कर्कट (karkaTa)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
शब्दसागरः
Englishकर्कट (-टः)
1. A crab.
2. The sign of the zodiac, (Cancer.)
3. A kind
of bird, the numidian crane.
4. A long gourd: see तुम्बी.
5. The
fibrous root of the lotus.
6. The curved end of the beam of a
balance, to which the strings supporting the scale are attached.
7. A compass.
8. The radius of a circle.
(-टा) A plant, common-
ly Kurkavali, (Momordica mixta.)
(-टी)
1. A kind of cucumber,
(Cucumis utilatissimus, Rox.)
2. The fruit of the silk cotton
tree.
3. A snake.
4. A water jar.
कर्क a Sautra root, to laugh or
smile, and अटन् affix, fem. affix टाप् or ङीष्.
Yates
EnglishHelp us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Spoken Sanskrit
Englishकर्कट - karkaTa - - crab
वृश्चिक - vRzcika - - crab
कर्किट - karkiTa - - crab
अपत्यशत्रु - apatyazatru - - crab
उच्चिटिङ्ग - ucciTiGga - - crab
ऊर्ध्वदृश् - UrdhvadRz - - crab
कर्क - karka - - crab
कर्कटक - karkaTaka - - crab
कुलीर - kulIra - - crab
कुरुचिल्ल - kurucilla - - crab
जलबिल्व - jalabilva - - crab
पङ्कवास - paGkavAsa - - crab
पिङ्गचक्षुस् - piGgacakSus - - crab
पृष्ठचक्षुस् - pRSThacakSus - - crab
बहिष्कुटीचर - bahiSkuTIcara - - crab
बहिश्चर - bahizcara - - crab
बहुक - bahuka - - crab
बिल्वक - bilvaka - - crab
मुखास्त्र - mukhAstra - - crab
षोडशाङ्घ्रि - SoDazAGghri - - crab
कर्कट - karkaTa - - crab
कर्कट - karkaTa - - particular bird
कर्कट - karkaTa - - kind of fever
कर्कट - karkaTa - - fibrous root of a plant
कर्कट - karkaTa - - kind of coitus
कर्कट - karkaTa - - forth sign of the zodiac
कर्कट - karkaTa - - curved end of the beam of a balance
कर्कट - karkaTa - - pair of compasses in a particular position
कर्कट - karkaTa - - sign Cancer
कर्कट - karkaTa - - particular position of the hands
कर्कट - karkaTa - - cancer
कर्कट-यूका - karkaTa-yUkA - - crab louse
कर्कट karkaTa crab
कर्कट karkaTa particular bird
कर्कट karkaTa kind of fever
कर्कट karkaTa fibrous root of a plant
कर्कट karkaTa kind of coitus
कर्कट karkaTa forth sign of the zodiac
कर्कट karkaTa curved end of the beam of a balance
कर्कट karkaTa pair of compasses in a particular position
कर्कट karkaTa sign Cancer
कर्कट karkaTa particular position of the hands
कर्कट karkaTa cancer
कर्कट-यूका karkaTa-yUkA crab louse
Wilson
Englishकर्कट
(-टः)
1 A crab.
2 The sign of the zodiac, (Cancer.)
3 A kind of bird, the numidian crane.
4 A long gourd: see तुम्बी.
5 The fibrous root of the lotus.
6 The curved end of the beam of a balance, to which the strings supporting the
scale are attached.
7 A compass.
8 The radius of a circle.
(-टा) A plant, commonly Kurkavali,
(Momordica mixta.) (-टी)
1 A kind of cucumber, (Cucumis utilatissimus, Rox.)
2 The fruit of the silk cotton tree.
3 A snake.
4 A water jar.
कर्क a Sautra root, to laugh or smile, and अटन् affix, fem.
affix टाप् or ङीष्.
Apte
Englishकर्कटः [karkaṭḥ], 1 A crab.
Cancer, the fourth sign of the zodiac.
A kind of crane.
The fibrous root of a lotus.
A thorn.
The curved end of the beam of a balance.
A kind of coitus (रतिबन्ध).
The radius of a circle.
Compass, circuit.
A kind of pin or wedge.
टी A female crab.
A kind of cucumber.
The curved end of a balance.
A small water-pot.
Apte 1890
Englishकर्कटः 1 A crab.
2 Cancer, the fourth sign of the zodiac.
3 A kind of crane.
4 The fibrous root of a lotus.
5 A thorn.
6 The curved end of the beam of a balance.
7 A kind of coitus (रतिबंध).
8 The radius of a circle.
9 Compass, circuit.
10 A kind of pin or wedge.
टी 1 A female crab.
2 A kind of cucumber.
3 The curved end of a balance.
4 A small water-pot.
Monier Williams Cologne
EnglishMonier Williams 1872
Englishकर्कट, अस्, m. a crab
the sign Cancer
a kind
of bird, the numidian crane, Lanius Excubitor
N.
of a plant with poisonous tubers, the fibrous root of
a lotus
the curved end of the beam of a balance (to
which the strings supporting the scale are attached)
a kind of coitus
the radius of a circle
compass,
circuit
(आ), f. the plant Momordica Mixta
(ई), f.
a female crab
a snake (?)
a kind of cucumber,
Cucumis Utilissimus
the fruit of the plant Bombax
Heptaphyllum
the curved end of the beam of a
balance &c.
a small water-jar
[cf. कर्कर, कर्-
कश
cf. also Gr. καρκῖνος
Lat. cancer.]
—कर्कट-
पुर, अम्, n., N. of a town.
—कर्कट-शृङ्ग,
अम्, n. the claw of a crab.
—कर्कट-शृङ्गिका or
कर्कट-शृङ्गी, f. a plant, the fruit of which is
compared to the claw or feelers of a crab, the horn
of a goat &c., see अज-शृङ्गी
other names of this
plant are काम-नाशिनी, कौलीरा, कुलिङ्गी, &c.
—कर्कटाक्ष (°ट-अक्°), अस्, m. the plant Cucu-
mis Utilissimus.
—कर्कटाख्या (°ट-आख्°), f. the
plant Karkaṭa-śriṅgī.
—कर्कटाङ्गा (°ट-अङ्°), f.
the same plant.
—कर्कटास्थि (°ट-अस्°), n. the shell
or crust of a crab.
—कर्कटाह्व (°ट-आह्°), अस्, m.
the plant Ægle Marmelos
(आ), f. the plant Karkaṭa-
śṛṅgī.
—कर्कटेश (°ट-ईश), अस्, m., N. of a
sanctuary.
Macdonell
EnglishBenfey
Englishकर्कट कर्कट, a form of * कर्कर्त,
i. e. an old reduplicated form of कृत् + अ,
I.
1. A crab, Pañc. iv. d. 10.
2.
The sign of the zodiac, Cancer, Rām.
1, 19, 2.
3. The name of a plant, Suśr.
2, 253, 12.
II. टी, A female crab,
MBh. 4, 272.
III. , टी, The curved
end of the beam of a balance, Pañc.
ii. d. 74. -- Cf. Lat. cancer
καρκίνος.
Apte Hindi
Hindiकर्कटः
- कर्क्-अटन्
केकड़ा
कर्कटः
- कर्क्-अटन्
"कर्कराशि, चतुर्थ राशि"
कर्कटः
- कर्क्-अटन्
"वृत्त, घेरा"
Shabdartha Kaustubha
Kannadaकर्कट
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕರ್ಕಾಟಕ ರಾಶಿ
निष्पत्तिः - > कॄ (विक्षेपे) - "विच्" (३-२-७५) । कटे (वर्षावरणयोः) - "अच्" (३-१-१३५)
व्युत्पत्तिः - > कटति । कर् चासौ कटश्च ।
प्रयोगाः - > "मेषे भद्रमवाप्नुयाद्गवि सुखं युग्मे मृतिं कर्कटे लाभम्" । "कर्कटे प्रथमं देवी त्र्यङ्गं गङ्गा रजस्वला" ।
उल्लेखाः - > १) काला०
कर्कट
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಭೂರುಗದ ಮರ
कर्कट
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಏಡಿ /ನಳ್ಳಿ
प्रयोगाः - > "बहुकम्बुमणिर्वराटिकागणनाटत्करकर्कटोत्करः"
उल्लेखाः - > नैष० २-८८
कर्कट
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ತಾವರೆಯ ಗೆಡ್ಡೆ
कर्कट
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸಿಹಿ ಸೋರೆಗಿಡ
कर्कट
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ತ್ರಾಸಿನ ದಂಡಿಗೆ ಕೊನೆಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು ಕಡೆಯ ತಟ್ಟೆಗಳ ದಾರಗಳನ್ನೂ ಕಟ್ಟಲು ಇರುವ ಬಗ್ಗಿದ ಕೊಂಡಿ
कर्कट
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕಂಟಕ /ಮುಳ್ಳು
Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
GermanSanskrit Tibetan
Tibetankarka ta
कर्कट
karka Ta
कर्कट
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskritराशीनामुदयो लग्नं मेषप्रभृतयस्तु ते ।
लग्न (पुंक्ली), राश्युदय (पुं), राशि (पुं), मेष (पुं), वृष (पुं), मिथुन (पुं), कर्कट (पुं), सिंह (पुं), कन्या (स्त्री), तुला (स्त्री), वृश्चिक (पुं), धनुस् (क्ली), मकर (पुं), कुम्भ (पुं), मीन (पुं)
भृङ्गः कलिङ्गो धूम्याटः कङ्कस्तु कमनच्छदः ॥ १३३३ ॥
लोहपृष्ठो दीर्घपादः कर्कटः स्कन्धमल्लकः ।
भृङ्ग (पुं), कलिङ्ग (पुं), धूम्याट (पुं), कङ्क (पुं), कमनच्छद (पुं), लोहपृष्ठ (पुं), दीर्घपाद (पुं), कर्कट (पुं), स्कन्धमल्लक (पुं)
कुलीरः कर्कटः पिङ्गचक्षुः पार्श्वोदरप्रियः ।
द्विधागतिः षोडशांह्रिः कुरचिल्लो बहिश्चरः ॥ १३५२ ॥
कुलीर (पुंक्ली), कर्कट (पुं), पिङ्गचक्षु (पुं), पार्श्वोदरप्रिय (पुं), द्विधागति (पुं), षोडशांह्रि (पुं), कुरचिल्ल (पुं), बहिश्चर (पुं)
अभिधानरत्नमाला
Sanskritकुलीर
कुलीर, कर्कट
नलमीनश्चिलिचिमः कुलीरः कर्कटो मतः ॥ ६५८ ॥
verse 3.1.1.658
page 0075
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritकर्कटः, (कर्क + अटन् प्रत्ययः ।) वृक्षविशेषः ।तत्पर्य्यायः । कर्कः २ क्षुद्रधात्री ३ क्षुद्रामलक-संज्ञः ४ कर्कफलम् ५ ॥
* ॥
जलजन्तुविशेषः ।काँकडा इति भाषा । तत्पर्य्यायः । कर्कटकः २कुलीरः ३ कुलीरकः ४ सदंशकः ५ पङ्कवासः ६तिर्य्यग्गामी ७ । (यथाह आर्य्याशप्तती । ३२२ ।“अयमुद्गृहीतवडिशः कर्कट इव मर्कटः पुरतः” ॥
)अस्य गुणाः । सृष्टविण्मूत्रत्वम् । भग्नसन्धातृत्वम् ।वायुपित्तनाशित्वच्च ॥
कृष्णकर्कटगुणाः । बलका-रित्वम् । ईषदुष्णत्वम् । अनिलापहत्वञ्च । इतिराजनिर्घण्टः ॥
* ॥
पक्षिविशेषः । इति मेदिनीकरकटिया इति भाषा ॥
पद्मकन्दः । तुम्बी ।इति जटाधरः ॥
* ॥
मेषादिद्वादशराश्यन्तर्गत-चतुर्थराशिः । स तु पुनर्व्वसुशेष पादेन सह पुष्या-श्लेषाभ्यां भवति । अस्य देवता कुलीराकृतिः । सतु पृष्ठोदयः । श्वेतवर्णः । कफप्रकृतिः । स्निग्धः ।जलचरः । विप्रवर्णः । उत्तरदिक्स्वामी । बहु-स्त्रीसङ्गः । बहुसन्तानश्च । अत्र जातस्य फलम् ।कपटमनस्त्वं मृदुभाषित्वं मन्त्रित्वं अप्रवासित्वंअऋणित्वञ्च । इति ज्योतिषम् ॥
* ॥
जन्मकालीनचन्द्राश्रितैतद्राशिफलम् ।“श्रुतकलामलनिर्म्मलवृत्तयःसुकृशगन्धजलाशयकेलयः ।किल नरास्तु कुलीरगते विधौवसुमतः सुमतोऽर्थिलब्धयः” ॥
इति कोष्ठीप्रदीपः ॥
० ॥
तस्योदये तन्नामकलग्नंभवति । तस्य गणितप्राप्तपरिमाणं यथा । दश-व्यङ्गुलाधिकपञ्चाङ्गुलप्रभे कलिकाताख्यदेशे वर्त्त-मानोनविंशायनांश चत्वारिंशदधिकपञ्चदण्डाः ।इति ज्योतिषम् ॥
तत्र जातफलम् ।“कर्किलग्ने समुत्पन्नो भोगी सर्व्वजनप्रियः ॥
मिष्टान्नपानभोगी च जायते स्वजनप्रियः” ॥
इति कोष्ठीप्रदीपः ॥
(नागविशेषः । यथा पुराणम् ।“अनन्तो वासुकीः पद्मो महापद्मस्तु तक्षकः ।कुलीरः कर्कटः शङ्खश्चाष्टौ नागाः प्रकीर्त्तिताः” ॥
)
वाचस्पत्यम्
Sanskritकर्कट सौ० कर्क--अटन् । क्षद्रामलकवत्क्षुद्रफलके १ वृक्ष-भेदे २ जलजन्तुभेदे कुलीरे । (काकँडा) “गणनाटत्करकर्कटोत्करम्” नैष० राजान० । (करकटिया)३ पक्षिभेदे । ४ अलाबूवृक्षे च मेदि० । ५ पद्मकन्देजटा० मेषादितश्चतुर्थे ६ राशौ “पादः पुनर्वसोरन्त्यः पुष्योऽश्लेषा च कर्कटः” ज्यो० त० उक्तसपादनक्षत्रद्वयात्मकः ।तथा च ३६० अंशात्मके राशिचक्रे ९० अंशोत्तरम् ३०त्रिंशदंशात्मकः स राशिः । “शेषाः स्वनामसदृशाकृ-तयो भवन्ति” ज्यो० त० उक्तेस्तस्य कुलीराकृतित्वम् । अस्यवर्ण्णाद्युक्तं नील० ता० “बहुप्रजासङ्गपदः कुलीरश्चरो-ऽङ्गना पाटलहीनशब्दः । शुभः कफी स्निन्धजनोऽम्बु-चारी समोदयी विप्रनिशोत्तरेशः” तथा च अस्य बहु-प्रजासङ्गिता बहुपदता चरराशित्वं स्त्रीरूपतापाटलवर्ण्णता हीनशब्दता शुभत्वं शुभस्वामिकता च ।कफप्रकृतित्वं स्निग्धजनत्वम् जलचरत्वम् समराशित्वम्विप्रवर्ण्णत्वम् निशाबलित्वम् उत्तरदिग्मुखत्वञ्च । अयंच कोटराशिः “कर्कटवृश्चिकमीना धनुषश्चान्त्यार्द्धञ्चकीटसंज्ञाःस्युः” इत्युक्तेः तत्र समत्वं युग्मराशित्वं सम-परिमाणञ्च । “ओजोऽथ युग्मं विषमः समश्च” “क्रू-रोऽथ सोम्यः पुरुषोऽङ्गना च” इत्युक्तेः “ह्रस्वास्तिनिगोऽविघटा मिथुनघनुःकर्किमृगमुखाश्च समाः” इत्युक्तेश्च ।“पृष्ठोदयाविमिथुना दिवा शीर्षोदयाः परे” इत्युक्तेः अस्यशीर्षोदयत्वम् । अस्याधिपः चन्द्रः । कुजशुक्रबुधेन्द्वर्क सौम्यशुक्रावनीभुवाम् ।--क्षेत्राणि स्युरजादयः इत्युक्तेः “मेषकर्कटयोर्मध्ये गाढं तपति भास्करः” तिथि० ।“कर्कटे प्रथमं देवी त्र्यहं गङ्गा रजस्वला” स्मृतिः ।(काँकुड) ७ एर्वारौ स्त्री गौरा० ङीष् भावप्र० ।तस्याः गुणाः भावप्र० उक्तायया । “एर्वारुः कर्कटीप्रोक्ता कथ्यन्ते तद्गुणा अथ । कर्कटी शीतला रूक्षाग्राहिणी मधुरा गुरुः । रुच्या पित्तहरा साऽमा पक्वातृष्णाग्निपित्तकृत्” । अस्याः पाकप्रकारस्तु । “त्वग्वी-जरहिता प्रौढा गुलिकाकारखण्डिता । तलितासुघृते तप्ते कर्कटी वावलेहिता । विपाण्डु खण्डंधृतदुग्धसार्द्धं विभावितं वल्लजशर्कराभ्याम् । कृतैलवा-सञ्च कदुष्णमेतत् प्रतिक्षणं रोचनमातनोति” । ङी-षन्तः । ८ शाल्मलौ मेदि० । ९ सर्पे शब्दरत्ना० । १० देव-दालीलतायां १२ घोषिका १३ वृक्षे राजनि० । १४ कर्कट-जातिस्त्रियाञ्च । “यथा च कर्कटी गर्भमाधत्ते मृत्युमात्म-” भा० विरा० २७२ श्लो० । कर्कटस्य कोषस्थता तन्मांसगु-णाश्च भावप्रका० उक्ता यथा । “शङ्खः शङ्खनखश्चापिशुक्तिसम्बूककर्कटाः । जीवा एवंविधाश्चान्ये काषस्थाःपरिकीर्त्तिताः । कोषस्था मषुराः स्निग्धा वातापत्तहराहिमाः । “ताम्रचूडकर्कटकृष्णमत्स्यशिशुमार वराहवशाः”सक्षीरं कर्कटरसे सिद्धं चात्र घृतं पिवेत्” सुश्रु० । स्मृतौचास्याभक्ष्यातोक्ता तच्चाभक्ष्यशब्दे दर्शितम् । कर्कटस्तच्छृङ्गाकारोऽस्त्यस्य अर्श० अच् । तुलाप्रान्तनिखेये कर्कटशृङ्गाकारे आयसे १५ कीलकभेदे” मिता० १६ कण्टके च । तत्पादाग्रतुल्याग्रत्वात्तस्य तथात्वम् । १७ कर्कट-शृङ्ग्याम् स्त्री ङीष् भाव० प्र० ।
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.