कर्मज (karmaja)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
शब्दसागरः
EnglishHelp us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Spoken Sanskrit
Englishकर्मज - karmaja - - kaliyuga
कर्मज karmaja originating in action
कर्मज karmaja act-born
कर्मज karmaja resulting or produced from any act
कर्मज karmaja born of action
कर्मज karmaja god
कर्मज karmaja holy fig tree [ Ficus religiosa - Bot. ]
कर्मज karmaja kaliyuga
Wilson
EnglishMonier Williams Cologne
EnglishShabdartha Kaustubha
Kannadaकर्मज
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸ್ವರ್ಗ
कर्मज
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ನರಕ
कर्मज
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವಟವೃಕ್ಷ /ಆಲದ ಮರ'
कर्मज
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕಲಿಯುಗ
कर्मज
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಸಂಯೋಗ ಮತ್ತು ವಿಭಾಗ
कर्मज
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಪುಣ್ಯಪಾಪಕರ್ಮಗಳಿಂದ ಉಂಟಾದ ಜನ್ಮಾಂತರ ಪ್ರಾಪ್ತಿ
निष्पत्तिः - > जनी (प्रादुर्भावे)- "डः" (३-२-९८)
व्युत्पत्तिः - > कर्मणो जायते
कर्मज
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಜನ್ಮಾಂತರದ ದುಷ್ಟಕರ್ಮಗಳಿಂದ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುವ ವ್ಯಾಧಿಗಳು
प्रयोगाः - > "कर्मजाः कथिताः केचित् दोषजाः सन्ति चापरे । कर्मदोषोद्भवाश्चान्ये व्याधयः त्रिविधाः स्मृताः ॥"
उल्लेखाः - > भावप्र०
कर्मज
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ನಿಷಿದ್ಧಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯಿಂದ ಉಂಟಾದ ದೋಷ
प्रयोगाः - > "यथा जातफलोवह्निर्दहत्यार्द्रानपि द्रुमान् । तथा दहति वेदज्ञः कर्मजं दोषमात्मनः ॥"
उल्लेखाः - > मनु० १२-१०२
कर्मज
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ನಿತ್ಯ ನೈಮಿತ್ತಿಕಾದಿ ಕರ್ಮಗಳಿಂದ ಉಂಟಾದ ಯಜ್ಞಗಳು
प्रयोगाः - > "कर्मजान् विद्धि तान् सर्वान् एवं ज्ञात्वा विमोक्ष्यसे"
उल्लेखाः - > गीता० ४-३२
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritकर्म्मजः, (कर्म्मणो जातः । विषयभोगवासनाव-शात् क्रमशः मलिनायमानो वृत्तिभिर्जात इत्यर्थः ।जन + ड ।) कलियुगः । इति शब्दरत्नावली ॥
वटवृक्षः । इति जटाधरः ॥
क्रियाजन्ये त्रि ।(यथा, मनुः । १२ । १०१ ।“तथा दहति वेदज्ञः कर्म्मजं दोषमात्मनः” ॥
कारणभेदेन रोगभेदो यथा ।“बहुभिरुपचारैस्तु येन यान्ति समन्ततः ।ते कर्म्मजाः समुद्दिष्टा व्याधयो दारुणाः पुनः” ॥
इति हारीते चिकित्सितस्थाने २ अध्यायः ॥
)
वाचस्पत्यम्
Sanskritकर्म्मज कर्मणो कर्मजन्यादृष्टात् जायते जन--ड ।कर्महेतुके रोगादौ । रोगादिव्याधयो हि नानाविधाःयथोक्तं भावप्र०-“तेष स्वाभाविकाः केचित्केचिदागन्तवः स्मृताः ।मानसाः केचिदाख्याताः कथिताः केऽपि कायिकाः ।तत्र स्वाभाविकाः शरीरस्वभाबादेव जाताः । क्षुत्पिपासासुषुप्त्या च जरामृत्युप्रवृत्तयः । अथवा स्वस्वभावादुत्पत्तेर्जाता स्वाभाविकाः सहजा इति यावत् । ते च जन्मा-न्धत्वादयः । आगन्तवोऽभिघातादिजनिताः । अथवाजन्मोत्तरभाविनः कामक्रोधलोभमोहभयाभिमान-दैन्यपैशुन्यशोकविषादेर्ष्यासूयामात्सर्य्यप्रभृतयः । अथवोन्मादापस्मारमूर्च्छाभ्रममोहतमः संन्यासप्रभृतयः ।कायिकाः पाण्डुरोगप्रभृतयः । कर्मजाः कथिताःकेचिद्दोषजाः सन्ति चापरे । कर्मदोषोद्भवाश्चान्येव्याधयस्त्रिविधाः स्मृताः । तत्र कर्मजाः व्याधययत्प्राक्तनन्दुष्कर्मभवङ्केवलभोगनाश्यम् प्रायश्चित्तनाश्यवा ततो जाताः न तु दुष्टवातादिदोषेण जनितास्तथा ।यथाशास्त्रन्तु निर्णीतो यथाव्याधिचिकित्सितः । न शमंयाति यो व्याधिः स ज्ञेयः कर्मजो बुधैः । दोषजाःमिथ्याहारविहारप्रकुपितवातपित्तकफजाः । ननु मिथ्या-हारविहारिणामपि प्राक्तनसुकृतेन नैरुज्यं दृश्यत एव ।ततो दोषजेष्वपि प्राक्तनं दुष्कर्मैव कारणम् तत् कथंदोषजा इत्युच्यन्ते? । दोषयेष्वपि वस्तुतः आदिकारणंदुष्कर्म वर्त्तत एव किन्तु तत्र मिथ्याहारविहारदूषितादोषा हेतवो दृश्यन्त इति दोषजा इत्युच्यन्त इति स-माधिः । कर्मदोषीद्भवाः । स्वल्पदोषा गरोयांसस्तेज्ञेयाः कर्मदोषजाः । अत्रकारणं दुष्कर्मं प्रबलं यतो दो-षाल्पत्वेऽपि व्याधेर्गंरीयस्त्वन्तत्कर्मक्षयादेव क्षीणं भवति ।दोषाः स्वल्पा अपि निदानत्वनोक्ता दृश्यन्त एवेति दो-षाणां कारणतां मन्यन्त इति । कर्मंक्षयात् कर्मकृतादोषजाः स्वस्वभेषजैः । कर्मंदोषोद्भवा यान्ति कर्म-दोषक्षयात् क्षयम् । दोषजाः स्वस्वभषजैरिति दोपजे-ष्वादिकारणम् दुष्कर्म तद्भेषजार्थद्रव्यक्षयादिजनितंदुःखभोगेन कटुतिक्तकषायाद्यहृद्यभक्षणादिजनितदुःख-भोगेन च क्षयं यान्ति । शेषा दुष्टा हेतवो दोषास्ते स्वस्व-भेषजैः क्षयं यान्तीत्यर्थः । २ कायिकवाचिकमानसकर्मभवेस्थावरादिजन्मनि “शुभाशुभफलं कर्म्म मनोवाग्देहसम्भवम् ।कर्मजागतयो नॄणामुत्तमाधममध्यमाः” ३ कर्म्मजातमात्रेपापादिदोषे च “तथा दहति वेदज्ञः कर्म्मजं दोषमात्मनः”मनुः । क्रियाजन्ये ४ संयोगे ५ विभागे च । “अप्राप्तयोस्तु याप्राप्तिः सैव संयोग ईरितः । कीर्त्तितस्त्रिविधस्त्वेष आद्योऽन्यतरकर्मजः । तथोभयक्रियाजन्यो भवेत् संयोगजोऽ-परः । आदिमः श्येनशैलादिसंयोगः परिकीर्त्तितः ।नेषयोः सन्निपातो यः स द्वितीय उदाहृतः । कपालत-रुसंयोगात् संयोगस्तरुकुम्भयोः । तृतीयः स्यात् कर्मजो-ऽपि द्विधैव परिकीर्त्तितः । अभिघातो नोदनञ्च शब्द-हेतुरिहादिमः । शब्दाहेतुर्द्वितीयः स्याद्विभागोऽपित्रिधा भघेत् । एककर्मोद्भवस्त्वाद्यो द्वयकर्मोद्भवोऽपरः ।विभागजस्तृतीयः स्यात् तृतीयोऽपि द्विधा भवेत्” भाषा०६ वेगाख्यसंस्कारे च “मूर्त्तमात्रे तु वेगः स्यात् कर्मजो-वेगजः क्वचित्” भाषा० ७ वटवृक्षे जटा० । ८ कलियुगेपु० शब्दर० । क्रियाजकर्मभवादयोऽप्यत्रार्थे । ९ धर्माधर्म्म-रूपे गुणभेदे अदृष्टे वेदान्तिमते कर्मणः सूक्ष्मावस्थापन्ने१० संस्कारभेदे ११ स्वर्गे १२ नरके च अदृष्टद्वारा तयोःकर्मजन्यत्वात्तथात्वम् ।
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.