| YouTube Channel

कर्णिकारः (karNikAraH)

 
Apte
English
कर्णिकारः [karṇikārḥ], 1
N.
 of a tree
Cassia fistula. The golden yellow flower of this tree has its petals bending inwards so that the flower looks like a saucer. Its stamens and style are longer than the petals and looks like so many wicks juttling out of an oil lamp.
cf.
 Vikra. 3.3. निर्भिद्योपरि कर्णिकारमुकुलान्यालीयते षट्पदः
V.*
 2.23
Ṛs.*
 6.6, 2.
The pericarp of a lotus. -रम् A flower of the Karṇikāra tree. (This flower, though it has an excellent colour, has no smell and hence it is not liked
cf.
Ku.*
 3.28.: वर्णप्रकर्षे सति कर्णिकारं दुनोति निर्गन्धतया स्म चेतः । प्रायेण सामग्र्यविधौ गुणानां पराङ्मुखी विश्वसृजः प्रवृत्तिः ॥).Comp. -प्रियः An epithet of Śiva.
Apte 1890
English
कर्णिकारः 1 N. of a tree
निर्भिद्योपरि कर्णिकारमुकुलान्यालीयते षट्पदः V. 2. 23
Rs. 6. 6, 20.
2 The pericarp of a lotus.
रं A flower of the Karṇikāra tree. (This flower, though it has an excellent colour, has no smell and hence it is not liked
cf. Ku. 3. 28.:
वर्णप्रकर्षे सति कणिंकारं दुनोति निर्गधतया स्म चेतः । प्रायेण सामग्र्यविधौ गुणानां पराङ्मुखी विश्वसृजः प्रवृत्तिः ॥).
Comp.
प्रियः an epithet of Śiva.
Apte Hindi
Hindi
कर्णिकारः
पुं*
 - कर्णि-कृ-अण्
कनियार का वृक्ष
कर्णिकारः
पुं*
 - कर्णि-कृ-अण्
"कमल का फल, कँवलगट्टा"
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 आरग्वधः, राजवृक्षः, सम्पाकः, चतुरङ्गुलः, आरेवतः, व्याधिघातः, कृतमालः, सुवर्णकः, मन्थानः, रोचनः, दीर्घफलः, नृपदृमः, हिमपुष्पः, राजतनुः, कण्डुघ्नः, ज्वरान्तकः, अरुजः, स्वर्णपुष्पम्, स्वर्णद्रुः, कुष्ठसुदनः, कर्णाभरणकः, महाराजद्रुमः, कर्णिकारः, स्वर्णाङ्गः, प्रग्रहः, शम्पाकः, शम्पातः
noun
वृक्षविशेषः यस्य माषः दीर्घः अस्ति।
"आरग्वधस्य पुष्पाणि पीतानि तथा च पर्णानि शिरीषसदृशानि भवन्ति।"
Synonyms:
 फणिकारः, कर्णिकारः
noun
एकः जातिविशेषः ।
"वराह-मिहिरेण फणिकारः समुल्लिखितः वर्तते"
वैजयन्तीकोषः
Sanskrit
Word: कर्णिकारः
Root: कर्णिकार
Gender: पुं
Number: all
अर्थः ⇒
Meaning(s):
⇒ Kaniyār
Pterospermum acerifolium or Pentapetes acerifolia
Tamil Kōṅgu
Shloka(s):
3|3|72|1 ► वृक्षोत्पले कर्णिकारः परिव्याधोऽथ भण्डिले। (भूमिकाण्डः/वनाध्यायः)
Synonym(s):
➠ 3|3|72|1 ⇢ वृक्षोत्पलः (वृक्षोत्पल) (पुं) ⇒ Kaniyār
Pterospermum acerifolium or Pentapetes acerifolia
Tamil Kōṅgu ⇒
➠ 3|3|72|1 ⇢ कर्णिकारः (कर्णिकार) (पुं) ⇒ Kaniyār
Pterospermum acerifolium or Pentapetes acerifolia
Tamil Kōṅgu ⇒
➠ 3|3|72|1 ⇢ परिव्याधः (परिव्याध) (पुं) ⇒ Kaniyār
Pterospermum acerifolium or Pentapetes acerifolia
Tamil Kōṅgu ⇒
Related word(s):
अमरकोशः
Sanskrit
Word: कर्णिकारः
Root: कर्णिकार
Gender: पुं
Number: all
Meaning(s):
⇒ earrings
⇒ Indian laburnum tree [Cassia fistula - Bot.]
⇒ golden shower tree [Cathartocarpus Fistula - Bot.]
⇒ Dinner plate or karnikara tree [Pterospermum Acerifolium - Bot.]
Shloka(s):
2|4|60|1 ► पीतद्रुः सरलः पूतिकाष्ठं चाथ द्रुमोत्पलः॥ (वनौषधिवर्गः)
2|4|60|2 ► कर्णिकारः परिव्याधो लकुचो लिकुचो डहुः। (वनौषधिवर्गः)
Synonym(s):
➠ 2|4|60|1 ⇢ द्रुमोत्पलः (द्रुमोत्पल) (पुं) ⇒ dinner plate tree [Pterospermum acerifolium - Bot.]
➠ 2|4|60|2 ⇢ कर्णिकारः (कर्णिकार) (पुं) ⇒ earrings, Indian laburnum tree [Cassia fistula - Bot.], golden shower tree [Cathartocarpus Fistula - Bot.], Dinner plate or karnikara tree [Pterospermum Acerifolium - Bot.]
➠ 2|4|60|2 ⇢ परिव्याधः (परिव्याध) (पुं) ⇒ canella berries plant or karnikara tree [Calamus Fasciculatus or Pterospermum Acerifolium - Bot.]
Related word(s):
परा_अपरासंबन्धः ➡ वृक्षः
जातिः ➡ वृक्षः
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
कर्णिकारः,
पुं,
 (कर्णिं भेदनं करोतीति । कर्णि +कृ + कर्म्मण्यण् । उदरमलभेदकतत्वात् अस्यतथात्वम् ।) वृक्षविशेषः । कणियार इति भाषा ॥
(यथा, महाभारते । १ । सम्भवे । १२५ । २ ।“कर्णिकारैरशोकैश्च केशरैरतिमुक्तकैः” ॥
)तत्पर्य्यायः । द्रुमोत्पलः २ परिव्यधः ३ । इत्यमरः ।२ । ४ । ६० ॥
वृक्षोत्पलः ४ । इति रत्नमाला ॥
(यथा, महाभारते ३ । २४ । १७ ।“तत्शालतालाम्रमधूकनीप-कदम्बसर्ज्जार्ज्जुनकर्णिकारैः ।तपात्यये पुष्पधरैरुपेतंमहाबलं राष्ट्रपतिर्ददर्श” ॥
कर्णिकारस्य पुष्पम् । “अवयवे च प्राण्यौषधिवृक्षेभ्यः” । ४ । ३ । १३५ । इति उत्पन्नस्य तद्धि-तस्य “पुष्पमूलेषु बहुलम्” । इति लुक् ।तथा कुमारसम्भवे । ३ । २८ । “वर्णप्रकर्षे सतिकर्णिकारम्” ॥
कर्णिकारस्य कुसुममित्यर्थः ॥
)आरग्वधविशेषः । छोट सोनालु इति भाषा ।तत्पर्य्यायः । राजतरुः २ प्रग्रहः ३ कृतमालकः ४सुफलः ५ चक्रः ६ परिव्याधः ७ व्याधिरिपुः ८पिण्डवीजकः ९ लघ्वारग्वधः १० । अस्य गुणाः ।सारकत्वम् । तिक्तत्वम् । कटुत्वम् । उष्णत्वम् ।कफशूलोदरकृमिमेहनाशित्वम् । व्रणगुल्मनिवारणत्वञ्च । इति राजनिर्घण्टः ॥