कर्पूर (karpUra)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Apte
Englishकर्पूरः [karpūrḥ] रम् [ram], रम् [Un. 4.9.] Camphor. -अश्मन् Crystal. -केलिः of a flamingo
H.
खण्डः a field of camphor.
a piece of camphor. -तैलम् camphor liniment. -नालिका a kind of food. -मञ्जरी of a drama by Rājaśekhara.
मणिः a kind of jewel.
a white mineral (used in medicine) -रसः Quicksilver. -स्तवः a reputed panegyric in तन्त्रशास्त्र.
Apte 1890
EnglishMonier Williams Cologne
EnglishMonier Williams 1872
EnglishMacdonell
EnglishApte Hindi
Hindiकर्पूरः
- कृप्-ऊर
कपूर
कर्पूरम्
- कृप्-ऊर
कपूर
Shabdartha Kaustubha
Kannadaकर्पूर
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः / नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕರ್ಪೂರ /ಒಂದು ಸುಗಂಧ ವಸ್ತು
निष्पत्तिः - > कृपू (सामर्थ्ये) - "ऊरः" (उ० ४-९०)
प्रयोगाः - > "सखीमुखायोत्सृजतीमपाङ्गात्कर्पूरकस्तूरिकयोः प्रवाहम्"
उल्लेखाः - > नैष० १०-१०२
Aufrecht Catalogus Catalogorum
EnglishSchmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
GermanSanskrit Tibetan
Tibetankha ba'i phye ma
१) कर्पूर २) हिमवालुकी
ga pu ra
कर्पूर
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskritजातिकोशं जातिफलं कर्पूरो हिमवालुका ।
घनसारः सिताभ्रश्च चन्द्रोऽथ मृगनाभिजा ॥ ६४३ ॥
मृगनाभिर्मृगमदः कस्तूरी गन्धधूल्यपि ।
जातिकोश (क्ली), जातिफल (क्ली), कर्पूर (पुंक्ली), हिमवालुका (स्त्री), घनसार (पुं), सिताभ्र (पुं), चन्द्र (पुंक्ली), मृगनाभिजा (स्त्री), मृगनाभि (स्त्री), मृगमद (पुं), कस्तूरी (स्त्री), गन्धधूली (स्त्री)
अभिधानरत्नमाला
Sanskritकर्पूर
कर्पूर, घनसार
कर्पूरो घनसारः स्यात्काकतुण्डोऽगरुः स्मृतः ।
verse 2.1.1.545
page 0062
नाममाला
Sanskritकर्पूर, घनसार, हिम
कर्पूरं घनसारं च हिमं सेवेत पुण्यवान् ।
verse 0.1.1.118
page 0060
अमरकोशः
SanskritWord: कर्पूरम्
Root: कर्पूर
Gender: नपुं
Number: all
Meaning(s):
⇒ made of camphor
Shloka(s):
2|6|130|1 ► कक्कोलकं कोशफलमथ कर्पूरमस्त्रियाम्। (मनुष्यवर्गः)
2|6|130|2 ► घनसारश्चन्द्रसंज्ञः सिताभ्रो हिमवालुका॥ (मनुष्यवर्गः)
Synonym(s):
➠ 2|6|130|1 ⇢ कर्पूरः (कर्पूर) (पुं)
➠ 2|6|130|1 ⇢ कर्पूरम् (कर्पूर) (नपुं)
➠ 2|6|130|2 ⇢ घनसारः (घनसार) (पुं) ⇒ firm, water, camphor, thick-sapped, kind of tree
➠ 2|6|130|2 ⇢ चन्द्रसञ्ज्ञः (चन्द्रसंज्ञ) (पुं)
➠ 2|6|130|2 ⇢ सिताभ्रः (सिताभ्र) (पुं)
➠ 2|6|130|2 ⇢ हिमवालुका (हिमवालुका) (स्त्री)
Related word(s):
परा_अपरासंबन्धः ➡ सुगन्धद्रव्यभेदः
जातिः ➡ अचलनिर्जीववस्तु
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritकर्पूरः, (कृप् + “खर्जूरादित्वात्” उणां ४ । ९० ।इति ऊरः ।) स्वनामख्यातसुगन्धिद्रव्यम् । काफुरइति पारस्य भाषा । कपूर् इति हिन्दी भाषा ।(यथा, -- राजेन्द्रकर्णपूरे ३३ ।“कर्पूरैरिव पारदैरि सुधास्यन्दैरिवाप्लावितेजाते हन्त ! दिवापि देव ! ककुभां गर्भे भवत्की-र्त्तिभिः” ॥
) तत्पर्य्यायः । घनसारः २ चन्द्रसंज्ञः ३सिताभ्रः ४ हिमवालुका ५ । इत्यमरः २ । ६ ।१३० ॥
सिताभः ६ । इति तट्टीका ॥
घनसारकः ७सितकरः ८ शीतः ९ शशाङ्कः १० शिला ११शीतांशुः १२ हिमवालुकः १३ हिमकरः १४शीतप्रभः १५ शाम्भवः १६ शुभ्रांशुः १७ स्फटि-काभ्रः १८ कारमिहिका १९ ताराभ्रः २०चन्द्रार्द्रकः २१ चन्द्रः २२ लोकतुषारः २३ गौरः२४ कुमुदः २५ हनुः २६ हिमाह्वयः २७ चन्द्र-भस्म २८ वेधकः २९ रेणुसारकः ३० । इतिशब्दरत्नावली ॥
अस्य गुणाः । शिशिरत्वम् । तिक्त-त्वम् । कटुत्वम् । श्लेष्मरक्तपित्ततृष्णाविदाह-कण्ठस्थदोषोष्णरोगनाशित्वञ्च ॥
“कर्पूरो नूतनस्तिक्तः स्निग्धश्चोष्णास्रदाहदः ।चिरस्थो दाहशोषघ्नः स धौतः शुभकृत्परः” ॥
इति राजनिर्घण्टः ॥
अपि च । पाके शीतलत्वम् । चक्षुर्हितकारित्वम् ।पक्वकर्पूरादपक्वस्याधिकगुणत्वञ्च । इति राज-बल्लभः ॥
तद्भेदा यथा । पोतासः १ भीमसेनः २सितकरः ३ शङ्करावाससंज्ञः ४ पांशुः ५ पिञ्जः ६अब्दसारः ७ हिमबालुकः ८ जूतिका ९ तुषारः१० हिमः ११ शीतलः १२ पत्रिकाख्यः १३ ।इति राजनिर्घण्टः ॥
(तत्रादौ कर्पूरस्य नाम गुणाश्च ।“कर्पूरः शीतलो वृष्यश्चक्षुष्यो लेखनो लघुः ।सुरभिर्मधुरस्तिक्तः कफपित्तविषापहः ।दाहतृष्णास्यवैरस्यमेदो दौर्गन्ध्यनाशनः ॥
कर्पूरोद्विविधः प्रोक्तः पक्वापक्वप्रभेदतः ।पक्वात् कर्पूरतः प्राहुरपक्वं गुणवत्तरम्” ॥
अथ चीनाककर्पूरः । चीनेकर्पूर इति भाषा ।“चीनाकसंज्ञः कर्पूरः कफक्षयकरः स्मृतः ।कुष्ठकण्डूवमिहरस्तथा तिक्तरसश्च सः” ॥
इति भावप्रकाशस्य पूर्व्वखण्डे १ म भागे ॥
“सतिक्तः सुरभिः शीतः कर्पूरो लघुलेखनः ।तृष्णायां मुखशोषे च वैरस्ये चापि पूजितः” ॥
इति सुश्रुते सूत्रस्थाने ४६ अध्याये ॥
)
वाचस्पत्यम्
Sanskritकर्पूर कृप्--खर्जू० ऊर लत्वाभावः । स्वनामख्याते गन्ध-द्रव्ये, तद्गुणाः भावप्र० उक्ताः, यथा “कर्पूरः शीतलोवृष्य-श्चक्षुष्यो लेखनोलघुः । सुरभिर्मधुरस्तिक्तः कफपित्तविषापहः ।दाहतृष्णास्यवैरस्यमेदोदौर्गन्ध्यनाशनः । कर्पूरोद्विविधःप्रोक्तः पक्कापक्वप्रभेदतः । पक्वात् कर्पूरतः प्राहुरपक्वंगुणवत्तरम् । (अथ चिनिआ कर्पूर) “चीनाकसंज्ञः कर्पूरःकफक्षयकरः स्मृतः । कुष्ठकण्डूवमिहरस्तथातिक्तरसश्च सः ।कर्पूरो नूतनस्तिक्तः स्निग्धश्चोष्णास्रदाहदः । चिरस्थो-दाहशोषघ्नः स धौतः शुभकृत् परः” । तस्य च “पोतासःभीमसेनः सितकरः शङ्करावालुकसंज्ञःपांशुःपिञ्जः अब्द-सारः हिमवालुकः जूतिका तुषारः हिमशीतलः पत्रिका-ख्यभेदात् द्वादश भेदा राजनि० । ततः काशा०चतुरर्थ्याम् इल । कर्पूरिल तत्सन्निकृष्टदेशादौ । शु-भ्रादिपाठात् तन्नामके । २ नरभेदे तस्यापत्यं शुभ्रा० ढक् ।कार्पूरेय तदपत्ये पुंस्त्री ।
Burnouf
FrenchNo entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.