| YouTube Channel

कर्केतन (karketana)

 
Capeller Eng
English
कर्के°तन
m.
the cat's eye (a sort of gem).
Apte
English
कर्केतनः [karkētanḥ] नम् [nam], नम् A kind of gem or precious stone.
Apte 1890
English
कर्केतनः
नं A kind of gem or precious stone.
Monier Williams Cologne
English
कर्केतन
m.
id.,
L.
Monier Williams 1872
English
कर्केतन कर्केतन or कर्केतर, अस्, m. (?)
a kind of gem or precious stone.
Shabdartha Kaustubha
Kannada
कर्केतन
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः /नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮಣಿ /ರತ್ನ
Sanskrit Tibetan
Tibetan
ke ke ru
कर्केतन
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
कर्केतनं, क्ली
पुं,
(कर्के हास्यादो तनोतीति कर्के +तन् + अच् सप्तम्या अलुक् ।) रत्नविशेषः तदु-त्पत्त्यादि यथा, गारुडे ७५ अध्यायः
सूत उवाच ।“वायुर्नखान् दैत्यपतेर्गृहीत्वाचिक्षेप सम्पद्य वनेषु हृष्टः ।ततः प्रसूतं पवनोपपन्नंकर्केतनं पूज्यतमं पृथिव्याम्
वर्णेन तद्रुधिरसोममधुप्रकाश-माताम्रपीतदहनोज्ज्वलितं विभाति ।नीलं पुनः खलसितं परुषं विभिन्नंव्याध्यादिदोषकरणेन तद्विभाति
स्निग्धा विशुद्धाः समरागिणश्चआपीतवर्णा गुरवो विचित्राः ।त्रासव्रणव्याधिविवर्जिताश्चकर्केतनास्ते परमाः पवित्राः
पत्रेण काञ्चनमयेन तु वेष्टयित्वाहस्ते गलेऽथ घृतमेतदतिप्रकाशम् ।रोगप्रणाशनकरं कलिनाशनञ्चआयुष्करं कुलकरञ्च सुखप्रदञ्च
एवंविधं बहुगुणं मणिमावहन्तिकर्केतनं शुभमलं कृतये नरा ये ।ते पूजिता बहुधना बहुबान्धवाश्चनित्योज्ज्वलाः प्रमुदिता अपि ते भवन्ति ।एकेऽपनह्य विकृताकुलनीलभासःप्रम्लानरागलुलिताः कलुषा विरूपाः ।तेजोऽतिदीप्तिकुलपुष्टिविहीनवर्णाःकर्केतनस्य सदृशं वपुरुद्वहन्ति
कर्केतनं यदि परीक्षितवर्णरूपंप्रत्यग्रमास्वरदिवाकरसुप्रकाशम् ।तस्योत्तमस्य मणिशास्त्रविदा महिम्नातुल्यन्तुमूल्यमुदितं तुलितस्य काय्यम्”
हस्ते गलेऽथधृतमेतदतिप्रकाशमित्यत्र वप्तं यदाहुतवहे भवति प्रकाशमिति पुस्तकान्तरे पाठः
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
कर्केतन
पु०
न०
रत्नविशेषे “रत्नान्याह गरुडपुराणे” आ० त०“तेषुरक्षोविषव्यालव्याधिघ्नान्यघहानि प्रादुर्भवन्ति र-त्नानि तथैव विगुणानि घज्रं मुक्तामणयः पद्मरागाःस मरकताः प्रोक्ताः अपि चेन्द्रचीलमणयोवैदूर्य्याः पुष्परा-गाश्च कर्केतनकुरुविल्वौ रुधिराक्षसमन्वितं तथा स्फटिकम् ।विद्रुममणिश्च यत्नादुद्दिष्टं संग्रहे तज्ज्ञैः इत्युद्दिश्य ।“वायुर्नखान् दैत्यपते र्गृहीत्वा विक्षेप मासाद्य वनेषु हृष्टः ।ततः प्रसूतं पवनोपपन्नं कर्केतनं पूज्यतमं पृथिव्याम् वर्णेनतद्रुधिरशोभमधुप्रकाशमाताम्रपीतदहनोज्ज्वलितं विभाति ।नीलं पुनः सुलसितं परुषं विभिन्न” व्याध्यादिदोष-हरणेन तद्विभाति स्निग्धा विशुद्धाः समरागिणश्चआपीतवर्ण्णा गुरुवो विचित्राः त्रासव्रणव्याघिविवर्जिता-श्च कर्केतनास्ते परमाः पवित्राः पत्रेण काञ्चनम-येन तु वेष्टयित्वा हस्ते गलेऽथ धृतमेतदतिप्रकाशम रोगप्रणाशनकरं कलिनाशनञ्च आयुष्करं कुलकरञ्च सु-खप्रदञ्च एवंविधं बहुगुणं मणिमावहन्ति कर्केतनंशुभमलं कतरे वरा ये ते पूजिता बहुघना बहुवान्धवा-श्च नित्योज्ज्वलाः प्रमुदित अपि ते भवन्ति एके पिनह्य-विकृताकुलनीलभासः प्रम्लानरागलुलिताः कलुषा विरू-पाः तेजोऽतिदीप्रिकुलपुष्टिविहीनवर्ण्णाः कर्केतनस्यसदृशं वपुरुद्वहन्ति कर्केतनं यदि परीक्षितवर्ण्णरूपं प्रत्य-ग्रभास्वरदिवाकरसुप्रकाशम् तस्योत्तमस्य मणिशास्त्रविदामहिम्ना तुल्यन्तु मूल्यमुदितं तुलितस्य कार्य्यम्” ७५ अ०