| YouTube Channel

कर्पूरः (karpUraH)

 
Apte
English
कर्पूरः [karpūrḥ] रम् [ram], रम् [Un. 4.9.] Camphor.
Comp.
 -अश्मन् Crystal. -केलिः
N.
 of a flamingo
H.
खण्डः a field of camphor.
a piece of camphor. -तैलम् camphor liniment. -नालिका a kind of food. -मञ्जरी
N.
 of a drama by Rājaśekhara.
मणिः a kind of jewel.
a white mineral (used in medicine) -रसः Quicksilver. -स्तवः a reputed panegyric in तन्त्रशास्त्र.
Apte 1890
English
कर्पूरः,
रं [Uṇ. 4. 90.] Camphor.
Comp.
खंडः {1} a field of camphor. {2} a piece of camphor.
तैलं camphor liniment.
नालिका a kind of food.
मणिः {1} a kind of jewel. {2} a white mineral (used in medicine).
Apte Hindi
Hindi
कर्पूरः
पुं*
 - कृप्-ऊर
कपूर
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 कर्पूरः
noun
एकः द्वीपः ।
"कर्पूरस्य उल्लेखः कथासरित्सागरे अस्ति"
Synonyms:
 कर्पूरः
noun
पुरुषनामविशेषः ।
"कर्पूरः इति नामकानां नैकेषां पुरुषाणाम् उल्लेखः कोषे अस्ति"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
कर्पूरः,
पुं,
क्ली,
 (कृप् + “खर्जूरादित्वात्” उणां ४ । ९० ।इति ऊरः ।) स्वनामख्यातसुगन्धिद्रव्यम् । काफुरइति पारस्य भाषा । कपूर् इति हिन्दी भाषा ।(यथा, -- राजेन्द्रकर्णपूरे ३३ ।“कर्पूरैरिव पारदैरि सुधास्यन्दैरिवाप्लावितेजाते हन्त ! दिवापि देव ! ककुभां गर्भे भवत्की-र्त्तिभिः” ॥
) तत्पर्य्यायः । घनसारः २ चन्द्रसंज्ञः ३सिताभ्रः ४ हिमवालुका ५ । इत्यमरः २ । ६ ।१३० ॥
सिताभः ६ । इति तट्टीका ॥
घनसारकः ७सितकरः ८ शीतः ९ शशाङ्कः १० शिला ११शीतांशुः १२ हिमवालुकः १३ हिमकरः १४शीतप्रभः १५ शाम्भवः १६ शुभ्रांशुः १७ स्फटि-काभ्रः १८ कारमिहिका १९ ताराभ्रः २०चन्द्रार्द्रकः २१ चन्द्रः २२ लोकतुषारः २३ गौरः२४ कुमुदः २५ हनुः २६ हिमाह्वयः २७ चन्द्र-भस्म २८ वेधकः २९ रेणुसारकः ३० । इतिशब्दरत्नावली ॥
अस्य गुणाः । शिशिरत्वम् । तिक्त-त्वम् । कटुत्वम् । श्लेष्मरक्तपित्ततृष्णाविदाह-कण्ठस्थदोषोष्णरोगनाशित्वञ्च ॥
“कर्पूरो नूतनस्तिक्तः स्निग्धश्चोष्णास्रदाहदः ।चिरस्थो दाहशोषघ्नः स धौतः शुभकृत्परः” ॥
इति राजनिर्घण्टः ॥
अपि च । पाके शीतलत्वम् । चक्षुर्हितकारित्वम् ।पक्वकर्पूरादपक्वस्याधिकगुणत्वञ्च । इति राज-बल्लभः ॥
तद्भेदा यथा । पोतासः १ भीमसेनः २सितकरः ३ शङ्करावाससंज्ञः ४ पांशुः ५ पिञ्जः ६अब्दसारः ७ हिमबालुकः ८ जूतिका ९ तुषारः१० हिमः ११ शीतलः १२ पत्रिकाख्यः १३ ।इति राजनिर्घण्टः ॥
(तत्रादौ कर्पूरस्य नाम गुणाश्च ।“कर्पूरः शीतलो वृष्यश्चक्षुष्यो लेखनो लघुः ।सुरभिर्मधुरस्तिक्तः कफपित्तविषापहः ।दाहतृष्णास्यवैरस्यमेदो दौर्गन्ध्यनाशनः ॥
कर्पूरोद्विविधः प्रोक्तः पक्वापक्वप्रभेदतः ।पक्वात् कर्पूरतः प्राहुरपक्वं गुणवत्तरम्” ॥
अथ चीनाककर्पूरः । चीनेकर्पूर इति भाषा ।“चीनाकसंज्ञः कर्पूरः कफक्षयकरः स्मृतः ।कुष्ठकण्डूवमिहरस्तथा तिक्तरसश्च सः” ॥
इति भावप्रकाशस्य पूर्व्वखण्डे १ म भागे ॥
“सतिक्तः सुरभिः शीतः कर्पूरो लघुलेखनः ।तृष्णायां मुखशोषे च वैरस्ये चापि पूजितः” ॥
इति सुश्रुते सूत्रस्थाने ४६ अध्याये ॥
)