| YouTube Channel

करञ्जः (karaJjaH)

 
Apte
English
करञ्जः [karañjḥ], [कं शिरो जलं वा रञ्जयति Tv.]
N.
 of a tree (used in medicinal preparations)
Bhāg.*
 3.21.42.
Apte Hindi
Hindi
करञ्जः
पुं*
 - कं शिरोजलं वा रञ्जयति- @ तारा*
एक वृक्ष का नाम
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 करञ्जः, करकः
noun
कण्टकयुक्तः वृक्षविशेषः यस्य बीजगुप्तिः भेषजरूपेण उपयुज्यते।
"वैद्यः स्वस्य उद्याने करञ्जं रोपयति।"
Synonyms:
 करञ्जः
noun
करञ्जवृक्षस्य बीजगुप्तिः।
"करञ्जः भेषजार्थे उपयुज्यते।"
वैजयन्तीकोषः
Sanskrit
Word: करञ्जः
Root: करञ्ज
Gender: पुं
Number: all
अर्थः ⇒
Meaning(s):
⇒ Galedupa arborea or Robinia mitis
Tamil Puṅgan
Shloka(s):
3|3|62|1 ► करञ्जे स्यान्नक्तमालः प्रकीर्यश्चिरिबिल्वकः। (भूमिकाण्डः/वनाध्यायः)
Synonym(s):
➠ 3|3|62|1 ⇢ करञ्जः (करञ्ज) (पुं) ⇒ Galedupa arborea or Robinia mitis
Tamil Puṅgan ⇒
➠ 3|3|62|1 ⇢ नक्तमालः (नक्तमाल) (पुं) ⇒ Galedupa arborea or Robinai mitis
Tamil Puṅgu ⇒
➠ 3|3|62|1 ⇢ प्रकीर्यः (प्रकीर्य) (पुं) ⇒ Galednpa arborea or Robinia mitis
Tamil Maṇippuṅgu ⇒
➠ 3|3|62|1 ⇢ चिरिबिल्वकः (चिरिबिल्वक) (पुं) ⇒ Galedupa arborea or Robinia mitis
Tamil Puṅgan ⇒
Related word(s):
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
करञ्जः,
पुं,
 (कं सुखं शिरो जलं वा रञ्जयतीति । क +रञ्ज + णिच् + अण् ।) स्वनामख्यातवृक्षविशेषः ।करम्चा इति भाषा । तत्पर्य्यायभेदौ यथा, --“करञ्जकः स्यात् करजः पत्रसूची फलाशनः ।आङ्गारमञ्जी षड्ग्रन्थो मर्कट्यङ्गारवल्लरी ।करञ्जभेदाश्चत्वारो विज्ञेया लोकतस्त्विमे” ॥
इति शब्दरत्नावली ॥
अपि च ।“चिरविल्वो नक्तमालः करजश्च करञ्जकः ।सोमवल्कः कलिङ्गस्तु पूतिकः कलिकारकः ॥
प्रकीर्य्यः पूतिकरजः पट्टिलः सुमना अपि ।करञ्जभेदाः षड्ग्रन्थो मर्कट्यङ्गारवल्लरी” ॥
इति जटाधरः ॥
स षड्विधः । तत्र डरकरञ्ज-पर्य्यायः । नक्तमालः २ पूतिकः ३ चिरविल्वकः ४पूतिपर्णः ५ बद्धफलः ६ रोचनः ७ । इति राज-निर्घण्टः ॥
चिरविल्वः ८ करजः ९ करञ्जकः १० ।इत्यमरः । २ । ४ । ४७ ॥
चिरिविल्वः ११ । इतितट्टीका ॥
उदकीर्य्यः १२ । इति रत्नमाला ॥
* ॥
अस्यफलगुणाः । कटुत्वम् । उष्णत्वम् । चक्षुर्हितत्वम् ।वातनाशित्वञ्च । इति राजनिर्घण्टः ॥
वातकफ-मेहतनःकृमिकुष्ठनाशित्वञ्च ॥
* ॥
तत्पत्रगुणाः ।कफवातार्शःकृमिशोथनाशित्वम् । भेदकत्वम् ।पाके कटुत्वम् । वीर्य्योष्णत्वम् । पित्तवर्द्धकत्वम् ।लघुत्वञ्च । इति भावप्रकाशः ॥
* ॥
ततैलगुणाः ।अतिस्निग्धत्वम् । वातनाशित्वम् । स्थिरदीप्ति-दातृत्वम् । नयनामयवातरोगकुष्टकण्डूविसूचिका-नाशित्वम् । तीक्ष्णत्वम् । उष्णत्वम् । लेपेन नाना-विधचर्म्मदोषनाशित्वञ्च । इति राजनिर्घण्टः ॥
किटिमत्वम् । कृमिनाशित्वम् । रक्तपित्तदोष-कारित्वञ्च । इति राजवल्लभः ॥
* ॥
अथ नाटा-करञ्जपर्य्यायः । प्रकीर्य्यः १ पूतिकरजः २ पूतिकः३ कलिकारकः ४ । इत्यमरः २ । ४ । ४८ ॥
पूती-करञ्जः ५ सकण्टकः ६ । इति रत्नमाला ॥
* ॥
षड्ग्रन्थः । काँटाकरञ्ज गाँटिया करञ्ज इतिभाषा ॥
* ॥
मर्कटी । माकडाकरञ्ज इति भाषा ॥
* ॥
अङ्गारवल्लरी । इत्यमरभरतौ विषकरञ्जइति भाषा ॥
* ॥
अथ अम्लकरञ्जपर्य्यायः ॥
करमर्द्दी १ वनेक्षुद्रा २ कराम्लः ३ करमर्द्दकः ४ ।इति रत्नमाला ॥
कृष्णपाकफलः ५ अविग्नः ६सुषेणः ७ । इत्यमरः । २ । ४ । ६७ ॥
अस्य फलगुणाः ।पिपासानाशित्वम् । रुचिपित्तकारित्वम् । गुरु-त्वञ्च । इति राजवल्लभः ॥
राजनिर्घण्टोक्तगुण-पर्य्यायौ करमर्द्दकशब्दे द्रष्टव्यौ ॥
(यथा, महाभारते ३ । २२९ । ३५ ।“पादपानाञ्च या माता करञ्जनिलया हि सा ।वरदा सा हि सौम्या च नित्यं भूतानुकम्पिनी ।करञ्जे तां नमस्यन्ति तस्मात् पुत्त्रार्थिनो नराः” ॥
किरति विक्षिपति धार्म्मिकानिति । कॄ विक्षेपे +बाहुलकादौणादिकोऽञ्जन्प्रत्ययः । धर्म्मद्वेष्ठरि, त्रि । यथा ऋग्वेदे । १ । ५३ । ८ ।“त्वं करञ्जमुत पर्ण्यं बधी-स्तेजिष्ठयातिथिग्वस्य वर्त्तनी” ॥
)