करुण (karuNa)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 करुण mf.  (-णः-णा) Tenderness,  pity,  compassion,  the feeling or
sentiment. adv. (-णं) Pitifully,  in distress.
	 m.
  (-णः)
	 1. Sorrow, 
affliction,  one of the eight sentiments.
	 2. The name of a fruit-tree, 
the pamplemousse,  (Citrus decumana.)
	 3. A Jina or Jaina saint. E.
 
कॄ to send or cast,  उनन् Unadi aff.
  

Capeller Eng

English

 करु॑ण a.
  pitiable,  miserable,  n.
  adv.
 
 f.
  आ pity, 
compassion. 

Yates

English

 करुण (णः-णा) 1.
m.
  f.
  Pity. 1.
m.
 
Sorrow
 a fruit tree (Citrus de-
cumana).
n.
  (णं) Pitifully.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

 
   करुण  karuNa adj.
   lamenting   
   क्रोष्टृ  kroSTR adj.
   lamenting    
   क्रोशत्  krozat adj.
   lamenting   
   कृपायितवत्  kRpAyitavat adj.
   lamenting    
   द्यून  dyUna adj.
   lamenting   
   परिदेविन्  paridevin adj.
   lamenting    
   प्रलापिन्  pralApin adj.
   lamenting   
   प्रविलापिन्  pravilApin adj.
   lamenting    
   लापिन्  lApin adj.
   lamenting   
   रुदित  rudita adj.
   lamenting    
   विलापिन्  vilApin adj.
   lamenting   
   विराविन्  virAvin adj.
   lamenting    
   शुचित  zucita adj.
   lamenting   
   सार्तरव  sArtarava adj.
   lamenting    
   आक्रन्द  Akranda m.
   lamenting   
   रलरोल  ralarola m.
   lamenting    
   क्रन्दन  krandana n.
   lamenting   
   कृपायित  kRpAyita n.
   lamenting    
   विलपन  vilapana n.
   lamenting   
   संरोदन  saMrodana n.
   lamenting    
   अनुक्रोशति  { अनुक्रुश् }  anukrozati  { anukruz } verb  join in lamenting   
   अभिरुदित  abhirudita adj.
   uttered in a lamenting manner   
   प्रियप्रेप्सु  priyaprepsu adj.
   lamenting the loss or absence of any beloved object     
            

Wilson

English

 करुण
mf.  (-णः-णा) Tenderness,  pity,  compassion,  the feeling or
sentiment. adv. (-णं) Pitifully,  in distress.
m.
  (-णः)
1 Sorrow,  affliction,  one of the eight sentiments.
2 The name of a fruit tree,  the pamplemousse,  (Citrus decumana.)
3 A Jina or Jaina saint.
E.
  कृ to send or cast,  उनन् Uṇādi aff.
  

Apte

English

करुण [karuṇa],  a.
  [करोति मनः आनुकूल्याय,  कृ-उनन् Tv.] Tender,  pathetic,  pitiable,  exciting pity,  mournful
 करुणध्वनिः V.*
  1
 Śi.*
  9.67
 विकलकरुणैरार्यचरितैः U.*
  1.28.

णः Pity,  compassion,  tenderness.

Pathetic sentiment,  grief,  sorrow (as one of the 8 or 9 sentiments)
 पुट- पाकप्रतीकाशो रामस्य करुणो रसः U.*
  3.1, 13
7.12
 विलपन्... करुणार्थग्रथितं प्रियां प्रति R.*
  8.7.

The Supreme Being.

A Jaina saint. -णम् Ved.
  An action,  a holy or sacred rite. स विश्वस्य करुणस्येश एको Rv.*
  1.1.7
 ममेदु- कर्मन् करुणे$धि जाया Av.*
  12.3.47. ind.
  mournfully,  woefully
 अधस्ताच्छिंशपामूले साध्वी करुणमास्थिता Rām.*
  5.59.21.Comp.   -मल्ली the Mallikā plant. -विप्रलम्भः (in Rhet.
 ) the feeling of love in separation. 

Apte 1890

English

 करुण a. [करोति मनः आनुकूल्याय,  कृउनन् Tv.] Tender,  pathetic,  pitiable,  exciting pity,  mournful
 करुणध्वनिः V. 1
 Śi. 9. 67
 विकलकरुणैरार्यचरितैः U. 1. 28. 
णः 1 Pity,  compassion,  tenderness. 
2 Pathetic sentiment,  grief,  sorrow (as one of the 8 or {9} sentiments)
 पुटपाकप्रतीकाशो रामस्य करुणो रसः U. 3. 1,  13
 7. 12
 विलपन्… करुणार्थग्रथितं प्रियां प्रति R. 8. 70. 
3 The supreme being. 
4 A Jaina saint. 
णं Ved. An action,  a holy or sacred rite. 
Comp. 
मल्ली the Mallikā plant. 
विप्रलंभः (in Rhet.) the feeling of love in separation. 

Monier Williams Cologne

English

 करु॑ण mf(आ)n.  (√ 1. कॄ,  Uṇ.
  iii,  53
 but in some of its meanings fr.
  √ 1. कृ),  mournful,  miserable,  lamenting,  MBh.
  
 Daś.
  &c.
  

 compassionate,  BhP.
  

 करु॑ण (अस्),  m.
  ‘causing pity or compassion’,  one of the Rasas or sentiments of a poem,  the pathetic sentiment,  Sāh.
  &c.
  

 Citrus Decumana,  L.
 

 a Buddha,  L.
 

 N.
  of an Asura,  Hariv.
 

 करु॑ण (अम्),  n.
  an action,  holy work,  RV.
   i,  100,  7
 AV.
   xii,  3,  47
 TS.
  i.

Monier Williams 1872

English

 करुण करुण,  अस्,  आ,  अम् (said to be fr. rt.
1. कॄ,  but in some of its meanings fr. 1. कृ),  mourn-
ful,  miserable,  lamenting
 (अम्),  ind. mournfully, 
wofully,  pitifully,  in distress
 (अस्),  m. that which
causes pity,  sorrow,  affliction,  tenderness,  pity,  com-
passion
 one of the nine Rasas or sentiments of a
poem,  the pathetic sentiment
 a fruit tree,  the
pamplemousse,  Citrus Decumana
 N. of a Buddha
a Jaina saint
 N. of an Asura
 (आ),  f. pity,  com-
passion
 (ई),  f.,  N. of a plant,  also called ग्रीष्म-
पुष्पी,  चारिणी,  &c.
 (अम्),  n.,  Ved. an action,  a
holy work.
—करुण-ध्वनि,  इस्,  m. a cry of
distress.
—करुण-पुण्डरीक,  अम्,  n. title of a
Buddhist work.
—करुण-मल्ली,  f. the plant Jasmi-
num Sambac
 also read करुणा-मल्ली.
—करुण-
वेदि-त्व,  अम्,  n. compassion,  sympathy.
—करुण-
वेदिन्,  ई,  इनी,  इ,  knowing affliction or distress, 
sympathising,  pitiful.
—करुणाकर (°ण-आक्°),  अस्, 
m. the father of Padmanābha.
—करुणात्मक
(°ण-आत्°),  अस्,  आ,  अम्,  compassionate,  tender-hearted.
—करुणात्मन् (°ण-आत्°),  आ,  आ,  अ,  kind.
—क-
रुणा-पर,  अस्,  आ,  अम्,  compassionate,  tender.
—करुणा-मय,  अस्,  ई,  अम्,  gentle,  compassionate.
—करुणारम्भ (°ण-आर्°),  अस्,  आ,  अम्,  engaging
in deplorable actions.
—करुणार्द्र (°ण-आर्°),  अस्, 
आ,  अम्,  tender-hearted,  soft,  sensitive.
—करुणार्-
धित (°ण-अर्°),  अस्,  आ,  अम्,  kind.
—करुणा-वत्,  आन्, 
अती,  अत्,  being in a pitiful state,  pitiable.
—करुणा-
विप्रलम्भ,  अस्,  m. grief of separation with the un-
certainty of meeting again,  fears occurring in absence.
—करुणा-वृत्ति,  इस्,  इस्,  इ,  disposed to pity.
—क-
रुणा-वेदिता,  f. charitableness,  kindliness,  sympathy.

Macdonell

English

 करुण karúṇa,  a.
  doleful,  pitiable: -m,  ad.
 🞄m.  a plant
 ā,  f.
  pity,  compassion
 -dhavani,  🞄m.  wail
 -vedi-tā,  f.
  compassionate disposition. 

Benfey

English

 करुण करुण, 
 I. adj.
 ,  f.
  णा, 
 1. Dole-
ful,  Vikr. 4,  1
 Rām.  2,  63,  32.
 2. La-
mentable,  Rām.  3,  51,  25.
 II. णम् (acc.
sing. n.
 ),  adverbially,  Miserably,  Rām. 
1,  2,  14
 Śiś. 9,  67.
 III. m.
  Moving com-
passion,  one of the रसस्,  or sentiments
of a poetical production,  Rām.  1,  4,  7.
 IV. f.
  णा,  Compassion,  Bhāg. P. 1,  2,  3.
 -- Comp.
  अ-करुण,  adj.
 ,  f.
  णा,  cruel, 
Śiś. 9,  67
 Bhāg. P. 9,  14,  37. निष्-
करुण,  i. e.
निस्-,  adj.
  cruel,  Pañc. iv.
d. 16.
स-,  adj.
  compassionate, 
Bhāg. P. 1,  13,  12.

Apte Hindi

Hindi

करुण
वि* - "करोति मनः आनुकूल्याय, कृ-उनन्- @ तारा*"
"कोमल,  मार्मिक,  दयनीय,  करुणाजनक,  शोचनीय"

करुणः
पुं*
  - "करोति मनः आनुकूल्याय, कृ-उनन्- @ तारा*"
"दया,  अनुकम्पा,  दयालुता"

करुणः
पुं*
  - "करोति मनः आनुकूल्याय, कृ-उनन्- @ तारा*"
"करुण रस,  शोक रञ्ज"

Shabdartha Kaustubha

Kannada

करुण
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕಾವ್ಯದ ಒಂದು ರಸ /ಶೃಂಗಾರಾದಿ ರಸಗಳಲ್ಲೊಂದು
निष्पत्तिः - > कॄ (विक्षेपे) - "उनन्" (उ० ३-५३) । "अच्" (५-२-१२७)
व्युत्पत्तिः - > करुणास्यास्ति
करुण
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಒಂದು ವೃಕ್ಷದ ಹೆಸರು
प्रयोगाः - > "तदार्पितैस्तां करुणस्य कुड्मलैर्जहास तस्याः कुटिला कचच्छटा"
उल्लेखाः - > नैष० १५-३१
करुण
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ದುಃಖಿತ /ಖಿನ್ನ /ದೀನ
प्रयोगाः - > "करुणमपि समर्थं मानिनां मानभेदे रुदितमुदितमस्त्रं योषितां विग्रहेषु"
उल्लेखाः - > माघ० ११-३५

L R Vaidya

English

 karuRa {% (I) a. (f. णा) %} Tender,  pitiable,  exciting compassion,  विकलकरुणैरार्यचरितैः Ut.i.

 karuRa {% (II) m. %} Sorrow as one of the eight sentiments in poetry (in rhetoric),  पुटपाकप्रतीकाशो रामस्य करुणो रसः Ut.iii.,  विलपन् … करुणार्थग्रथितं प्रियां प्रति R.viii.70.

Bopp

Latin

 करुण miserabilis,  flebilis,  queribundus. N. 5. 23. 9. 25.

Lanman

English

 karuṇa,  a. mournful,  pitiable
 -ā,  f. pity.

Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch

German

 करुण 2. b) Gīt. 1,  31.

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
करुणे मल्लिकापुष्पो जम्बीरे जम्भजम्भलौ ॥ ११४९ ॥
-wordlist-
 
करुण (पुं),  मल्लिकापुष्प (पुं),  जम्बीर (पुं),  जम्भ (पुंक्ली),  जम्भल (पुं)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

शृङ्गार
शृङ्गार,  हास्य,  करुण,  रौद्र,  वीर,  भयानक,  बीभत्स,  अद्भुत,  शान्त,  रसाः
शृङ्गारहास्यकरुणा रौद्रवीरभयानकाः ।
बीभत्साद्भुतशान्ताश्च नव नाट्ये रसाः स्मृताः ॥ ९२ ॥
verse 1.1.1.92
page 0012

करुण
करुण,  जम्बीर
करुणो जम्बीरः स्याद्बदरी कुवली च कर्कन्धुः ॥ १९४ ॥
verse 2.1.1.194
page 0024

Tamil

கருண : மிருதுவான,  தளிரான,  இரக்கம் உள்ள,  கருணை உண்டாக்கும்,  சோகம் ததும்பும்.

पुराणम्

English

करुण / KARUṆA. See under dhanañjaya.

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 करुणः,  पुं,
   (करोति मनः आनुकूल्याय । कृ + “कृवृदारिभ्य उनन्” । उणां । ३ । ५३ । इति उनन् ।)वृक्षविशेषः । करुणा लेवुर गाछ इति भाषा ।तत्फलगुणः । कफवाय्वाममेदोनाशित्वम् । पित्त-प्रकोपकत्वञ्च । इति राजवल्लभः ॥
 बुद्धभेदः । इतित्रिकाण्डशेषः ॥
 शृङ्गाराद्यष्टरसान्तर्गततृतीय-रसः । इत्यमरः । १ । ७ । १७ ॥
 तस्य लक्षणादि ।“इष्टनाशादनिष्टाप्तेः करुणाख्यो रसो भवेत् ।धीरैः कपोतवर्णोऽयं कथितो यमदैवतः ॥
शोकोऽत्र स्थायिभावः स्याच्छोच्यमालम्बनं मतम् ।तस्य दाहादिकावस्था भवेदुद्दीपनं पुनः ॥
अनुभावा दैवनिन्दा भूपातक्रन्दितादयः ।वैवर्णोच्छ्वासनिश्वासस्तम्भप्रलपनानि च ॥
निर्व्वेदमोहापस्मारव्याधिग्लानिस्मृतिश्रमाः ।विषादजडतोन्मादचिन्ताद्या व्यभिचारिणः ॥
शोच्यं विनष्टबन्धुप्रभृति । यथा राघवविलासे ।विपिने क्व जटानिबन्धनंतव चेदं क्व मनोहरं वपुः ।अनयोर्घटना विधेः स्फुटंननु खड्गेन शिरीषकर्त्तनम् ॥
अत्र रामवनवासजनितशोकार्त्तस्य दशरथस्यदैवनिन्दा । एवं बन्धुवियोगवित्तनाशादावपिउदाहार्य्यम् ॥
 परिपोषस्तु महाभारते स्त्रीपर्ब्बणिबोद्धव्यः” । इति साहित्यदर्पणे ३ । १९९ ॥
 (सर्व्व-जीवेषु दयावान् । यथा भागवते । ३ । २७ । ८ ।“यदृच्छयोपलनब्धे सन्तुष्टो मितभुग् मुनिः ।विविक्तशरणः शान्तो मैत्रः करुण आत्मवान्” ॥
)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 करुण त्रि०
  करोति मनः आनुकूल्याय कॄ--उनन् । दयायुक्ते२ रसभेदे पु०
  तल्लक्ष्माद्युक्तं सा० द० यथा“इष्टनाशादनिष्टाप्तेः करुणाख्यो रसो भवेत् । धीरैःकपोतवर्ण्णोऽयं कथितो यमदैवतः । शोकोऽत्र स्था-यिभावः स्याच्छोच्यमालम्बनं मतम् । तस्य दाहादि-कावस्था भवेदुद्दीपनं पुनः । अनुभावा दैवनिन्दाभूपातक्रन्दितादयः । वैवर्ण्योच्छ्वासनिश्वासस्तम्भप्रलपनानिच । निर्वेदमोहापस्मारव्याधिग्लानिस्मृतिश्रमाः । विषा-दजडतोन्मादचिन्ताद्या व्यभिचारिणः” ।शोच्यं विनष्टबन्धुप्रभृति । यथा राघवावलासे ।“विपिने क्व जटानिबन्धनं तव चेदं क्व मनोहरंवपुः ।अनयोर्घटना विधेः स्फुटं ननु खड्गेन शिरीष-कर्त्तनम्” । अत्र हि रामवनवासजनितशोकार्त्तस्य दश-रथस्य दैवनिन्दा । एवं बन्धुवियोगविभवनाशादावप्युदा-हार्य्यम् । परिपोषस्तु महाभारते स्त्रीपर्वणि द्रष्टव्यः ।अस्य करुणविप्रलम्भाद्भेदमाह । शोकस्थायितया भिन्नो विप्रलम्भादयं रसः । विप्रलम्भे रतिः स्थायी पुनः सम्भोगह-तुकः” ३ परदुः खहरणेच्छायां दयायां स्त्री । “अहो विधेत्वां करुणा रुणद्ध्विनः” नैष० । “प्रायःसद्योभवति करुणा-वृत्तिरार्द्रान्तरात्मा” मेघ० । “करुणाविमुखेन मृत्युना” रघुः ।दुःखितेषु दया करुणा साऽस्त्यस्य अर्श० श्वच् विषयत्वेन ।४ करणाविषये दीने त्रि०
  । “अनिशं निजैरकरुणः करुणम्”माघः । “करुणं दीनं यथा तथेति” मल्लि० । “अनुरोदि-तीव करुणेन पत्रिणां विरुतेन” माघः । “विरुतैः करुण-स्वनैरियम्” कुमा० । (करलहनेवु) ५ वृक्षभेदे पु०
  त्रिका० ।“पिकात् वने शृण्वति मृङ्गहुङ्कुतैर्दशामुदञ्चत्करुणेवियोगिनाम्” नैष० । “करुणस्य फलं म्लेष्मवाताममेदसांपुनः । नाशनं पित्तकोपस्य शमनं परिकीर्त्तितम्” इति त-त्फलगुणाश्च षैद्यकोक्ताः । ६ बुद्धभेदे पु०
  त्रिका० ।७ परमेश्वरे ८ भूताभयकारके परिव्राञके पु०
  शब्दचि० ।

Capeller

German

 करु॑ण kläglich,  traurig
 f.
  करुणा Mitleid.

Grassman

German

 karúṇa,  n.,  Handlung,  heiliges Werk [von kṛ].
-asya {100, 7} víśvasya 〰 īśe.

Burnouf

French

 करुण करुण a. (कृ) serviable,  secourable, 
miséricordieux
		 malheureux,  qui
 est à plaindre. -- S.
m.
  citrus decumana ou pamplemouse,  bot. -- S. m.
  ou करुणा f.
 
pitié,  miséricorde.
	-- करुणम् ac. adv. misérablement, 
piteusement.
करुणमल्ली f.
  jasmin double.
करुणापर a. tout à la compassion,  miséricordieux
 qui
s'apitoye.

Stchoupak

French

 करुण-
 m.
  pathétique (n.  d'un Rasa) 
 Citrus decumana 
 a. lamentable, 
piteux,  pitoyable,  touchant 
 compatissant 
 -अम् lamentablement 
 -तर-
compar. très touchant 
 -आ- f.
  pitié,  compassion 
 -आमय- -ई- a.
touchant 
 compatissant 
 -आवन्त्- a. piteux,  lamentable.
°वेदिन्- ag. compatissant 
 °वेदितृ- id. 
 °वेदिता- f.
 
-त्व- nt. compassion,  sympathie.
करुणारम्भ- a. engagé dans des affaires déplorables.
करुणोर्मि- m.
  flot d'émotion. 

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.