| YouTube Channel

करीरः (karIraH)

 
Apte
English
करीरः [karīrḥ], [कॄ-ईरन्
Uṇ.*
 4.3]
The shoot of a bamboo
जितकरीरशरीरमरीरमत् । स्वकमिता कमितारमवामताम् ॥ Rām. Ch.4.84.
A shoot in general
आनिन्यिरे वंशकरीरनीलैः
Śi.*
 4.14.
N.*
 5.14.
A thorny plant growing in deserts and eaten by camels
पत्रं नैव यदा करीरविटपे दोषो वसन्तस्य किम्
Bh.*
 2.93
cf.
 also किं पुष्पैः किं फलैस्तस्य करीरस्य दुरात्मनः । येन वृद्धिं समासाद्य न कृतः पत्रसंग्रहः Subhāṣ.
A water-jar.
रा, री The root of an elephant's tusk.
A cricket, a small grass-hopper.
Comp.
 -विशेषः A kind of flower
'करवीरं करीरं तु' Ak.
Apte 1890
English
करीरः [कॄ-ईरन् Uṇ. 4. 30] 1 The shoot of a bamboo.
2 A shoot in general
आनिन्यिरे वंशकरीरनीलैः Śi. 4. 14
N. 5. 14.
3 A thorny plant growing in deserts and eaten by camels
पत्रं नैब यदा करीरविटपे दोषो वसंतस्य किं Bh. 2. 93
cf. also किं पुष्पैः किं फलैस्तस्य करीरस्य दुरात्मनः । येन वृद्धिं समासाद्य न कृतः पत्रसंग्रहः Subhāṣ.
4 A waterjar.
रा
री 1 The root of an elephant's tusk.
2 A cricket, a small grass-hopper.
Apte Hindi
Hindi
करीरः
पुं*
 - कॄ-ईरन्
बाँस का अंकुर
करीरः
पुं*
 - कॄ-ईरन्
अंकुर
करीरः
पुं*
 - कॄ-ईरन्
कांटेदार वृक्ष जो मरुस्थल में पैदा होता है तथा जिसे ऊँट खाते हैं
करीरः
पुं*
 - कॄ-ईरन्
पानी का घड़ा
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 करीरः, करीरम्
noun
वंशाङ्कुरः।
"पशवः करीरं लौल्येन खादन्ति।"
अमरकोशः
Sanskrit
Word: करीरः
Root: करीर
Gender: पुं
Number: all
Meaning(s):
⇒ cricket
⇒ water-jar
⇒ small grasshopper
⇒ fruit of karira tree [Capparis aphylla - Bot.]
Shloka(s):
2|4|77|1 ► करवीरे करीरे तु क्रकरग्रन्थिलावुभौ। (वनौषधिवर्गः)
Synonym(s):
➠ 2|4|77|1 ⇢ करीरः (करीर) (पुं) ⇒ cricket, water-jar, small grasshopper, fruit of karira tree [Capparis aphylla - Bot.]
➠ 2|4|77|1 ⇢ क्रकरः (क्रकर) (पुं) ⇒ saw, disease, poor man, karira tree [Capparis aphylla - Bot.], Demoiselle Crane [ Ardea virgo - Zoo. ]
➠ 2|4|77|1 ⇢ ग्रन्थिलः (ग्रन्थिल) (पुं)
Related word(s):
जातिः ➡ ओषधिः
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
करीरः, पुं
क्ली,
 (किरति विक्षिपति स्वदेहजावर-णादीनिति । “कॄशॄपॄ कटिपटि शौटिभ्य ईरन्” ।उणां । ४ । ३० । इति ईरन् ।) वंशाङ्कुरः । इत्य-मरः । ३ । ३ । १७३ ॥
वाँशेर कोँडा इति भाषा ॥
(यथा, माघे ४ । १४ ।“रत्नैः पुनर्यत्र रुचा रुचंस्वा-मानिन्यिरे वंशकरीरनीलैः” ॥
“वंशशब्दस्याम्लानताहेतोरलूनतायाः प्रतिपत्य-र्थत्वादपौनरुक्त्यम् ॥
अतएवैकार्थपदमप्रयोज्यमि-त्युक्त्वा करिकलभकर्णावतंसादिषु प्रतिपत्तिविशे-षकरेषु न दोष इत्याह वामनः” ॥
इति तट्टी-कायां मल्लिनाथ ॥
)अस्य गुणाः । श्लेष्मनाशित्वम् । कषायत्वम् । दाह-जनकत्वञ्च । इति राजवल्लभः ॥
(यथाह वाभटः ।“करीरमाध्मानकरं कषायस्वादुतिक्तकम्” ॥
“वेणोः करीराः कफला मधुरा रसपाकतः ।विदाहिनो वातकराः स कषाया विरूक्षणाः” ॥
इति सुश्रुतः ॥
)
करीरः,
पुं,
 (कीर्य्यते क्षिप्यते जलमत्र “कॄशॄपॄक-टीति” ईरन् । उणां । ४ । ३० ।) घटः । इतिमेदिनी ॥
(कीर्य्यते दूरे निक्षिप्यते दूरतः त्यज्यतेकण्टकादिभयादिति यावत् ।) मरुभूमिज उष्ट्र-प्रियः कण्टकिवृक्षः । करील इति भाषा ! तत्-पर्य्यायः । क्रकरः २ ग्रन्थिलः ३ । इत्यमरः । २ ।४ । ७७ ॥
क्रकचः ४ । इति तट्टीका ॥
निष्पत्रिका५ करिरः ६ गूढपत्रः ७ करकः ८ तीक्ष्णकण्टकः९ । अस्य गुणाः । (यथा भावप्रकाशे ।“करीरः कटुकस्तिक्तः स्वेद्युष्णो भेदनः स्मृतः ।दुर्नामकफवातामगरशोथव्रणप्रणुत्” ॥
)आध्मानकारित्वम् । कषायत्वम् । कटुत्वम् । उष्ण-त्वम् । अतिशयकफकारित्वम् । श्वासानिलारो-चकसर्व्वशूलविच्छर्द्दिखर्जूव्रणदोषनाशित्वञ्च । इतिराजनिर्घण्टः ॥