| YouTube Channel

करतोया (karatoyA)

 
शब्दसागरः
English
करतोया
f.
 (-या) The Karatoya river, a river in the north-east of Bengal.
E.
 कर the hand, and तोय water: at the wedding of SIVA and
PARVATI, the water which had been poured into the hand of the
former, constituted, upon its being thrown on the ground, the
source of this river.
Yates
English
कर-तोया (या) 1.
f.
 The
Caratoya
river.
Wilson
English
करतोया
f.
 (-या) The Karatoyā river, a river in the north-east
of Bengal.
E.
 कर the hand, and तोय water: at the wedding of ŚIVA and PĀRVATĪ,
the water which had been poured into the hand of the former, constituted, upon
its being thrown on the ground, the source of this river.
Apte
English
करतोया [karatōyā],
f.
 A river in Bengal (called सदानीरा).
Monier Williams Cologne
English
कर—तोया
f.
N.
 of a river in the north-east of Bengal (said to have, originated from the water poured into the hand of Śiva at his marriage with Pārvati, and thrown by him on the ground),
MBh.
VP.
Benfey
English
करतोया करतोया, i. e. कर-तोय,
f.
 The name of a river, MBh. 2, 374.
Apte Hindi
Hindi
करतोया
स्त्री*
 कर - तोया -
एक नदी का नाम
Shabdartha Kaustubha
Kannada
करतोया
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಯಾವಾಗಲೂ ನೀರು ಹರಿಯುತ್ತಿರುವ ಒಂದು ನದಿ
निष्पत्तिः - > "अच्" (५-२-१२७)
व्युत्पत्तिः - > करतोयं हरपार्वतीविवाहच्युतजलमस्त्यस्याः
प्रयोगाः - > "प्रथमं कर्कटे देवी त्र्यङ्गं गङ्गा रजस्वला । सर्वा रक्तवहा नद्यः करतोयाऽम्बुवाहिनी ॥" " करतोयां समासाद्य त्रिरात्रो पोषितो नरः । अश्वमेधमवाप्नोति प्रजापतिकृतो विधिः ॥"
उल्लेखाः - > २)भा० वन० ८३-३
L R Vaidya
English
kara-toyA {% f. %} the name of a river.
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
करतोया सदानीरा चन्द्रभागा तु चन्द्रका ।
-wordlist-
करतोया (स्त्री), सदानीरा (स्त्री), चन्द्रभागा (स्त्री), चन्द्रका (स्त्री)
Mahabharata
English
Karatoyā, a river. § 268 (Varuṇasabhāv.): II, 9, 374 (among the rivers present in the palace of Varuṇa).--§ 370 (Tīrthayātrāp.): III, 85, 8145 (a tīrtha).--§ 574 (Jambūkh.): VI, 9, 343 (among the rivers of Bhāratavarsha).-§ 733e (Indratoyā): XIII, 25, 1699 (a tīrtha, Kuraṅge?).-§ 775 (Ānuśāsanik.): XIII, 166, 7646 (enumeration). Cf. next.
पुराणम्
English
करतोया / KARATOYĀ. A holy river. This river worships varuṇa sitting in his court. (Śloka 22, Chapter 9, Sabhā Parva). If one stays on the shores of this river and observes fasting for three days one would get the benefit of performing an aśvamedha yāga. (Chapter 85, Vana Parva).
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
करतोया,
स्त्री,
 (करात् शङ्करस्य हस्तात् च्युतं तोयंजलं अस्ति यत्र । अर्श आद्यच् ।) स्वनामख्यात-उत्तरदेशस्थनदीविशेषः । तत्पर्य्यायः । सदानीरा२ । इत्यमरः । १ । १० । ३३ ॥
सदानीरवहा ३ ।इति शब्दरत्नावली ॥
* ॥
गौरीविवाहसमयेशङ्करकरगलितसंप्रदानतोयप्रभवत्वात्करस्य तोयंविद्यतेऽत्र इति करतोया । श्रावणे एतद्वर्ज्जंसर्व्वा नद्यो रजखलाः इयं तु न रजस्वला अत-एव सदा सर्व्वदा नीरमस्या इतिसदानीरा ।तथा च स्मृतिः ।“अथादौ कर्कटे देवी त्र्यहं गङ्गा रजस्वला ।सर्व्वा रक्तवहा नद्यः करतोयाम्बुवाहिनी” ॥
इत्यमरटीकायां भरतः ॥
(इयं हि तीर्थविशेषः ।यथा महाभारते ३ । तीर्थयात्रःपर्ब्बणि । ८५ । ३ ॥
“करतोयां समासाद्य त्रिरात्रोपषितो नरः ।अश्वमेधमवाप्नोति प्रजापतिकृतो विधिः” ॥
)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
करतोया स्त्री करतोयं हरपार्व्वतीविवाहच्युतजलत् अ-स्त्यस्या हेतुत्वेन अच् । नदीभेदे सदानीरायाम् अमरः ।गौराविवाहे शङ्करकरच्युतजलभवत्वात् तस्यास्तथात्वम् ।तस्याश्च यथा सदानीरत्वं तथोक्तं स्मृतौ “प्रथमं कर्कटेदेवी त्र्यहं गङ्गा रजस्वला । सर्व्वा रक्तवहानद्यः करतोयाऽम्बवाहिनीति” तेनान्यनदीनामिवास्याः उक्तकाले रक्त-वहत्वाभावात् सदानीरवाहित्वात्तथात्वम् । “करतोषांसमासाद्य त्रिरात्रोपोषितोनरः । अश्वमेधमवा-प्नोति प्रजापतिकृतोविधिः” भा० व० ८५ । “करतो-यां कुरङ्गे च त्रिरात्रोपोषितो नरः । अश्वमेधमवाप्नोतिविगाह्यप्रयतः शुचिः” भा० अनु० २३ अ० । अस्त्यर्थेइनि करतोयिन्यप्यत्र । “प्रभासं मानसं तीर्थं पुष्क-राणि महत् सरः । पुण्यञ्च नैमिषं तीर्थं वाहुदां कतोयिनीम्” अनु० प० ।
Burnouf
French
करतोया करतोया
f.
 (तोय) np. d'une rivière, la
सदानीरा, dans le nord-est de l'Inde [m à
m.
 dont l'eau
vient de la main de Śiva].