमाणः,  चाकल्यमानः
   कलिष्यमाणः,  कालयिष्यमाणः,  चिकलिषिष्यमाणः,  चाकलिष्यमाणः
   कल्-कलौ-कलः
   -- -- -- कलितम्-तः,  कालितः-तम्,  चिकलिषितः,  चाकलितः-तवान्
   4 कलः,  विकलः,  सकलः,  5 कलनः,  कालः,  चिकलिषुः,  चिकालयिषुः,  चाकलः
   कलितव्यम्,  कालयितव्यम्,  चिकलिषितव्यम्,  चाकलितव्यम्
   6 प्रनिकलनीयम्,  प्रनिकालनीयम्,  चिकलिषणीयम्,  चाकलनीयम्
   काल्यम्,  काल्यम्,  चिकलिष्यम्,  चाकल्यम्
   ईषत्कलः-दुष्कलः-सुकलः
   -- -- कल्यमानः,  काल्यमानः,  चिकलिष्यमाणः,  चाकल्यमानः
   7 कालः-काली,  कालः,  चिकलिषः,  चाकलः
   कलितुम्,  कालयितुम्,  चिकलिषितुम्,  चाकलितुम्
   कल्तिः,  8 कला,  कालना,  चिकलिषा,  चिकालयिषा,  चाकला
   कलनम्,  कालनम्,  चिकलिषणम्,  चाकलनम्
   कलित्वा,  कालयित्वा,  चिकलिषित्वा,  चाकलित्वा
   9 संकल्य,  प्रकाल्य,  प्रचिकलिष्य,  प्रचाकल्य
   कालम् २,  कलित्वा २,  कालम् २,  कालयित्वा २,  चिकलिषम् २,  चिकलिषित्वा २,  चाकलम् २
   चाकलित्वा २।
प्रासङ्गिक्यः
 
 01 =>
  (१७४)
 02 =>
  (१-भ्वादिः-४९७। सक। सेट्। आत्म।)
 03 =>
  (श्लो-१५५)
 04 =>
  [[आ। ‘मामल्यमानं स्मितमल्लिकावलीमाभाल्यदैत्याधिपभल्लनोद्धुरम्। कलोरुकल्लोलकलिन्दजाजले बालैस्तयूभिस्सह देवनोत्सुकम्।।’ धा। का। १-६४।]]
 05 =>
  [[१। ‘अनुदात्तेतश्च हलादेः’ (३-२-१४९) इति युच् ताच्छीलिकः।]]
 06 =>
  [[२। ‘शेषे विभाषा--’ (८-४-१८) इति णत्वनिषेधः।]]
 07 =>
  [[३। ‘अकर्तरि च कारके संज्ञायाम्’ (३-३-१९) इति घञ्। स्त्रियां ‘जानपद--’ (४-१-४२) इत्यादिना ङीष् वर्णे विवक्षिते,  काली। अन्यत्र काला।]]
 08 =>
  [[४। बाहुलकात् अङ्।]]
 09 =>
  [पृष्ठम्०१७१+ २६]

1 {@“कल क्षेपे”@} 2 ‘कलेः कालयति क्षेपे,  गतिसंख्यानयोर्द्वयोः। 
 कलयेत्,  शब्दसंख्यानविषये कलने शपि।।’ 3 इति देवः। 
 कालकः-लिका,  4 चिकालयिषकः-षिका
   कालयिता-त्री,  चिकालयिषिता-त्री
   कालयन्-न्ती,  चिकालयिषन्-न्ती
   कालयिष्यन्-न्ती-ती,  चिकालयिषिष्यन्-न्ती-ती
   कालयमानः,  चिकालयिषमाणः
   कालयिष्यमाणः,  चिकालयिषिष्यमाणः
   काल्-कालौ-कालः
   -- कालितम्-तः,  चिकालयिषितः-तवान्
   कालः,  चिकालयिषुः
   कालयितव्यम्,  चिकालयिषितव्यम्
   कालनीयम्,  चिकालयिषणीयम्
   5 काल्यम्,  चिकालयिष्यम्
   ईषत्कालः-दुष्कालः-सुकालः
   -- काल्यमानः,  चिकालयिष्यमाणः
   कालः,  चिकालयिषः
   कालयितुम्,  चिकालयिषितुम्
   कालना,  चिकालयिषा
   कालनम्,  चिकालयिषणम्
   कालयित्वा,  चिकालयिषित्वा
   6 प्रकाल्य,  प्रचिकालयिष्य
   कालम् २,  कालयित्वा २,  चिकालयिषम् २
   चिकालयिषित्वा २।
प्रासङ्गिक्यः
 
 01 =>
  (१७५)
 02 =>
  (१०-चुरादिः-१६०४। सक। सेट्। उभ।)
 03 =>
  (श्लो-१५५)
 04 =>
  [[१। अनेकाचूत्वात् यङ् न।]]
 05 =>
  [[आ। ‘काल्यप्रवेलनकरोऽयमवेलयद् द्रागन्यांश्च तेलितकृपः खलु कंसचाल्यान्। सम्पा- लयेद् विमतलूष्यपशुल्बभूमा क्ष्मामेष राम इव शूर्पनखाविचोटी।।’ धा। का। ३। २२।]]
 06 =>
  [पृष्ठम्०१७२+ २५]

1 {@“कल गतौ संख्याने च”@} 2 इति देवः। 
 3 कलकः-लिका,  4 चिकलयिषकः-षिका
   कलयिता-त्री,  चिकलयिषिता-त्री
   कलयन्-न्ती,  चिकलयिषन्-न्ती
   कलयिष्यन्-न्ती-ती,  चिकलयिषष्यन्-न्ती-ती
   कलयमानः,  चिकलयिषमाणः
   कलयिष्यमाणः,  चिकलयिषिष्यमाणः
   कल्-कलौ-कलः
   -- कलितम्-तः,  चिकलयिषितः-तवान्
   कलः,  चिकलयिषुः
   कलयितव्यम्,  चिकलयिषितव्यम्
   कलनीयम्,  चिकलयिषणीयम्
   ईषत्कलः-दुष्कलः-सुकलः
   -- कल्यम्,  चिकलयिष्यम्
   कल्यमानः,  चिकलयिष्यमाणः
   कलः,  चिकलयिषः
   कलयितुम्,  चिकलयिषितुम्
   कलना,  चिकलयिषा
   सङ्कलनम्,  चिकलयिषणम्
   5 कलयित्वा,  चिकलयिषित्वा
   6 सङ्कलय्य,  प्रचिकलयिष्य
   कलम् २,  कलयित्वा २,  चिकलयिषम् २
   चिकलयिषित्वा २।
प्रासङ्गिक्यः
 
 01 =>
  (१७६)
 02 =>
  (१०-चुरादिः-१८६६। सक। सेट्। उभ। अदन्तः। ‘कलेः कालयति क्षेपे,  गतिसंख्यानयोर्द्वयोः। कलयेत्,  शब्दसंख्यानविषये कलते शपि।।’ (श्लो। १५५)
 03 =>
  [[१। अत्र सर्वत्र अल्लोपस्य स्थानिवत्त्वात् उपधावृद्धिर्न।]]
 04 =>
  [[१। अत्र सर्वत्र अल्लोपस्य स्थानिवत्त्वात् उपधावृद्धिर्न।]]
 05 =>
  [पृष्ठम्०१७३+ २५]
 06 =>
  [[१। ‘ल्यपि लघुपूर्वात्’ (६-४-५६) इति णेरयादेशः।]]

Capeller

German

 कल stumm,  undeutlich,  unverständlich, 
leise,  zart,  lieblich (vim Ton)
 f.
  कल॑
ein Sechzehntel (bes. der Mondscheibe)
ein best. kleiner Zeitteil
 die Kunst.

Burnouf

French

 कल कल a. (कल् 1) qui résonne sourdement ou
faiblement.
		 Au fig. faible,  débile.
		 Non digéré. -- S. m.
  son
sourd ou faible
 gazouillement des oiseaux
 bourdonnement des insectes.
		 Au fig. douce parole,  entretien agréable.

 कल कल n.
  (कल् 10) semence,  sperme.
		 Jujubier, 
zizyphus jujuba,  bot.

Stchoupak

French

 कल-
 a. rauque,  indistinct,  inarticulé 
 bas,  doux (son) 
 qui émet un
son doux,  mélodieux.
°कण्ठ- m.
  coucou indien. 
°कल- m.
  bruit confus,  rumeur,  murmure 
 °कला̆-रव- id. 
-वन्त्- a. strident.
°धौत- nt. or ou argent 
 a. d'or 
 °धौतलिपि- f.
  enluminure.
°भाषिन्- a. qui parle d'une voix agréable.
°मूक- a. sourd-muet.
°रव- m.
  son doux et bas.
°हंस- m.
  n.
  de diverses espèces d'oies ou de canards 
 -ई- f.
 
femelle d'oie ou de canard 
 -क- m.
  petite oie 
 °हंस-गामिनी- f.
 
femme ayant la démarche d'une oie.
कलालाप- m.
  son doux,  voix agréable.
कलोत्ताल- a. fort et mélodieux (voix).

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.