| YouTube Channel

कमल (kamala)

 
शब्दसागरः
English
कमल
n.
 (-लं)
1. A lotus, (Nelumbium speciosum or Nymphæa nelum-
bo.)
2. Water.
3. Copper.
4. A medicament, a drug.
5. The blad-
der.
m.
 (-लः) A species of deer.
f.
 (-ला)
1. A name of LAKSHMI.
2. An excellent woman.
E.
 कम् water, and अल what adorns, or कम्
to desire, with कलच्
aff.
Capeller Eng
English
कमल
m.
n.
 lotus-flower.
Yates
English
कमल (लं) 1.
n.
 A lotus
water
copper
a drug
the bladder.
m.
 A deer. (ला)
f.
 Lakshmi
a
fine or excellent woman.
Wilson
English
कमल
n.
 (-लं)
1 A lotus, (Nelumbium speciosum or Nymphaea nelumbo.)
2 Water.
3 Copper.
4 A medicament, a drug.
5 The bladder.
m.
 (-लः) A species of deer.
f.
 (-ला)
1 A name of LAKṢMĪ.
2 An excellent woman.
E.
 कम् water, and अल what adorns, or कम to desire, with
कलच्
aff.
Apte
English
कमल [kamala],
a.
Desirous.
Palered.
लः The &Sārasa bird.
A kind of deer.
N.
 of Brahmā. -ली A collection of lotuses. -लम् [कम्-कलच्]
A lotus
कमल- मनम्भसि कमले च कुवलये तानि कनकललतिकायाम् K.
P.*
 1
so हस्त˚, नेत्र˚, चरण˚,
&c.
Water
N.*
 1.13
सकमलं कमलम्
Ki.*
 5.25. कमलासन-कमलेक्षण-कमलारिकिरीट-कमलभृद्वाहैः Subhās. (लक्ष्मीप्रशंसा).
Copper.
A medicament, drug.
The Sārasa bird.
The bladder, the right lobe of the lungs.
Comp.
 अक्षः The lotus-seed.
Viṣṇu
कमलाक्षः पद्मबीजे विष्णावपि पुमान् भवेत् Nm. -अक्षी a lotus-eyed lady.
आकरः an assemblage of lotuses. हरिदश्वः कमलाकरान्.
a lake full of lotuses.-आलया an epithet of Lakṣmī
Mu.*
 2. -आसनः 'lotus-seated'
N.
 of Brahmā
क्रान्तानि पूर्वं कमलासनेन
Ku.*
 7.7. -ईक्षणः
N.
 of Viṣṇu. -ईक्षणा a lotus-eyed lady. -उत्तरम् safflower. -खण्डम् an assemblage of lotuses.
जम् an epithet of Brahmā.
the lunar asterism called Rohiṇī. -जन्मन्
m.
 , -पत्त्राक्ष
N.
 of Kṛiṣṇa त्वत्तः कमलपत्त्राक्ष
Bg.*
 11.2. -भवः, -योनिः, -संभवः 'lotus-born', epithet of Brahmā. -भृत् A cloud. Hence कमलभृद्वाहः (= मेघवाहनः
=
 इन्द्रः)
cf.
 कमलासन-कमलेक्षण- कमलारिकिरीट-कमलभृद्वाहैः । नुतपदकमला कमला करधृतकमला करोतु मे कमलम् ॥ Subhās.
Apte 1890
English
कमल a. 1 Desirous.
2 Palered.
लः 1 The Sārasa bird.
2 A kind of deer.
3 N. of Brahmā.
ली A collection of lotuses.
लं [ कम्कलच्] 1 A lotus
कमलमनंभसि कमले च कुवलये तानि कनकलतिकायां K. P. 10
so हस्त°, नेत्र°, चरण°, &c.
2 Water
N. 1. 130
Ki. 5. 25.
3 Copper.
4 A medicament, drug.
5 The Sārasa bird.
6 The bladder, the right lobe of the lungs.
Comp.
अक्षी a lotus-eyed lady.
आकर
{1} an assemblage of lotuses. {2} a lake full of lotuses.
आलया an epithet of Lakṣmī
Mu. 2.
आसनः ‘lotus-seated’ N. of Brahmā
कांतानि पूर्वं कमलासनेन Ku. 7. 70.
ईक्षणा a lotus-eyed lady.
उत्तरं safflower.
खंडं an assemblage of lotuses.
जं {1} an epithet of Brahmā. {2} the lunar asterism called Rohiṇī.
जन्मन् m.,
भवः,
योनिः,
संभवः ‘lotus-born’, epithets of Brahmā.
Monier Williams Cologne
English
क॑मल a
mfn.
 (Comm. on
Uṇ.
 i, 106) pale-red, rose-coloured,
TS.
 vii, 3, 18, 1
(कम॑ल),
AV.
 viii, 6, 9 (desirous, lustful,
BRD.
 )
क॑मल (अस्),
m.
 a species of deer,
L.
the Indian crane (Ardea Sibirica),
L.
N.
 of Brahmā,
L.
of a pupil of Vaiśampāyana,
Kāś.
of an Asura,
GaṇP.
(in mus.) a particular Dhruvaka (q.v.)
क॑मल (अस्, अम्), m
n.
 a lotus, lotus-flower, Nelumbium,
Suśr.
Śak.
Bhartṛ.
&c.
क॑मल f(ई)n.
N.
 of a metre (four times three short syllables)
क॑मल (अम्),
n.
 a particular constellation,
VarBṛ.
water,
Kir.
 v, 25
copper,
L.
the bladder,
L.
a medicament, drug,
L.
N.
 of a town built by Kamalā,
Rājat.
a particular number,
Buddh.
कमल b See col. 1.
Monier Williams 1872
English
कमल, अस्, आ, अम्, desirous, lustful
(अस्), m. a
species of deer
the Indian crane, Ardea Sibirica
an
epithet of Brahmā
N. of a man
(अम्), n. (ac-
cording to some m. or n.) the lotus, Nelumbium
water
copper
the bladder
a medicament, a drug
N. of a town built by Kamalā
a particular high
number
Ved., N. of a certain colour
(अम् or ई),
n. f., N. of a metre of four lines of three short sylla-
bles each
(आ), f. an epithet of Lakṣmī
an excel-
lent woman
N. of a female dancer who afterwards
became the wife of king Jayāpīḍa.
—कमल-कीकर
and कमल-कीट, N. of two Grāmas or villages.
—कमल-खण्ड, अम्, n. an assemblage of lotuses.
—कमल-गर्भाभ (°भ-आभा), अस्, आ, अम्,
bright as the lotus-cup.
—कमल-देवी, f., N. of the
wife of king Lalitāditya and mother of king Kuva-
layāpīḍa.
—कमल-पत्त्राक्ष (°र-अक्°), अस्, आ,
अम्, one whose eyes are like lotuses.
—कमल-
भव, अस्, m. or कमल-योनि, इस्, m. ‘sprung
from the lotus, ’ an epithet of Brahmā.
—कमल-
भिदा, f., N. of a Grāma or village.
—कमल-वती,
f., N. of the wife of king Lalitāditya.
—कमल-
वदन, अम्, n. a lotus face, i. e. a lovely face.
—कमल-वर्धन, अस्, m., N. of a king of
Kampana.
—कमल-सम्भव, अस्, m. an epithet
of Brahmā.
—कमलाकर (°ल-आक्°), अस्, m. an
assemblage of lotuses
a lake &c. where lotuses
abound
N. of several authors.
—कमला-केशव,
अस्, m., N. of a sanctuary built by Kamalavatī.
—कमलाक्ष (°ल-अक्°), N. of a place.
—कमला-
नन्दन, अस्, m. son of Kamalā, an epithet of
Miśra-dinakara.
—कमला-पति, इस्, m., N. of a
copyist.
—कमलायताक्ष (°ल-आयत-अक्°), अस्,
आ, अम्, having large lotus eyes.
—कमलायुध
(°ल-आय्°), अस्, m., N. of a poet.
—कमलालया
(°ल-आल्°), f. an epithet of Lakṣmī.
—कमलासन
or कमलासन-स्थ (°ल-आस्°), अस्, m. an epithet of
Brahmā.
—कमला-हट्ट, अस्, m., N. of a market-
place founded by Kamalavatī.
—१। कमलाहास (°ल-
आह्°), अस्, m. the shutting or opening of a lotus.
—२।
कमलाहास, nom. (fr. the last) P. -हासति, -सितुम्,
to smile like a lotus.
—कमलेक्षण (°ल-ईक्°),
अस्, आ, अम्, lotus-eyed.
—कमलोत्तर (°ल-उत्°),
अम्, n. safflower, Carthamus Tinctorius.
कमल कमल। See under rt. 2. कम् above.
Macdonell
English
कमल kam-ala,
m.
n.
 lotus (called utpala at 🞄an earlier stage)
ā,
f.
 ep. of Lakṣmī
sg. & 🞄pl. riches
n.
 water
-ka,
n.
 N. of a town
🞄-garbha, -ja,
m.
 ep. of Brahman
-devī, 🞄f. N. of a queen
-nayana,
a.
 lotus-eyed
🞄-nābha,
m.
 ep. of Viṣṇu
-netra,
n.
 lotus-eyed
🞄-bāndhava,
m.
 ep. of the sun
-bhavana,
m.
 ep. of Brahman
-mati,
m.
 N.
🞄-maya,
a.
 consisting entirely of lotuses
-locana,
a.
 lotus-eyed: ā,
f.
 N.
-vatī,
f.
 N. of 🞄a princess
-vana,
n.
 bed of lotuses: -maya, 🞄a. consisting of beds of lotuses
-vardhana, 🞄m. N. of a king
-varman,
m.
 N. of a king
🞄-saṃbhava,
m.
 ep. of Brahman.
Benfey
English
कमल कम् + अल,
I.
n.
1. A lotus,
Nelumbium, Megh. 32.
2. Water, Kir.
5, 25.
II.
f.
 ला।
1. A name of Lakṣmī,
Bhāg. P. i. p. xcv.
2. A proper name,
Rājat. 4, 424.
--
Comp.
 कर-कमल,
n.
a lotus-like hand, Ṛt. 3, 23. विकसित
-वदन-कमल,
adj.
 ,
f.
 ला, opening
her lotus-like mouth, Pañc, 129, 10.
विकसित-नयन-वदन-कमल, open-
ing his lotus-like eyes and mouth, 192,
11.
स-,
adj.
 abounding in lotus-flowers,
Kir. 5, 25.
Hindi
Hindi
कमल
Apte Hindi
Hindi
कमलम्
नपुं*
 - कं जलमलति भूषयति-कम्-अल्-अच्
कमल
कमलम्
नपुं*
 - कं जलमलति भूषयति-कम्-अल्-अच्
जल
कमलम्
नपुं*
 - कं जलमलति भूषयति-कम्-अल्-अच्
ताँबा
कमलम्
नपुं*
 - कं जलमलति भूषयति-कम्-अल्-अच्
"दवादारु, औषधि"
कमलम्
नपुं*
 - कं जलमलति भूषयति-कम्-अल्-अच्
सारस पक्षी
कमलम्
नपुं*
 - कं जलमलति भूषयति-कम्-अल्-अच्
मूत्राशय
कमलः
पुं*
 - कं जलमलति भूषयति-कम्-अल्-अच्
सारस पक्षी
कमलः
पुं*
 - कं जलमलति भूषयति-कम्-अल्-अच्
एक प्रकार का मृग
Shabdartha Kaustubha
Kannada
कमल
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪದ್ಮ /ತಾವರೆಯ ಹೂವು
निष्पत्तिः - > अल (भूषणादौ) - "कः" (वा० ३-२-५)
व्युत्पत्तिः - > कं जलमलति
प्रयोगाः - > "धृतनवातपमुत्सुखतामतो न कमलं कमलमभ्ययदम्भसि"
उल्लेखाः - > माघ० ६-४८
कमल
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ರಕ್ತಕಮಲ /ಕೆಂದಾವರೆ
कमल
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ನೀರು /ಜಲ
निष्पत्तिः - > अल (भूषणादौ) - "कलः" (उ० १-१-०६)
प्रयोगाः - > "कुररीगणः कृतरवस्तरवः कुसुमानताः सकमलं कमलम्"
उल्लेखाः - > किरा० ५-२५
कमल
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಚಿನ್ನ ಮೊದಲಾದುವುಗಳಿಂದ ಚಿತ್ರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸಣ್ಣ ಕತ್ತಿಯ ಒರೆ
विस्तारः - > "कमलं छुरिकादीनां हेमाद्यैश्चित्रताजिने । रक्ताब्जेऽब्जेऽप्सु च " - वैज० ।
कमल
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ತಾಮ್ರ
कमल
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮೂತ್ರಕೋಶ
कमल
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಔಷಧ
कमल
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಒಂದು ಜಾತಿಯ ಜಿಂಕೆ
विस्तारः - > "कमलं सलिले ताम्रे जलजे क्लोम्नि भेषजे । मृगभेदे तु कमलः"- मेदि० ।
L R Vaidya
English
kamala {% (I) n. %} 1. A lotus, नवावतारे कमलादिवोत्पलम् R.iii.36, Megh.i.31, 48, ii.2, 13, Sr.T.1
2. water
3. copper
4. a medicament
5. the Sārasa bird.
kamala {% (II) m. %} A species of deer.
Bopp
Latin
कमल n. lotus flos. N. 12. 1.
Anekartha-Dvani-Manjari
Sanskrit
कम्बल
क्ली
कम्बल, इन्द्रिय, रोमज-पट, गो_सास्ना, कमल
इन्द्रियं कम्बलं प्रोक्तं कम्बलं रोमजः पटः ।
कम्बलन्तु गवां सास्ना कम्बलं कमलं विदुः ॥ ३७ ॥
verse 1.1.1.37
page 0003
सारङ्ग
पु
सारङ्ग, धनुर्विशेष, वायु, जाति, नामघातकिन्, कुक्कुट, भ्रमर, खड्गभेद, कमल, कुञ्जर, चातक, पर्वत, हरिण
सारङ्गो धनुषो नाम सारङ्गो वायुरित्यपि ।
सारङ्गो नाम जातिश्च सारङ्गो नामघातकी ॥ ९२ ॥
सारङ्गः कुक्कुटो ज्ञेयः सारङ्गो भ्रमरो मतः ।
सारङ्गः खड्गभेदः स्यात् सारङ्गः कमलाह्वयः ॥ ९३ ॥
सारङ्गः कुञ्जरः ख्यातः सारङ्गश्चातको मतः ।
सारङ्गः पर्वतो ज्ञेयः सारङ्गो हरिणो मतः ॥ ९४ ॥
verse 1.1.1.92
page 0007
Edgerton Buddhist Hybrid
English
kamala,
(1) nt., a high number: Mvy 〔7775〕
〔7904〕 (the latter cited from Gv)
Gv 〔106.14〕 (see kamara)
〔133.24〕
(2) m., n. of a mleccha king: Mmk 〔621.25〕.
Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
German
3. कमल m. *eine Hirschart, S I, 39, 2
66, 3
280, 2
II, 170, 4
H 43, 292
[in कमलासन m. ° = Mond]
Śrīk. XII, 70
XVI, 7. — n. ° = कस्य [Ātmano] मलं पापम्, S I, 41, 1. — 2. e)g) N. pr. eines Prakrit-Dichters, Hāla 115.
Sanskrit Tibetan
Tibetan
ka ma la
१) कमल २) पद्म
dga' brkyang
कमल
dga' brgyang
कमल
chu rgyan
कमल
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
नीरं वारि जलं दकं कमुदकं पानीयमम्भः कुशं
तोयं जीवनजीवनीयसलिलार्णांस्यम्बु वाः संवरम् ।
क्षीरं पुष्करमेघपुष्पकमलान्यापः पयःपाथसी
कीलालं भुवनं वनं घनरसो यादोनिवासोऽमृतम् ॥ १०६९ ॥
कुलीनसं कबन्धं च प्राणदं सर्वतोमुखम् ।
-wordlist-
नीर (क्ली), वारि (क्ली), जल (क्ली), दक (क्ली), क (क्ली), उदक (क्ली), पानीय (क्ली), अम्भस् (क्ली), कुश (क्ली), तोय (क्ली), जीवन (क्ली), जीवनीय (क्ली), सलिल (क्ली), अर्णस् (क्ली), अम्बु (क्ली), वार् (स्त्री), संवर (क्ली), क्षीर (क्ली), पुष्कर (क्ली), मेघपुष्प (क्ली), कमल (क्ली), आपः (स्त्रीब), पयस् (क्ली), पाथस् (क्ली), कीलाल (क्ली), भुवन (क्ली), वन (क्ली), घनरस (पुं), यादोनिवास (पुं), अमृत (क्ली), कुलीनस (क्ली), कबन्ध (क्ली), प्राणद (क्ली), सर्वतोमुख (क्ली)
--source--
कमलं नलिनं पद्ममरविन्दं कुशेशयम् ॥ ११६० ॥
परं शतसहस्राभ्यां पत्त्रं राजीवपुष्करे ।
बिसप्रसूनं नालीकं तामरसं महोत्पलम् ॥ ११६१ ॥
तज्जलात्सरसः पङ्कात्परे रुड्रुहजन्मजाः ।
-wordlist-
कमल (क्ली), नलिन (क्ली), पद्म (क्ली), अरविन्द (क्ली), कुशेशय (क्ली), शतपत्त्र (क्ली), सहस्रपत्त्र (क्ली), राजीव (क्ली), पुष्कर (क्ली), बिसप्रसून (क्ली), नालीक (क्ली), तामरस (क्ली), महोत्पल (क्ली), जलरुह् (क्ली), जलरुह (क्ली), जलजन्मन् (क्ली), जलज (क्ली), सरोरुह् (क्ली), सरोरुह (क्ली), सरोजन्मन् (क्ली), सरोज (क्ली), पङ्करुह (क्ली), पङ्करुह (क्ली), पङ्कजन्मन् (क्ली), पङ्कज (क्ली)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
सहस्रपत्त्र
सहस्रपत्त्र, शतपत्त्र, अम्बुज, कुशेशय, तामरस, सरोरुह, विप्रसून, कमल, महोत्पल, सरोज, अब्ज, नलिन, पुष्कर, राजीव, अरविन्द, पद्म, पङ्कज
सहस्रपत्त्रं शत्रपत्त्रमम्बुजं
कुशेशयं तामरसं सरोरुहम् ।
विसप्रसूनं कमलं महोत्पलं,
सरोजमब्जं नलिनं च पुष्करम् ॥ ६७९ ॥
राजीवमरविन्दं च पद्मं पङ्कजमिष्यते ।
verse 3.1.1.679
page 0077
नाममाला
Sanskrit
परिषज्ज, कर्दमज, पङ्कज, तामरस, कमल, नलिन, सरोज, सरसीरुह, खरदण्ड, कोकनद, पण्डरीक, पलोत्पल
परिषत्कर्दमः पङ्कः तज्जम् तामरसं विदुः ।
कमलं नलिनं पदम् सरोजं सरसीरुहम् ॥ २० ॥
खरदण्डं कोकनदं पुण्डरीकं महोत्पलम् ।
verse 0.1.1.20
page 0011
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
कमलं,
क्ली,
 (कमेः णिङ् भावे वृषादित्वात् कलच् ।कम् जलं अलति अलंकरोति वा । अल् + अच् ।अन्तणिजन्तो वा ।) जलजपुष्पविशेषः । तत्पर्य्यायः ।पद्मम् २ पाथोजम् ३ नलम् ४ नलिनम् ५ अम्भो-जभ् ६ अम्बुजन्म ७ अम्बुजम् ८ श्रीः ९ अम्बुरु-हम् १० अम्बुपद्मम् ११ सुजलम् १२ अम्भोरु-हम् १३ सारसम् १४ पङ्कजम् १५ सरसीरुहम्१६ कुटपम् १७ पाथोरुहम् १८ पुष्करम् १९वार्ज्जम् २० तामरसम् २१ कुशेशयम् २२ कञ्जम्२३ कजम् २४ अरविन्दम् २५ शतपत्रम् २६विसकुसुमम् २७ सहस्रपत्रम् २८ महोत्पलम् २९वारिरुहम् ३० सरसिजम् ३१ सलिलजम् ३२पङ्केरुहम् ३३ राजीवम् ३४ । (यथा रघुः । ३ । ३६ ।“अगच्छदंशेन गुणाभिलाषिणीनवावतार कमलादिवोत्पलम्” ॥
)अस्य गुणाः शीतलत्वम् । स्वादुत्वम् । रक्तपित्त-भ्रमार्त्तिनाशित्वम् । सुगन्धित्वम् । भ्रान्तिसन्ताप-शान्तिपरमतृप्तिकारित्वञ्च । इति राजनिर्घण्टः ॥
(तथाच भावप्रकाशः ।“कमलं शीतलं वर्ण्यं मधुरं कफपित्तजित् ।तृष्णादाहास्रविस्फोटविषवीसर्पनाशनम् ॥
विशेषतः सितं पद्मं पुण्डरीकमिति स्मृतम् ।रक्तं कोकनदं ज्ञेयं नीलमिन्दीवरं स्मृतम् ॥
धवलं कमलं शीतं मधुरं कफपित्तजित् ।तस्मादल्पगुणं किञ्चिदन्यद्रक्तोत्पलादिकम्” ॥
)जलम् । ताम्रम् । क्लोम । औषधम् । इति मे-दिनी ॥
सारसपक्षी । इत्यमरः । १ । १० । ४० ॥
कमलः,
पुं,
 (कमेः + कलच् । यद्वा को वायुः तस्यअमः गतिः तं लाति आदत्ते । क + अम + ला +कः ।) मृगविशेषः । इति मेदिनी ॥
ध्रुवकभेदः ।यथा, सङ्गीतदामोदरः ॥
“उक्तो मलयतालेन लघुमध्ये स्फुरेद्गुरुः ।सप्तदशाक्षरैर्युक्तः कमलोऽयं भयानके” ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
कमल
न०
 कम--वृषादि० कलच् । १ पद्मे तद्भेदस्त्य त-दवयवभेदस्य च गुणादि भावप्र० उक्तं यथा“कमलं शीतलं वर्ण्यं मधुरं कफपित्तजित् । तृष्णा-दाहास्रविस्फोटविषवीसपनाशनम् । विशेषतः सितंपद्मं पुण्डरीकमिति स्मृतम् । रक्तं कोकनदं ज्ञेयंनीलमिन्दीवरं स्मृतम् । धवलं कमलं शीतं मधुरंकफपित्तजित् । तस्मादल्पगुणं किञ्चिदन्यद् रक्तो-त्पलादिकम् । भूलनालदलोत्फुल्लफलैः समु-दिता पुनः । पद्मिनी प्रोच्यते प्राज्ञैर्विसिन्यादिश्चसा स्मृता । आदिशब्दान्नलिनी कमलिनीत्यादि ।पद्मिनी शीतला गुर्व्वी मधुरा लवणा च सा । पित्तासृक्वफनुद्रूक्षा वातविष्टम्भकारिणी । अथ नवपत्रादि ।संवर्त्तिका नवदलं वीजकोषस्तु कर्णिका । किञ्जल्कः केश-रः प्रोक्तः मकरन्दो रसः स्मृतः । मृणालं पद्मनालंस्यात्तथा विसमिति स्मृतम् । संवर्त्तिकाहिमा तिक्ताकवाया दाहतृट्प्रणुत् । मूत्रकृच्छ्रगुदव्याधिरक्तपित्तविनाशिनी । पद्मस्य कर्णिका तिक्ता कषाया मधुराहिमा । मुखवैशद्य कृल्लव्वी तृष्णास्रकफपित्तनुत् । किञ्जल्कशोतलो वृष्यः कषायो ग्राहकोऽपि सः । कफपित्ततृ-षादाहरक्तार्शोविषशोथजित् । मृणालं वृष्यमधुरंपित्तदाहास्रजिद्गुरु । दुर्ज्जरं स्वदुपाकञ्च स्तन्यानिल-कफप्रदम् । संग्राहि मधुरं रूक्षं शालूकमपि तद्गुणम्” ।“नवावतारं कमलादिवोत्पलम्” रघुः । “प्रत्यूषेषुस्फटितकमलामोदमैत्रीकषायः” “धारापातैस्त्वमिव कम-लान्यभ्यवर्षन्मुखानि” मेघ० “अमलकमलराशेः” लीला०“न कमलं कमलम्भयदम्भसि” माघः । कमलयोनिः कम-लासनः । २ क्लोम्नि ३ भेषजे ४ सलिले ५ ताम्रे हेम०६ मृगभेदे पुंस्त्री स्त्रियां ङीष् ७ लक्ष्म्यां ८ वरनाय्यांस्त्री मेदि० । ९ सारसपक्षिणि अमरः कमलनामनामत्वा-त्तस्य स्त्रियां ङीष् । १० स्वनामख्याते जग्वीरभेदेस्त्री “रम्भाफलं तिन्तिडीकं कमलानागरङ्गकम् । फला-न्येतानि भोज्यानि एभ्योऽन्यानि विवर्जयेत्” तन्त्रसा०पुरश्चरणनियमे । तद्गुणाश्च भावप्र० उक्ता यथा । “मि-ष्टनिम्बूफलं स्वादु गुरु मारुतपित्तनुत् । गररोगविषध्वं-सि कफोत्क्लेशि च रक्तहृत् । शोषारुचितृषाच्छर्द्दिहरंबल्यञ्च वृंहणम्” ११ मिथिलास्थे नदीभेदेस्त्री । १२ छन्दो-भेदे स्त्री । तल्लक्षणं वृत्तरत्नावल्यां द्विधोक्तम् यथा “द्विगुण-नगणसहितः सगणैह हि विहितः । फणिपतिमति-विमला क्षितिप! भवति कमलेति” “वमुभिः प्रमिता सग-णाविहिताः पुनरेकमितोनिहितोगुरुरन्ते । यदि सत्-कवयोविलसन्मतयोऽभिधया कमलेति तदाकलयन्ते”(गोलापी) १३ पाटलवर्णे १४ तद्वति
त्रि०
 । “शवलाय स्वाहाकमलाय स्वाहा पृश्नवे स्वाहा तैत्ति० ७, ३, १८, १ ।अस्य गुणवचनत्वात् स्त्रियां बह्वादि० वा ङीष् । कमलीकमलानां संघः खण्ड । कमण्डलखण्ड पद्मसंघे
न०
 तस्य देशः पुस्क० इनि । कमलिनी भावप्र० उक्ते वीज-कोषादौ स्त्री “कमलिनीमलिना दिवसात्यये” उद्भटः ।“उक्तोमलयतालेन लघुमध्ये स्फुरेद्गुरुः । सप्तदशाक्षरै-र्युक्तः कमलोऽयं भयानके” सङ्गीतशास्त्रोक्ते १५ घ्रुबभेदे
पु०
Capeller
German
कमल
m.
n.
 die Blüte des Lotus.
Burnouf
French
कमल कमल
n.
 eau.
Cuivre.
Médicament.
Vessie.
[Ordinairt.] lotus, nelumbium speciosum ou nymphæa nelumbo. -- S.
m.
 esp. d'antilope. -- S.
f.
 कमला Lakṣmī
au fig. femme
excellente.
कमलपत्राक्ष a. (अक्ष) qui a les yeux bleus comme les
pétales du lotus.
कमलासन
m.
 (आस्) et कमलासनस्थ
m.
(स्था) qui a pour siège le lotus, Brahmā.
कमलायताक्ष a. (आयत
अक्ष) qui a de grands yeux bleus
comme le lotus.
कमलाहास
m.
 (आ
हस्) épanouissement du lotus.
कमलाहास्यामि den. sourire comme le lotus épanoui.
कमलिनी
f.
 réunion de lotus, lieu rempli de lotus.
Stchoupak
French
कमल-
m.
 nt. lotus, Nelumbium
nt. eau
-आ-
f.
 ép. de Lakṣmī
-क- nt. -इका-
f.
 petit lotus
-मय- -ई- a. consistant en
lotus
-वती-
f.
n.
 d'une princesse.
°गर्भ- °ज- (né d'un lotus)
m.
 ép. de Brahma.
°नयना-
f.
 femme aux yeux de lotus.
°नाभ- (qui a pour nombril un lotus)
m.
 ép. de Viṣṇu.
°पत्त्राक्ष- a. qui a des yeux comme des feuilles de lotus.
°बान्धव-
m.
 soleil.
°भवन-
m.
 ép. de Brahma.
°मति-
m.
n.
 d'un homme.
°मुख- -ई- a. au visage de lotus.
°लोचना-
f.
n.
 d'une femme.
°वनमय- -ई- a. consistant en des touffes de lotus.
°वर्मन्-
m.
n.
 d'un roi.
कमलाकर-
m.
 abondance de lotus
étang, lac où les lotus abondent.
कमलाग्रजा-
f.
 ép. de Lakṣmī
कमलालया- id.
कमलासन- (assis sur un lotus)
m.
 ép. de Brahma.
कमलेक्षण- a. qui a des yeux comme des lotus.