| YouTube Channel

करीर (karIra)

 
शब्दसागरः
English
करीर mn. (-रः-रं) The shoot of a bamboo
also करिर.
m.
 (-रः)
1. A
thorny plant, described as growing in deserts, and fed upon by
camels, commonly Karil, (Capparis aphylla, Rox.)
2. A water jar.
f.
 (-रा or -री)
1. The root of an elephant's tusk.
2. A cricket, a
small grasshopper, &c.
E.
 कॄ to injure, to throw or send, &c. and
ईरण्
aff.
Capeller Eng
English
करीर
m.
n.
 the shoot of a bamboo
m.
 a
cert.
 thorny
plant,
n.
 its fruit.
Yates
English
करीर (रः-रं) 1.
m.
n.
 The shoot of
a bambu.
m.
 A thorny plant
a water-jar. (रा-री)
f.
 Root of
an elephant's tusk
a cricket.
Spoken Sanskrit
English
करीर - karIra -
f.
 - root of an elephant's tusk
करीर - karIra -
m.
 - fruit of karira tree [ Capparis aphylla - Bot. ]
करीर - karIra -
m.
 - water-jar
करीर - karIra -
m.
 - cricket
करीर - karIra -
m.
 - small grasshopper
करीर - karIra -
m.
n.
 - shoot of a bamboo
करीर - karIra -
n.
 - fruit of karira tree [ Capparis aphylla - Bot. ]
Wilson
English
करीर
mn. (-रः-रं) The shoot of a bamboo
also करिर.
m.
(-रः)
1 A thorny plant, described as growing in desarts, and fed upon by camels,
commonly Karit, (Capparis aphylla, Rox.)
2 A water jar.
f.
 (-रा or री)
1 The root of an elephant's tusk.
2 A cricket, a small grasshopper, &c.
E.
 कृ to injure, to throw. or send, &c. and ईरण्
aff.
Apte
English
करीरः [karīrḥ], [कॄ-ईरन्
Uṇ.*
 4.3]
The shoot of a bamboo
जितकरीरशरीरमरीरमत् । स्वकमिता कमितारमवामताम् ॥ Rām. Ch.4.84.
A shoot in general
आनिन्यिरे वंशकरीरनीलैः
Śi.*
 4.14.
N.*
 5.14.
A thorny plant growing in deserts and eaten by camels
पत्रं नैव यदा करीरविटपे दोषो वसन्तस्य किम्
Bh.*
 2.93
cf.
 also किं पुष्पैः किं फलैस्तस्य करीरस्य दुरात्मनः । येन वृद्धिं समासाद्य न कृतः पत्रसंग्रहः Subhāṣ.
A water-jar.
रा, री The root of an elephant's tusk.
A cricket, a small grass-hopper.
Comp.
 -विशेषः A kind of flower
'करवीरं करीरं तु' Ak.
Apte 1890
English
करीरः [कॄ-ईरन् Uṇ. 4. 30] 1 The shoot of a bamboo.
2 A shoot in general
आनिन्यिरे वंशकरीरनीलैः Śi. 4. 14
N. 5. 14.
3 A thorny plant growing in deserts and eaten by camels
पत्रं नैब यदा करीरविटपे दोषो वसंतस्य किं Bh. 2. 93
cf. also किं पुष्पैः किं फलैस्तस्य करीरस्य दुरात्मनः । येन वृद्धिं समासाद्य न कृतः पत्रसंग्रहः Subhāṣ.
4 A waterjar.
रा
री 1 The root of an elephant's tusk.
2 A cricket, a small grass-hopper.
Monier Williams Cologne
English
करी॑र mn. the shoot of a bamboo,
Suśr.
Hcat.
करी॑र
m.
 a water-jar,
L.
Capparis Aphylla (a thorny plant growing in deserts and fed upon by camels),
ŚBr.
MBh.
Suśr.
करी॑र f(आ or ई). the root of an elephant's tusk,
L.
करी॑र
m.
 a cricket, small grasshopper,
L.
करी॑र
n.
 the fruit of Capparis Aphylla.
Monier Williams 1872
English
करीर करीर, अस्, अम्, m. n. (said to be fr.
rt. 1. कॄ), the shoot of a bamboo
(अस्), m. a water-
jar
a thorny plant, described as growing in deserts
and fed upon by camels, Capparisaphylla
(अम्), n.
the fruit of this plant
(आ or ई), f. the root of an
elephant's tusk
a cricket, a small grasshopper.
—करीर-कुण, अस्, m. the fruit season of Cap-
parisaphylla.
—करीर-प्रस्थ, अस्, m., N. of a
town
(a various reading has करीरि-प्रस्थ।)
Macdonell
English
करीर karī́ra,
m.
n.
 shoot of a bamboo
m.
 a 🞄leafless plant
n.
 its fruit.
Benfey
English
करीर करीर,
I.
m.
 and
n.
 The
shoot of a bamboo, Suśr. 1, 28, 6.
II.
m.
 A leafless plant, Capparis aphylla,
Roxb., Bhartṛ. 2, 89.
Apte Hindi
Hindi
करीरः
पुं*
 - कॄ-ईरन्
बाँस का अंकुर
करीरः
पुं*
 - कॄ-ईरन्
अंकुर
करीरः
पुं*
 - कॄ-ईरन्
कांटेदार वृक्ष जो मरुस्थल में पैदा होता है तथा जिसे ऊँट खाते हैं
करीरः
पुं*
 - कॄ-ईरन्
पानी का घड़ा
Shabdartha Kaustubha
Kannada
करीर
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः / नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಬಿದಿರಿನ ಮೊಳಕೆ ಅಥವಾ ಗಿಣ್ಣು
निष्पत्तिः - > कॄ (विक्षेपे) - ईरन् (उ० ४-३०)
व्युत्पत्तिः - > किरति
प्रयोगाः - > "वेणोः करीराः गुरवः कफमारुतकोपनाः"
उल्लेखाः - > सुश्रुत० सूत्र० ४६-३०५
करीर
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः / नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮೊಳಕೆ
प्रयोगाः - > "हिमांशुवंशस्य करीरमेव मां निशम्य किं नासि फलेग्रहिग्रहा"
उल्लेखाः - > नैष० ९-१२
करीर
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಘಟ /ಹೂಜಿ
करीर
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮರಳುಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುವ ಒಂಟೆಗೆ ಪ್ರಿಯವಾದ ಒಂದು ಮುಳ್ಳುಗಿಡ
करीर
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಆನೆಯನ್ನು ತಳ್ಳುವ /ಆನೆಯನ್ನು ಹೊಡೆದೋಡಿಸುವ
निष्पत्तिः - > ईर (गतौ) - "अण्"(३-२-१)
व्युत्पत्तिः - > करिणो गजानीरयति
प्रयोगाः - > "कोरकाकारकारकः करीरः कर्कतोऽर्करुक्"
उल्लेखाः - > माघ० १९-१०४
L R Vaidya
English
karIra {% m. %} 1. The shoot of a bamboo
2. a shoot in general, वंशकरीरनीलैः Māgha quoted in K.Pr.x.
3. a thorny plant without leaves, e.g. किं पुष्पैः किं फलैस्तस्य करीरस्य दुरात्मनः । येन वृद्धिं समासाद्य न कृतः पत्रसंग्रहः
4. a water-jar.
Bopp
Latin
करीर m. n. germen bambu arundinis. AM.
Anekartha-Dvani-Manjari
Sanskrit
करीर
पु
करीर, वृक्षभेद, घट, वंशाङ्कुर
वृक्षभेदे करीरः स्याद् घटे वंशाङ्कुरेऽपि च ॥ ६ ॥
verse 2.1.1.6
page 0008
Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
German
2. करीर Adj. Śiś. 19, 104 nach Mallin. = करिणो गजान् ईरयति क्षिपति. [H 11, 45.
करीर 2. a) °सक्तु Mān. Śr. 2, 2, 6.
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
स्थाल्युखा पिठरं कुण्डं चरुः कुम्भी घटः पुनः ।
कुटः कुम्भः करीरश्च कलशः कलसो निपः ॥ १०१९ ॥
-wordlist-
स्थाली (स्त्री), उखा (स्त्री), पिठर (क्ली), कुण्ड (क्ली), चरु (पुं), कुम्भी (स्त्री), घट (पुंस्त्री), कुट (पुंस्त्री), कुम्भ (पुं), करीर (पुंक्ली), कलश (त्रि), कलस (त्रि), निप (पुंक्ली)
--source--
मातुलुङ्गो बीजपूरः करीरक्रकरौ समौ ।
-wordlist-
मातुलुङ्ग (पुं), बीजपूर (पुं), करीर (पुंक्ली), क्रकर (पुं)
--source--
मूलपत्त्रकरीराग्रफलकाण्डाविरूढकाः ॥ ११८३ ॥
त्वक्पुष्पं कबकं शाकं दशधा शिग्रुकं च तत् ।
-wordlist-
शाक (पुंक्ली), शिग्रुक (पुंक्ली), मूल (क्ली), पत्त्र (क्ली), करीर (क्ली), अग्र (क्ली), फल (क्ली), काण्ड (क्ली), अविरूढक (क्ली), त्वच् (स्त्री), पुष्प (क्ली), कवक (क्ली)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
घट
घट, करीर, कलश, कुट, कुम्भ, निप, कर्करी, करक, वर्धनी, गलन्तिका, गर्गरी, मन्थनी, मणिक, अलिञ्जर
घटः करीरः कलशः कुटः कुम्भो निपः स्मृतः ॥ ३१६ ॥
कर्करी करकः प्रोक्तो वर्धनी च गलन्तिका ।
गर्गरी मन्थनी प्रोक्ता मणिकः स्यादलिञ्जरः ॥ ३१७ ॥
verse 2.1.1.316
page 0038
करीर
करीर, वंशाङ्कुर, वृक्षविशेष
वंशाङ्कुरे करीरं वृक्षविशेषेऽपि कथयन्ति ॥ ८२८ ॥
verse 5.1.1.828
page 0095
Vedic Reference
English
Karīra, the name of a leafless shrub, Capparis aphylla, or its
fruit, first appears in the Taittirīya Saṃhitā.^1
1) ii. 4, 9, 2
Kāṭhaka Saṃhitā, xi. 11
xxxvi. 7
Śatapatha Brahmaṇa,
ii. 5, 2, 11.
अमरकोशः
Sanskrit
Word: करीरः
Root: करीर
Gender: पुं
Number: all
Meaning(s):
⇒ cricket
⇒ water-jar
⇒ small grasshopper
⇒ fruit of karira tree [Capparis aphylla - Bot.]
Shloka(s):
2|4|77|1 ► करवीरे करीरे तु क्रकरग्रन्थिलावुभौ। (वनौषधिवर्गः)
Synonym(s):
➠ 2|4|77|1 ⇢ करीरः (करीर) (पुं) ⇒ cricket, water-jar, small grasshopper, fruit of karira tree [Capparis aphylla - Bot.]
➠ 2|4|77|1 ⇢ क्रकरः (क्रकर) (पुं) ⇒ saw, disease, poor man, karira tree [Capparis aphylla - Bot.], Demoiselle Crane [ Ardea virgo - Zoo. ]
➠ 2|4|77|1 ⇢ ग्रन्थिलः (ग्रन्थिल) (पुं)
Related word(s):
जातिः ➡ ओषधिः
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
करीरः, पुं
क्ली,
 (किरति विक्षिपति स्वदेहजावर-णादीनिति । “कॄशॄपॄ कटिपटि शौटिभ्य ईरन्” ।उणां । ४ । ३० । इति ईरन् ।) वंशाङ्कुरः । इत्य-मरः । ३ । ३ । १७३ ॥
वाँशेर कोँडा इति भाषा ॥
(यथा, माघे ४ । १४ ।“रत्नैः पुनर्यत्र रुचा रुचंस्वा-मानिन्यिरे वंशकरीरनीलैः” ॥
“वंशशब्दस्याम्लानताहेतोरलूनतायाः प्रतिपत्य-र्थत्वादपौनरुक्त्यम् ॥
अतएवैकार्थपदमप्रयोज्यमि-त्युक्त्वा करिकलभकर्णावतंसादिषु प्रतिपत्तिविशे-षकरेषु न दोष इत्याह वामनः” ॥
इति तट्टी-कायां मल्लिनाथ ॥
)अस्य गुणाः । श्लेष्मनाशित्वम् । कषायत्वम् । दाह-जनकत्वञ्च । इति राजवल्लभः ॥
(यथाह वाभटः ।“करीरमाध्मानकरं कषायस्वादुतिक्तकम्” ॥
“वेणोः करीराः कफला मधुरा रसपाकतः ।विदाहिनो वातकराः स कषाया विरूक्षणाः” ॥
इति सुश्रुतः ॥
)
करीरः,
पुं,
 (कीर्य्यते क्षिप्यते जलमत्र “कॄशॄपॄक-टीति” ईरन् । उणां । ४ । ३० ।) घटः । इतिमेदिनी ॥
(कीर्य्यते दूरे निक्षिप्यते दूरतः त्यज्यतेकण्टकादिभयादिति यावत् ।) मरुभूमिज उष्ट्र-प्रियः कण्टकिवृक्षः । करील इति भाषा ! तत्-पर्य्यायः । क्रकरः २ ग्रन्थिलः ३ । इत्यमरः । २ ।४ । ७७ ॥
क्रकचः ४ । इति तट्टीका ॥
निष्पत्रिका५ करिरः ६ गूढपत्रः ७ करकः ८ तीक्ष्णकण्टकः९ । अस्य गुणाः । (यथा भावप्रकाशे ।“करीरः कटुकस्तिक्तः स्वेद्युष्णो भेदनः स्मृतः ।दुर्नामकफवातामगरशोथव्रणप्रणुत्” ॥
)आध्मानकारित्वम् । कषायत्वम् । कटुत्वम् । उष्ण-त्वम् । अतिशयकफकारित्वम् । श्वासानिलारो-चकसर्व्वशूलविच्छर्द्दिखर्जूव्रणदोषनाशित्वञ्च । इतिराजनिर्घण्टः ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
करीर
पु०
 कॄ--ईरन् । १ घटे मेदि० । २ वंशाङ्कुरे अमरः ।(वाशेरकोँड) ३ अङ्कुरमात्रे भावप्र० वंशमुक्त्वा “तत्करीरःकटुः पाके रसे रूक्षो गुरुः सरः । कषायः कफकृत् स्वा-दुर्विदार्ह बातपित्तलः” तद्गुण उक्तः । “हिंमांशुवंशस्यकरीरमेव मां निशम्य किन्नासि फलेग्रहिग्रहा” नैष० ।आनिन्यिरे वंशकरीरनीलैः” माघः । “वंशशब्दस्याम्ना-नताहेतोरलूनतायाः प्रतिपत्त्यर्थत्वान्न पौनरुक्त्यम् अतएवएकार्थं पदम् न प्रयोज्यमित्युक्त्वा करिकलभकर्ण्णावत सादिषुप्रतिपात्तिविशेषकरेषु न दोष इत्याह वामनः” मल्लि० ।तेन वंशाङ्कुरार्थक्स्यापि करीरशब्दस्य प्रतिपत्तिविशेषार्थंवंशशब्दप्रयोग इति तत्त्वम् । ३ गूढपत्रे मरुभूमिजे उष्ट्र-प्रियेवृक्षभेदे भावप्र० । “करोरः कटुकस्तिक्तः स्वेद्युष्णोभे-दनः स्मृतः । दुर्नामकफवातामगरशोथव्रणप्रणुत” भावप्र०४ चीरिकायां झिल्ल्याम् (झिझिपोका) ५ हस्तिदन्तभूलेच स्त्री उणा० । अस्य प्रस्थशब्देन समासे करीरप्रस्थेकर्क्यादि० नाद्युदात्तता । मध्वा० चतुरर्थ्यां मतुप् मस्यवः । करीरवत् तत्सन्निकृष्टदेशादौ
त्रि०
 स्त्रियां ङीप् ।
Capeller
German
करी॑र
m.
 Rohrschößling (auch
n.
 )
N.
eines Strauches.
Burnouf
French
करीर करीर
m.
 (क्री) cruche, pot à l'eau. Gr.
ϰέρας.
Capparis aphylla [caprier épineux des lieux déserts,
recherché des chameaux].
-- करीरा et करीरी
f.
 le gros
bout d'une défense de l'éléphant.
Grillon, sauterelle.
-- करीर
m.
n.
 rejeton de bambou.
करीरिका
f.
 cf. करीरी।
Stchoupak
French
२ करीर-
m.
 plante épineuse (Capparis aphylla)
bourgeon (de bambou).
°कार-
m.
 potier.